An chanin maian chan lek tluk suh se!

A khuhhawnna: Khawi lai hmunah emaw lalberin an mite chinchang leh khawsak­phung hre tura inchei danglamin, zanah emaw khawlai an fan ṭhin thu te, tute emaw an riahchilh thu te leh mipuiin lalber an hmuh dan hre tura an inthup dan chanchin ngaihnawm tak tak hriat tur a awm ṭhin. Chuti ang deuh roh chuan, a hring a hr^nin India ram inthlanpui hnuhnung berah pawh khan Congress hruaitu Rahul Gandhi paw'n miretheite inah ei-a in-in, a riahchilh hlawm thute pawh kan hriat nawk nawk tak kha. E khai! Modi-a, tukhawkha hriat lohva rel chawlhmun vela thingpui zuara inhlawh chanchinte pawh...

Patea "Zan lungngaihthlak" han ngaihthlak nikhua hian kan ṭhianpa Lalhruaitluanga Chawngte (The Aizawl Post news editor) hian "Mipui zingah ka Lal ka hmu" tih lai t> hi titi thupui atan a hmang zui fo a, ch^n loh kh^na ran chaw pekna thleng aṭanga lei nun bul rawn ṭantu Lal khan mi narante kha a ngaina em mai lah tak a, an zingah a ei-in a in a, a t^l a, mipui chunga lengte zingah kha chuan hmuh tur a awm meuh ṭhin lo a ni awm e.

Kan tunlai khawvelah hi chuan mipui hruaitu atana kan thlan tlinte ngei ngei hi mipui zinga t^l peih lo ṭha ṭha leh mipui phatsan ta duai duai anga ngaih theih tur hi an ni ta nawk mai a. Mipui lah hian kan zinga ei-a in ve turin kan hruaitu (aw lalberte!) hi kan dah lem lo chu a nih hi. Chu mai a ni lo, ram rorelna fawng chelhtute leh mipui inkara palai hna thawktu lian - media lam pawh hian 'chungleng' lam chanchin hi an chaw tui ber em maw tih tur hi a ni a, 'hnuaileng' lam chanchin hi chu hmuh a kh^t thei pharh pharh viau.

Mipuite hian eng'e an tih a, mipuite sukthlek hi eng'e a nih a, mipuite dinhmun hi eng ang chiah nge, tih lam hi, kei, mipui zinga mi ngei ngei pawh hian ka hre chak ṭhin a; ram hruaitu ni ve ta luau phei i la chuan, chu mawlh chu a ni, ka rilru kam ṭhintu tura chu.

Thawkkhat lai khan Vanglaini chanchinbu-ah hian "Thingtlang Thawm" huang kha an siam ṭhin a, thingtlang mite dinhmun leh sukthlek, an duh ang tawka an in-uak thawlna thukhawchang kha a ngaihnawm ṭhin a, a bengvarthlak a, kan dinhmun kan han inhre tawnte ngawt mai pawh kha hlawkna za khua hi a ni hrim hrim a. Amaherawhchu hei, kha huang kha a reh ta daih mai a, ka lo ui ru ve vawng vawng a, kuthnathawktute leh 'hnuaileng' te thawm leh chanchin a han reh ta vang vang maia hi lungte pawh a leng ta rum rum hial mai! An tan hian aurinna ṭha ber chu chanchinbu leh eng media dang emaw hi a nih ka ring a, hmun dangah 'hmun' an chang ve ngai si lo va, chanchinbu lam hian thingtlangmi, kuthnathawktu leh mipui tan hian hmun hi kilkhawr khawi emaw lai tal hi chu kian ve se ka ti ngawih ngawih mai - an duhzawng sawi ve teh se!

The Aizawl Post hian an chanchinbu phek hmaah emaw an phek hnihnaah emaw hian hming vuah si lovin 'mipui chanchin' tar lan chang an nei bawk. "Chawhmeh zuar Sangi" etc chan leh eng ilo vel hi an tichhuak ṭhin a, mi narante chanchinin kan chanchinbu phek an han luah ve a, kawrchung ha leh dawhkan kil theite chanchin ngawt lo chu chanchinthar hi a awm ta lo em maw, tih tur khawpa kan media a han changkang ta ngawr ngawr hi pawi ka lo tih ṭhin laiin, The Aizawl Post-in 'hnuaileng' chanchinthar an nei thei ṭhin hi ka lo ralkhat lawm ve em em ṭhin a, ram hruaitu ni ngat phei i la chuan, chu'ng chanchin aṭang chuan hma han lak tharna tur tam tak awm thei hian ka hria a, mi naran mai pawh ni zui ta zel pawh ni i la, chu'ng chanchin

aṭang chuan ngaihdan hranpa lianpui han neih theih zelna tur ni hian ka hria a; ka lawmna ber chu - ram changkangho chanchinbu ang bawka mi narante chanchin a lang ve phak ta ṭhina hi a ni.

Sapṭawnga kan Zoram aṭanga chanchinbu chhuak zingah Newslinks hian mi naran chanchin an chhuah zeuh zeuh bawk. A engtik lai mah hian mipui chanchin hi a ṭhing ve thei lo va, vawiina an 'news' hi naktuk leh nakkum atan pawh a ṭhing ve thei tlat lo. A nihna takah chuan sawrkar hruaitu leh hotu liante chetvelna ai chuan mi narante chetvelna hi a 'thar' reng zawk a, an chanchin hian ṭhin tik ni a nei ve lo va, mipui chanchin aṭang zel hian thu leh hla te pawh hi a irh chhuak zawk a; mithiam, fing leh politician ṭha awmna ramah ngat phei chuan mi narante hian kori an tu em em zawk a ni.

Kan khawvel kalphungah hian "chanchin nei pha" hi chu mi tlem t> chauh an ni. A zau zawkah phei chuan, Angelina Jolie-te nupa ṭang phel thute hi khawvel chanchinthar luahtu a ni a; Donald Trump-a nupui ṭawngṭai thiam loh thu te; Australian prime minister (hlui) Julia Gillard pheikhawk keartui thlawn thu te, kha an French-ho first lady hlui model ṭingṭang perh thiam thu te leh eng eng emaw-te kha chanchinbu leh media danga thu langsar a ni ṭhin a, tunah pawh hian sawngsawhlawtna tur awm lem lova "milar" kan tih chinte chanchin ringawtina media a luahna hi tam tham tak a ni.

Tu milar emaw tu politician emaw tu englova leh englovi te emaw chanchin hian kan media hi a luah khat kur luk a, an tel lova khawvel awm theih lohna - kuthnathawktute leh mi narante chanchin erawh hi chuan he kan Zoram bikah ngat phei hi chuan media hi a chawih pha ve mawlh lo. Mi narante hi tui ang mai - rawng nei ve lo ang mai hian a ni, an awm ni!

Mi narante chanchin kan hriat ve phahna hi han ngaihtuah teh: ruihhlo an zawrh avanga an man thu.... an eng hna ber emawa thih dan pangngai lo taka an thih thu... an 'side B' avanga media luah ve pha awrh chauh zel hi an ni. Chutih laiin, 'chunglengho' chanchin erawh hi chuan media hi a luah kur nghek nghuk a. Sawi tham pawha lang lem lo - 'Chumi hostel chu a hawng,' 'Chumi jubilee chu a hmanpui,' 'Chumi inkhawmpui chu a hmanpui' etc tih ang vel duang....

Kan dinhmun a san poh leh kan mawhphurhna te, kan tihtur te hi a sangin a rip a, kan hna hi rim lehzual leh sawrbing lehzuala kan thawh a ṭulzia te hi ka ngaihtuah phah fo mai. Mahse he khawvel media danah hian mi langsar sa-te chanchin chauh hi 'news' a ni em, tih hi ka hre lo va; ka hre lo n^ a, kan Zoram media tam zawkah erawh hi chuan a thusa apiang leh a che vel peih apiang te, a ti veltu-a ṭang peih apiang te hian hmun laili an luah a, keini chal anga lang vah hian an inpho lan theih phah a, chan ṭha ṭha hi an chang a, chuti ang chang pha ngat chu a eng kawngah pawh hian an ngaihtuahawm loh va, an sualte pawh a var bik thei hial ni-te hian a lang ta zuk nia!

Sawrkar, kohhran, pawl leh a eng eng emaw chanchin hi media lamah kan hmu kur zut a, bengvarthlak viau ṭhin mah se, kan tunlai nuna kan ngaihpawimawh chu 'publicity' a ni chiang! Ni e, mahni dinhmun tar lan a, pho chhuah a, mi zawng zawng hriat tura tlangau hi kan hna ngaihpawimawh a ni (Min kalhtu leh kheitu apiang beih emaw ngaihhuatna a eng kawng emaw zawng tala lantirte nen!). Chu'ng ngaihtuahna fel vel vek lo karah chuan 'publicity' lama a ngaihna hre ve hlek lo leh puanzarsaktu nei ve vak lo chu 'mi naran' te an ni. Mahse khawvelah hian Abraham Lincoln-a thukhawchang ang deuhin, mi naran leh mawlmang hi kan ṭhahnem ber a, kan chanchin hian tl^ng ngaihven a hlawh ve hlawl lo va, hlawh tur pawhin kan tunlaiah hian media-te'n min ngaihven ve lem lo a ni!

Mipui ngaihdan leh sukthlek lam ai chuan model tlu sual te, pastor damloh thu te, minister ṭawngkam (aw! thu ril lo t> t> an sawite!) te... Chu'ng chu media lam hian an ngaipawimawh em em mai a, ram hnuk khawih a, ram kalsiam siam tura media chanvo pawimawhzia hre ṭhelh hian kan Zoram media hi a va harh har em!

Kan khawvel che zel siam tur hian media lama a hnarkaitute hi an pawimawh a, dik leh dik lo hi Bible ang bawka puang chhuak ngam tur an ni dawn lo'm ni? Engah nge media-ah hian mipuite chanchin hi kan hmuh ve mang loh? Engah nge "official" tih rikngawt maia hi kan ngaihpawimawh? Kan ngaihtuahna hi dik se, kan tumah hian chiang i la, keimahni hi dik i la, kan sukthlek hi tidanglam ngam i la, he khawvel chhe tulh tulh siam ṭha a, tung ding tur hian media chakna chelhtu zinga kan awm ve phawt chuan, eng aiah nge retheih kan hlauh vang le!? Kan tunlai nunah hian retheih hlauhna hian a ni lo'm ni chhiatna thlen tam ta ber chu?

Ka pu, eng media pawh ni rawh se, dinhmun ṭhaa dingte aia mi narante chanchin i uar apiang hian khawvel hi chhe t> talin i siam ṭhat belh thei zawk zel hian ka ring mang e.