Guest writer
Lalzarmawia
Daniel
A khuhhawnna : Sipai a ni - a lu-mum! Mahse Daniel-a chuan khawvela mihring nihphungah hian 'dinhmun' tih lam a ngaihtuah chiam chiam ngai lo. A tlin a, a theih a nih phawt chuan, sipai hna chu a hria alawm - a th^wk tawp thleng r^tin a ram leh mipui tan a bei mai ang! Mahni inphat tura sipai rawng a r<t tirh aṭanga a inpekna thinlung erawh chuan sipai nun khawhar chu a takin a la chen dawn tih erawh a inhre bik lo. Daniel-a tan chuan Vietnam indona kha 'nun' a ni a, a khawvel thlak danglamtu pawh a ni.
Indona leh inhuatna hian eng thil ṭha nge a nghawng chhuah? Khawvel chanchina hun lungchhiatthlak ber mai zinga chhiar tel kumkhua tur zinga mi, Cold War hian mihring nun a sawp retheihzia chu khawvelin a hria. Chhungrila indona hi a lo puak chhuah tawh chuan, a sawhkh^wk chu na tak a ni.
Russia leh USA-in khawvelah hian lian zawk nih an inchuh a, vans^ng lam thleng thlengin intihsiakna'n an hmang a. Ralthuam leh kid neih tamah an inel chiam a, chu inelna thianghlim lo ber zinga mi chuan Vietnam awm ṭha hle hle lai chu a chawk buai a, indona boruakin a tuam ta hlup hlup mai a ni.
Communist leh 'nist lo az^wngin Vietnam-ah indona meipui a lo alh chhuak thut a, Russia a inrawlh miau avangin US pawh a awm hle hle thei bik lo - indona rapthlakah chuan bomb leh silai a puak ta...
President John F. Kennedy chu pa ropui a ni thei e, pa zahawm pawh a ni ang. Mahse Daniel-a tan chuan Kennedy zahawmna leh ram zauh duhna thinlung chu chhiatna a ni. Kennedy-a tualthih hnuah a thlaktu, president Lyndon B. Johnson pawh Daniel-a chuan a hrawn tho. An president-te'na 'Bûla tu rawh' an tih chuan tu chawrh chawrh mai tur an ni tih a hre reng, chu lamah chuan a phunnawi hlek lo. Mahse indona haw tur khawpin indona ruamah a tluk luh ve a ṭul a, damkhawchhuak mah se, khawchhuah nuamin a damkhawchhuak tlat lo a ni.
Kum 50 liam ta khan America-in chhak a nawr a, Vietnam-ah sipai a thawn chho mup mup a, chung sipaite chuan an ram ngainatawm taka an ṭhian, chhungkua leh hmangaihte kalsanin Vietnam rampalailenga chaw nghei tur leh thi turin khawchhak lam an rawn pan a ni. An zingah chuan Daniel-a pawh a tel ve a.
Kum 1959-ah indona silai a puak ṭan a, April ni 30, 1975-ah inremna a awm chauh. Kum 16 hi indona mualah chuan engti ang takin rei ang maw? Tlang sang, kham pang, ngaw bawn pik leh tuilian chauh chu Vietnam tihrehawmtu a ni lo. Chu'ng hmun zawng zawngah chuan hmelma pal chhuah tur leh lo chângtu an nei reng a, bomb kam ruk leh hnung lam aṭanga silai hmanga inkah pawp pawp châng lah a tam. Vietnam rama chhum pik chu ipikthlak tak a ni.
America-in Communist sorkar hnuaia Vietnam tlu lut tur chhan a tumna lamah Daniel-a ṭhiante ruang chu hmun hrang hrangah an thal pheng phung a, tuma ngaihsak hlawh lohin sipaite chu rilṭamin rampalailengah an vakvai a, ruang hlawmtu pawh nei lovin luipui kiangahte chuan an thal rem rum a. Ruahsur tluk tluk leh chhum pik chun maite chu anmahni sûntu an ni mai! Rilṭam dangchara an awm ṭhin laite chuan, 'Ka pa inah khan ei tur tam tak a awm a ni lo'm ni?' tihte pawh an rilru-ah a awm ang. Mahse engtik lai pawhin 'ka ralthuamna ka dah ngam lo' tih a ni vek mai si!
Lord Tennyson-a tih dan takah, sipai chu a ṭul a nih chuan a thi mai tur a ni! Chawimawina phût vangin thil ṭha a tih lam a ni lo va, tuma hriatpui ve loha hrehawm turin ram tan an inpe a, mihringa zalenna vawng nung tur hian khawvel mipui tan an thawh a ṭul ṭhin. Daniel-a paw'n chu chu a hria.
Mihring chu intluktlang veka nu chhul chhung aṭanga lo piang chhuak kan ni a, Pathian hmaah te leh lian an awm lo va, chanvo vâwng leh zalen tura duan bik a nei lo vang. Nun hi a hlimna tur chuan zalen a ngai a, zahawm tur chuan zalen a ngai a, chhenfakawm tur chuan zalen bawk a ngai. Chu zalenna humhim tur chuan Daniel-a leh a hnampui sipaite chuan an engkim kalsanin, mahni lu zuar chungin Vietnam an pan a, mi dang tan an tuar a, thih huamin an nung a ni!
Chuti ang chuan ni leh thla pawh awmze neia chhiar thei lova râl rama nunchan hlauhawm ber ber an zir fê hnu chuan indona chu a lo tawp a. Lawng lian leh indo thlawhtheihnaa Vietnam panho ṭhâm ṭhâmte kha, an ram lamah an haw leh dawn ta. Mahse thim ata >nga an chhuah leh ni a lo thlen meuh chuan.... an kim ta lo..!
Ṭhenkhat chu khamah an lum hlum a, ṭhenkhat chu hmelma kutah an thi a, ṭhenkhat chu tuilianin a la a, ṭhenkhat chu sawisak hlum an ni a, ṭhenkhat chu a chhan hriat lohvin an bopil hlen ta! Mi dangte damna'n sipaite chuan an tuar a, mi dangin nun an neih theihna'n an nun an hlan a, an mawhphurhna hlentu mi tam zawk erawh he khawvelah hian hriatreng an ni ta lo!
Ropui duhna chuan ropuina chu koham takin a ei zo ṭhin a, thu neih leh lal duhna chuan chhiatna a thlen a, chapona chuan retheihna leh mualphona mai a thlen a. Chhungril indonain thisen a hehzia leh chumi puak chhuak, hmanraw hmanga indonain nunna a hehzia chu a chh<ta chhût chhuah rual a ni lo.
Nichin lawka an kiang maia nui bâwk bâwkte kha hmelmain an rawn sai thlu tawp a, an zanriah kilpuite thinhnunah chemte a bur ngur châng a awm. An bul maia tlan ve-te'n chilpuah bomb an pal fuh châng a awm a. Nun thlahlelin, mi dang tana thlakhlelhsak zawkin sipaite chuan indona mualah Pathian ko chungin silai an hmet puak fo va, hmangaih berte hmingchhâlin hmelma an bawh a, an chutihna lamah chuan nasa takin thisen a luang a, nunna tam takin mual an liam a, an hlutna chu an awm tawh loh hnu-ah chauh hriat chhuah a ni tlangpui a; chu lah chu 'hriatreng' a ni chuang si lo!
Indona a lo tawp a, zing ni chhuakin awmze thar a rawn nei leh a, tlai ni tla turin mihring thinlungah thu a sawi thar leh a; mahse an ṭhian tam tak chuan zing ni chhuak an hmu ve tawh ngai dawn lo! Ni e, tlai ni tla turte chu, an ṭhiante dam lai ni tla ta hriat chhuahtir fotu a lo ni ta zawk a...
Indona chuan mi ṭhenkhat dinhmun a siam ṭha a, ṭhenkhatin an retheihpui a, ṭhenkhat chuan an piansual phah chauh chu a ni tak si a leh! Chuti ang zingah chuan Daniel-a pawh a tel a, he American sipai hian a dam chhung zawngin indona ser chu a pu a, khawvel mawi hi thlir ve thei tawh lo turin a mit a del phah ta!
A nun chu chân ve lo mah se, khawvel hi a chân a ni. Remna ni êng hnuaiah a tan chuan khawvel hi a thim zo ta! A khawvel chu a dum a ni a, a ṭhian leh a hmangaihte hmel hmu thei tawh ngai lo turin a mit chu dam chhung atan tuam phui a lo ni ta a. Ri awm lohna hmun chu atan khawvel kotlang a ni zo ta vek mai!
Vietnam aṭangin mitdel Daniel-a chuan an ram a pan a, a suangtuah ram a pan ni chuan a lakah khawvel a tawlh bo zo tawh a. USA thingtlang khuaah tlawm takin indona pasalṭha chuan a nun leh hun chu a hmang ve chhet chhet a. Hmun ralṭi aṭanga a thlakhlelh em em, an in chu thleng mah se, a chhungte leh ṭhenrualte hmel erawh a hmu thei ta lo!
A tan chuan nimin kha hremna a ni a, vawiin chu ṭahna a ni a, naktuk beiseina pawh a bo vek tawh. A mit chu del mah se, mitthla a la nei a, chu mitthla tê chauh chu a chan chhun a ni ta! Mahse a mitthla chuan indona mual chauh a ni, a hmuh tawh ni! Nun hi a thara din leh châkin a tuihal a, khaw êng a hmuh laia a thil hmuhte chu a ngaihtuah chhuak leh uai uai a, khawvel mawi thlirna hun a neih lai khan, engatinge thlir tam nachang a lo hriat loh?
A tan chuan chawimawina hi elsenna ang chauh a ni tawh a, ṭhenrualte pawh rualawh ti-natu mai an ni. A hriatrengna chuan ni tin a mittui a koh chhuahsak ṭhin a. America ram a ngainatna thinlung chu a mit khaw hmuh thim ta vek chuan a hliahkhuh zo ta bawk.
Khawiah emaw khawvel thar a awm ang em?
Chhungrila r<m a, ngaihtuahna a sen vak vak lai chuan, an khaw mite chuan Daniel-a chu sipai huaisen chawimawina hlan an rel a. Mahse Daniel-a tan parṭhiin mawina a nei ve tawh lo. Tangkapui leh sum hi a tan chuan engmah lo mai a ni tawh a, hlu ber chu a nunna leh a taksa a ni - chu lah, a rilru ti-natu a chang fo bawk si!
Khaw êng hmuh theih rikngawt pawh hi, khawvel nawmsakna leh chawimawina, ropuina leh thiltihtheihna zawng zawngte ai paw'n a va hlu zawk si em!
Duh a thlang fel a, Daniel-a chuan America chhuahsan a duh ta a ni. A hrehawm tizualtu America chu a tan ram zau tak, engmah ni si lo a ni.
A duhthlanna chu tuma'n an hnial thei lo - an hnial ngam tawh nahek lo. Chutichuan, amah thlahleltute chu thlahlel ve thei lo leh thlakhlelh thamah pawha ngai thei tawh lovin thlawhtheihna ṭumhmun a pan a. Chu sipai khawhar tak chuan a hmuh loh mihring, amah thlahtute chu ban a vai khum lap lap a, an hmuh leh tawh ngai loh turin, a dam chhung ni-te hmang ral tawh turin Spain ram a pan ta a ni.
(Daniel-a khawvelin a hmelhriat phahna chu hlaphuahtu Bernie Taupin vang a ni. A ṭhianpa Elton John-a'n a thluk a siam a, Elton hian sei lutuka a hriat avangin Bernie-a hla ziah chhuah sa chu a lo titawi vak mai pek a, Daniel-a chu a kim lovin khawvelin a hmelhriat phah ta a ni! Amaherawhchu, Daniel-a ngainatute tan 'Daniel' hla hmangin runthlak takin a mangṭha theih tho ang chu)