Guest writer
Lalzarmawia
Kha Chawlhni Kha...
A khuhhawnna: Kumin Vau Thla zet zawng, ṭuahpui leh vau te'n an chatuan hun bi chhiarin, leilung hi han awih lunglen leh tum sa teh mah se, hlim taka chibai an buk ṭhin mihringte hian nui chungin kan chhawn let thei ta lo! Ngaw hnuaia nungcha nekchep ṭhinte kha kan tuallaiah khawchhak hri chhia-in min han nekchep ve ta thung a, ran ang maiin huangah nawr luh kan ni a, inkharkhip kan lo ngai ta. Zalen boruak hlutzia hre turin tawmim a lo ṭul ta a, thilsiam leh mi dang pawh nekchep fo ṭhin mihring tha ngeih zawng hi a va ni lo tak em!
March ni 22, 2020 kha Mizo Kristiante'n kan hriatchhuah fo tawh tur ni a ni ang. Rambuai thawpik zual lai a, hnehchhiah leh nawrchilhna nena India-in Mizote kharkhip a, 'curfew' vin hler hlur a lo puan khum tawh ṭhinnate pawh rual ê-te chuan an ngaihtuahchhuak rum rum ang a, lungchhe thar leh te, lunglena tlâk thar leh te pawh an awm nawk awm asin. Tun ṭum erawh chu hmana 'curfew' min puan khumtute nen ang khat rengin kharkhip kan ni tlâng ta a. Mahni leh mahni 'curfew' kan inpuan khum a lo ngai ta a, sa himna zawngin, nun dan kawng dapin mahni chenna ṭheuh kan bûl a, hmuh theih loh râl hlauhawm - covid-19 tlanchhiatsan tumin ṭan kan khawh ta far mai.
Mizo Kristiante tan chuan kha March ni 22 kha ni namen a ni lo. Hun dang ang chu ni se, biak-in darin min ko chhuak leh sup sup ang a, ni nazawnga kan hak phal lohte kha kan inbel leh tur hi a ni a. Mahse hripuiin chawlh a puang ta tlat a, Sande Skul zir lai chauh ni lo zir lai thar kan zir a lo ṭul ta hlawm a, kha Chawlhni kha ni dang zawng aia la urhsun leh la pawhlau chhungkua kan awm ngei awm asin!
Keini chhungkaw ṭawmkailo leh ṭenghneng paw'n Chawlhni dang zawng aiin kan han la urhsun ve a. Keini chhung inkhawma thleng zen zen lo - ṭawngṭai rual nen kan han bei ve ngial a nih kha. Mihring hian kan nun hi chhiarkawp ang ziazangin kan hmang roh a. Kan mamawh hi kan belh khawm a, kan puntir a; paihna hi kan hmang ve zeuh zeuh a, chu pawh chu kan hluihlawn thilah a ni tlangpui. Sem hi chu kan uar mawh khawp mai. Mahse mihring hian chuti ang chhiarkawp ang ziazanga nun han hman vel chu ni tina kan thâwk lâkah hian a lo pawimawh ber lo tawp a; kawlkil tawpah thihna-in thla a zar det det nia kan hriat rual rualin in chhunga kan bungraw lo lak khawmte hi chuan nunna thaw min pe thei lo tih hi kan chiang thar leh nghal kuar a. In hnuai leh kawtkaia kan chhek khawlte hian kan damkhawchhuahna kawngah mi aia hniam bik kan nih lohziate chu lo puang ta teh reng pawh ni se, kan nunna atan hian han ṭangkai vak ngaihna hi an lo hre reng reng lo va, a tawpah chuan nunna Siamtu bawk hi kan neih hlu ber a ni tih kan han hrechhuak leh uai uai a. Mihring hian thlate zâpin, han inthing ve phur phur ṭhin mah i la, Van hnuaiah hian eng teh ual kan lo ni lo! Kan tih theih loh Ti-thei-tu awma kan hriata chu a chiang leh kuar ṭhin.
Mi tam vanglaia rualpawlna'na Sande Skul kai ngawt pawh kha a lo ni mang hlek lo va, Chawlhni kawr thar 'show' hun ang ziazanga lo ngaihte phei chu a kawng lo leh zual! Mahni lam intih-ngaihṭhatna lam pawh hi a lo ni lem lo va, Van lam ngaih hi a ṭhat leh ṭhat loh lamah kan 'mark' hi ziah luh a nih chauh dawn hmel a. Eng thu nge kan zir tih pawh hre mang hlek lova kan mutthluk ral vel mai maina sikul hi sikul ṭhaah keini lam chuan kan chhuah dawn loh hmel riau!
A biakbuka hrim hrim pawh hi mi ṭhenkhat hi chuan ngaihdan thar nena kan thlir a ṭul ta ni-te hian ka hre ve khanglang a. Ṭhenkhat hi chu biak-inah tâp chawt se la, a hung chhung bak hi pel hlek lo se la, Kristian ṭha tak ni tluan thei mai turte pawh hi an awm. Biak-in leh a hung pawn an rawn dai ve hian an 'mark' lo khawl sa tawhte nen lam an hmang ral ta hiau hiau mai ṭhin a, an tan bik chauh hi chuan biak-in darte hi khawn rik fo ni ta se, an mimal nun bakah kan vantlang nun te, kan ram leh hnam nun te pawh hian a hlawkpui zawk ang em aw, tih theih turte an awm nia! Chuti ang mite tan chuan tun Chawlhni liam taa kan inkhawm thei lo-te kha a pawi bik zual ta hliah hliah a, inkhawm ve ngai reng reng lo-te aiin mit an tikham bik tlat a, inkhawm ngai lo-te mithmuhah Van kawng an 'block' tlat!
Kan biakbuk leh a chhehvel thila inhmang ral ta-te pawh hi kan awm nawk ni awm a ni. Buh seng khawm lam ai chuan kan inawmtleina tur seng khawm lamah hian kan tha-te hi a thovin, kan tangka-te hi kan seng hreh lo deuh em ni ang? Biak-in leh a hung chhunga tha sen hreh reng reng lo hian dai pawn leh hmun kilkhawr lamah chuan kan tha kan tiṭhum deuh em? Biak-in sak leh hmunhma neih ṭhat vela kan rilru kan senna leh kan chhehvela siam ṭhat tur khat ṭul lamte hi a inbuk tawk em maw chu? Kan inchhuanna thilte hi Van hmaa kan hmai tiuang lo-tu tur hi a ni mai lo maw? Li thuk lam ai chuan vaukam hnaih lam deuh han dap hi chu a nawm zawng a nuam deuh alawm!
Behbawm leh a hmuamtelel lama tlan nih inhre chhuak thei reng reng si lo hian, malsawmna-te hi la dawng êr êr-ah a inngaih theih dawn tlat mai a. Van lam pawh khian la uapin, la hlim mup mup viau-a kan la inhriat mek lai hian kan tinzawn bera khian Thuthlung Hlui zawlnei Amosa kâ kha rawih thar leh a, "I ṭingṭang rimawi chu ka ngaithla lo vang… ka lakah i hla bengchheng chu la bo rawh..." han tih leh tâkte hi a nâp mai lovang maw!?
Chu'ng nun khaw thim lamte chu tun Chawlhni liam ta khan min hrilh thar tumin kâwlah a lo chhuak ve bawk ni hian ka hre ve mai mai a. Mizo Kristiante hian chhungkuaa maicham han din a, a lo tlabal fo a nih pawha a la inrem ang angte'na mei han chhawm nun zela kha kan tihmâkmawh chu a ni mai lo maw, tih-te rilru-ah a lo lang ve a. Keini kohhrana chhung inkhawm 'campaign' te hi, a 'formula' hi kan bei har thei lutuk a, vantirhkoh 'meeting' tur ang hrim hian kan inchan a, chuti ang tur chuan mi chhungkuate pawh hi kan va beisei ni awm tak hi a ni ber a. Rui meng phelh phiang phuang te, hlep ru meng ker kur te, lepchiah hawi vah te, Pawngvina ni awm tak tak te, kraws nena inhmeh lo ve ngawih ngawih te nen pawh, an tel ve theih loh pawha chhungkaw aiawha mimal pawha chhung inkhawm hi neih ngar ngar tur zawk ni awm tak a ni. Chuti anga mal taka lo bei ngar ngartu pawh chu chhung inkhawm nei 'record' lamah ziah luh ve mai awm tak hi a ni. 'D key' ngar ngara zai tur chuan chhungkua hi kan inang thei tlat lo.
Han pawngpawrh zui ve ta zel i la, chhungkaw maichama mei a mih loh miau chuan tun ai ngawt hi chuan kan vantlang nunte hi a lo duhawm zawk ang a, kan pisa hnate leh kan eizawnna lamte hian "I ram lo thleng rawh se" kan tih fo-te hi min koh hnaihsak zawk ang a, kan sawrkar kalphung leh mimal nun te hian 'ram tiam' rim a nam zawk mai lo maw? Nge ni a, tuna a lan dan ṭhenkhatah chuan kan chhungkaw maicham dina hrim hrim pawh hi a lungphum lam a khi nasa lutuk a, tih dan phung pangngaiin hmui kan phunpui ve niap niap lek zawk?
Kha Chawlhni liam ta, ṭum dang anga kan 'Chawlhni' theih lohna ni khan chhungkuaa nunho-na leh vantlanga kan chhungkua kan pho lanna kawngah zir lai thar min pe a ni! Inkhawm loh hrehawm titute leh inkhawm loh tura thuchhuah sawiseltute thinlunga biak-in chu a 'size' a inang lo hlawm kher ang a, biak-in nun zawka chu keimahni-ah hian engti angin nge a lan chhuah hlawm ang le? Keimahni-a biak-in inkhuara chu eng rawng tak chu ni hlawm ang maw?
He covid-19 hripui hian chhung tin kawngka min kalhsak ta sa sa bawk a, keini chhung hi chhung-kaw-ṭhuahnaa inṭhuahna remchang min hawnsak tel bawk a nih hi! Kan buaipui thilte pawh inang tawh lo nuk; kan vei zawng pawh inkawkalh nuaih; kan duh zawng leh hun hman dan ze nawk tawh te inchuktuah rem lehna hunte hi a ni thei ang em? Ṭial nei thil inṭhial fuh tawh lo ang maia chhungkaw inṭhial fuh fumfe thei tawh lo tan pawh inhnûkrem theihna hun a nih chuan, a tluka hripui malsawmna hlu a awm chuang dawn em ni?
Mimal tih lohah chuan chhungkua hi mihring nihna (identity) laimu pui zinga mi a ni miau mai si a, he chhungkua hi pawn lamah a 'member' tinte hian kan va pho chhuak a, keini chhungkaw central sawrkar hian eng ang mihring nge maw kan kah chhuah ve le? Chhungkaw 'training' kan hmang mek hlawm a nih hi!