Guest writer
Lalzarmawia
Bai-a biahthu
A khuhhawnna:
Mihring tamna ber China-ah pawh, khawpui lian ber pali-naah Bai Fangli chu a cheng a. Ani ang, rickshaw pu mai maite chu tu khawkhâ-in an ngaihven lem lo. Tianjin khawpuia mi langsar lo berte zinga mi a ni a; mahse kha putar khan he leilung la luah mektu leh luah leh zel tur te tan inhrilhchhawn zel tlak hniakhnu ropui a hnutchhiah ve asin...
Putara khawvel
China hmar-chhak lama Tianjin chu khawpui ropui tak, 'metropolitan city' an tih ang chi hi a ni. Chu khawpui, km 82,300 bialah chuan mi maktaduai 13 chuang teh meuh an khawsa a, chu ram bial zau takah chuan mi hriat tam vak lem lohin putar Bai Fangli chuan a khawvel ni leh a khua a hmang ve a. Khuanu'n ropuina thuam mawi chawp ngai ang chi hi a tan a hualsak ve lo ni hmiang, tukhawkha ngaihven a hlawh a ngai lo.
A ni tin hna chu naupangte fuihna'na an hman ngai lem loh tur, rickshaw-pu hna a ni. Khawl tha chakna hmang 'auto' a ni lo va, ani rickshaw chu Phungpuinu tuthlawh ang bawka 'tha' ngai a ni. Chuti ang rickshaw, thirsakawra tawlailir hnuh ngai ang chi chu Pu Bai-a hnapui a ni a. Chungkhuh nei lo rickshaw chu ni sen sa hnuaiah a rah kal a ngai a, furkhaw hnuaiah leh thlasik khawvawtah pawh chuti ang tho chuan. A rickshaw rah kal a sak poh leh a hlawk ve a ni mai a, chuti ang hna hautak chu chawlh hahdamsan ahnêkin, hnuh tur a zawng tak ruai a!
A tan chuan intihzahawmna-te hi nuna hnawk ber a ni hial ang. A thlen chin apiang chu 'rickshaw-pu' tia hriat a hlawhna hmun a ni mai a, hming hran tehchiam a nei lo. A khawvel pawh rickshaw a ni deuh hawt mai.
Mahse kha Pu Bai-a khan a nunkhaw chawhnu a hman tawh hnuin, a nuna thil pawimawh 'tawpkhawk' a tawng a. A huntawn chuan a hun puma mirethei naupangte tana inhmang zo turin kum 74 mi a nih hnu-in thutlukna rothap leh ropui zet mai a siam ta a ni.
Pension pending!
An Tianjin khawpui chu Mizoram ang bawka monsoon sik leh sa-ina a bawh a ni ve a. Furkhua a lo thlen chuan thliin a nuai ngei ngei a, thlasik a lo thlenin a vawt vin ve hle zel bawk. Nipui a lo thâwk lahin, lum uap churh hnuaiah thlan an hru a. Ṭhâlah khua a rovin, thlifim pawh duh aiin a nêp hret zel a, ni engemawzah chhung chu Gobo Thlaler aṭangin vaivut thli (sandstorms) a rawn thawk teivet zel bawk a.
Chuti ang boruak inlumlet, inunau hnai lo zet zet karah chuan Bai-a chuan a vanglai tha a lo sêng zo tawh a, tar ahnu lamah mahni eizawn hna bansanin, mi dang tana eizawn hna thawk turin a insangmar thar leh ta kha ania!
A fate phei chuan chanhaite tana a ngaihdana chu sawhsawntir an tum eltiang ṭhin a; mahse a thiltumah a chian miau avangin Bai-a putar thinlung kahpathir chu a fa hrinte ngei ngei paw'n an thlak danglam zo dêr si lo. Chutichuan, amah leh amah chu inphatin, amah leh a chhungkaw tan ni tawh lovin, mirethei naupangte tan Tianjin khawpui chu rim takin a rickshaw-in a hrut kual chhunzawm leh ta a ni.
Kum 1987 khan Bai Fangli hian rickshaw puller 'pension' san a tum tawh a. A hna thawhna khawpui zau aṭangin in lamah chawl hlen tawh tura a inkhalh haw chu, mirethei fate'na an sikul fee tur tuaka thlai hmuna an inhlawh ṭhin a hmuhin, naupangte sikul fee tuak turin a rilru chu a tuaithar leh ta zawk a.
Tichuan, Tianjin mihring lûnna hmun lamah a inkhalh lut leh a. Rel chawlhhmunah a inkhuar a, ni khatah darkar 24 chhung a duty ta a ni!
Ei leh in lamah pawh a inhrêk tel zel a, a man to lam chi chu ei ve theiah a inruat lo. Thawmhnaw pawh a man tlawm a thlang mai. A hlawhchhuah ang apiang chu mirethei naupangte'n nuamsa deuh zawka lehkha an zir theihna'n a dah hrang ta hmiah hmiah mai a ni.
Chu'ng hunlai zawng zawng chuan tuk tin varṭianah a tho a, thim ṭhak thlengin a thawk a, ni khatah yuan 20 aṭanga 30-te a hlawh ṭhin niin a fanu Bai Jinfeng chuan a sawi.
Putar a lo kir
Kum 1913-ah Bai Fangli hi a piang a, kum 1987-a chawlh tum tawh tawh kha, kum 14 dang a thawh belh leh ta a ni.
Bai-a chu pa tê kher khawr tak, rickshaw-pu dangte nena khaikhin chi rual loh a ni a. Rawih châkawm hmel a pu miau lo va, mi dang aiin a 'luck' lo zawk ngei ang.
Mahse a thinlung leh thluakin thahrui a pe a, a tum a hlen a. Kum 2001 khan, kum 88 a nihin naupangte tana a fee tuak chu duhtawksanin, Tianjin YaoHua Middle School-ah a rickshaw nen chuan a lo lang leh ta a. Mirethei naupangte lehkha zirna senso atana a sum tuak thawh hnuhnung ber (last installment) chu a rawn phawrh leh ta a ni. Tunah chuan kum 90 a lo hnaih ta, thawhrimna nen chuan a tar bawih tawh a, rickshaw-pu hna chu a tan thawh rual a ni ta lo.
Chu an Tianjin middle school-a naupangte leh zirtirtute chuan mittui tla chungin putar Bai-a sum chu an dawng a. Kum 14 chhunga naupangte zirna atana a sum hmuhchhuah chu yuan 350,000 a tling a, naupang 300 chuangin an zirna an chhunzawm theih phah a ni.
Education Support Fund worker pakhat Xu Xiuxiang chuan, "Sikulah hian pawisa pek hunah rawn lan loh a nei ngai lo. A thawhchhuah sumte chu la ngei turin sikul a ngen lawm lawm ṭhin a. Hlim takin sum a hlan a, sum thawkchhuak leh turin a tlan chhuak leh mai ṭhin," a ti.
Naupangte lehkha zir theihna tura thawkchhuak nasa em em, Bai-a hi ziak leh chhiar pawh thiam lo a ni. Mahse ṭhangtharte'n zirna sikul an kai theih phawt chuan an khawvel lo awm zel tur a êng ang tih a rinpui tlat a, a tel ve tawh lohna tur khawvel atan sum a tuak a ni!
Kum 20 dâwn zirna atan a thawk a. "Zirlaite hian ṭha takin lehkha an zir theih phah ang a, hna ṭha tak an la thawk ang a, chu chu ramin a la hlawkpui dawn a ni," titu ram hmangaihtu dik, hringnun zirna sikul, he khawvela zirtirtu duhawm ber mai chu kum 2005 khan kum 92 mi niin chuap cancer vangin Chawlhna Rama châm hlen turin a lo chawl hlen ta a ni.
Ama tan hna a thawk lo va, ama tan sum a khawl lo va, hmangaihna leh inpumpekna thinlung ropui a neih erawh, a chanchin hretu apiangte tan piantharna tham a tling zel dawn a ni.