Guest writer
Lalzarmawia
Tel ve rawh!
A khuhhawnna: Khawsak phung azir zelin mihringin ngaihdan leh ngaihsan inthlak kan nei a, chuti ang karah chuan danglam ve l>m lo ngaihdan leh ngaihsan a awm - 'hnehtu' nih a ni. Chu 'hnehtu' chuan kawh hrang hrang leh awmze hrang hrang a nei ang a, a enga pawh chu lo ni se, mihringte'na kan infuihna tam ber zinga mi a ni phawt mai. Chuti lam ngawt chu kan thlek dan tur a ni chiah thung em?
Hnehtu chu eng hunlaia mite paw'na an hmathlir inchhawm chhawn - hlawhtlinna nen unau an ni phawt mai a. Mahse hlawhtlinna hi a eng tehfung aṭanga teh tur nge tih lam phei hi chu inhnialna tawp thei lo a ni thung hlauh si ang.
He intihsiak, intheihsiak, intlansiak, inneihsiak, inawhsiak khawvel rim leh hahthlak tak karah hian Sri Lankan athlete mual liam ta RKJ Karunanada-te leh keini-te ang hi chu mi hnunga chak ve angreng fe-a tlan kumhlun mai mai tur kan ni mai awm mang e!
Carl Lewis te, Ben Johnson te, Usain Bolt te chanchinin khawvel a luah a, a hunlaia mite'n an khukpui hluah zel laiin, hunin a "vanglai" a her liampui tak - Karunanada kha chu Bolt-a te an rawn lan ve hunah meuh tawh chuan piang lo mihring ang mai an ni ta a. A lar vanglai tak lah khan sum, hlawhtlinna leh chawimawina hlawh chhuak ang chi zawnga 'hnehtu' kan tih ang chi lah hi a la ni der lo zui leh ta nghal a!
Karunanada ('Karu' tiin an sawi) hun lai kha Sri Lanka a la 'Ceylon' lai a ni a. Kum 1964 summer Olympics, Japan rama an nghah ṭuma metre 10,000 intlansiaka chhuak ve ngat a ni.
Tokyo khawpuiah ram 17-in an rama tlanchakte intlansiak tur an thehchhuah zingah a tel ve a, chumi ni chu October ni 14 a ni. An ram tana medal lak ve ngei tumin Karu pawh intlansiakna tualzawlah a lim chhuak ve a. An han tlan ta a, mipui an au dur dur a. Metre 10,000 tlan tur chuan intlansiak kawng chu vawi 25 an tlan kual a ngai a. Metre 5,000 an tlan thleng chuan Karu chu a hnuhnung ber chu a la ni bik lo. Mahse an han tlan rei a, vawi 20 an kual hnu chuan chu Sri Lankan sipai tlanchak chu a tlanpuite'n an tlansan fai ta vek a. Chu intlansiaka chak ber, American tlanchak Billy Mills-a'n tlankawng a zawh tawp hnu-ah pawh Karu erawh chu vawi li tlan kual a la ngai!
Intihsiakna dang hawi turin mite an insingsa ṭan tawh a, Billy Mills pawh US tan bika Olympic record thar nen a thlandai leh deuh hman tawh a. Mahse an tlanpui Karu erawh chuan tlankawng a la hel zak zak a. Amah chauhin intihsiakna chu a bei ta ngat ngat a, entu mipui lamin an nuih dur dur a. Karu erawh chuan mipui lam a thlu chuang lo. A tlanpuite tlan zawh tawh leh tawh loh lam pawh a thlu lo va, a tlankawng tawp chauh chu a rilru-ah a awm a. Sum leh paia puitu te, eizawnna hna te, lirthei, in leh thilpek hlu tak tak lamin a rilru a luah lo. A tum chu "tlan thlen" a ni mai a, chuti ang chuan zawi zawiin intlansiakna chu a bei a. Vawi hnih tlan kual a la ngai tihah, mipui rilru a inthlak ṭan a, nuihzat thawm kha fuihna thawmin a luah ṭan a. An tlankawng a han zawh chhuah meuh phei chuan amah aiin mipui an lawm zawk ang! Tlankawng tawp a thlen rual rualin a hmaa nuih dur durtu mipui chu an phar suau va, an ding suau a, kut an beng ruih ruih a. Billy Mills-a hnehna lawma an au rual ai maha ring zawk khan Karu-a chu an lawm a, kut an ben khum hluah hluah a. A hnuhnung berin chawimawina 'standing ovation' a hlawh teh tlat hi thil v^ng tak tur a ni.
Chu 'mi hnuhnung' Karu chuan ram tan leh a hmingthanna'n medal a hlawhchhuak lo chiang hle. Mahse tumruhna, huaisenna, thutlukna dik leh beiseina mei chu tlan chungin mipui thinlungah a chhem alh a ni!
Intlansiaknaa a hnuhnung ber chu a tirah nuihzatbur mai mah ni se, a tawpah erawh chuan entu mipui sing ruk vel thinlungah 'hnehtu' a ni chiang hle!
Billy Mills-a'n tlankawng tawp hrui a sut chah rual khan, vawi li zet tlan kual la ngai, Karu khan tlankawng kha chhuahsan ve nghal mai se la chuan, a tlan hmaa tukhawkha-in an hriat loh ang bawkin a tlan hnu-ah pawh tukhawkha-in an hre zui lo leh ang. Khawvel a chhuahsan hnu-ah pawh a chanchin hi a chhungkhat laina-te bak, tukhawkha-in an sawi zui tawp lo vang.
Tokyo-a 'thawnthu ngaihnawm' a siam hnu lawkah Karu hi Japanese reporter Haruo Suzuki chuan a kawm nghal chat a. Chanchinthar lamah Karu-a chanchin a chuang a ni mai lo, Japanese sikul zirlaibu-ah a chanchin pawh a chuang zui a. Japan ramah 'hna pek' te hial an duh a, chu sawmna chu chhang zui thei ta lovin kum 1975 khan a boral ta a ni.
Karu-a telna Olympics-ah Japanese mipuite'na an lawm rual t^k leh thilpek an pek tama chu amah Karu a ni. Khatih lai khan gold medal dawngtu Billy Mills aiin Japan-ah Karu a lar zawk an ti hial. Sri Lanka ram erawh chuan an athlete chu an chu-kha ṭha lo hle thung a, a chanchin pawh an ram lamah a thang zui lo. Ama'rawhchu a fanu Nelum Priyadarshani-i'n kum 1996 khan Sunday Times-ah a pa chanchin a sawi teh nawlh a, chu chu Japanese television station NHK-in an lo hre fuh hlauh a, an chenna Kandy khuaah kalchilhin, a hnu lamah Karu-a documentary film (Tokyo Olympiad) a lo chhuak zui ta a ni.
He film a chhuah hnu hian a thih aṭanga kum 20 ralah Karu-a hming chu an ramah a thang thar ve deuh chauh a, a nupui fanaute'n Sri Lanka-ah ngaihsak an hlawh ve ta chauh a. Mi thilphalte leh sawrkar lam beng pawh a var thar leh hnuhnawh ta chauh a ni!
Suzuki-a'n a kawm ṭuma Karu-a sawi chu - "Olympic-in a tum chu hnehna chan rikngawt a ni lo va, intihsiakna bei tura tel ve a ni. Chumi rilru nen chuan ka lo kal ve a, metre singkhat tlanah telin, chu chu ka hlen ta bawk a ni," a ti a. An intlansiaknaa pakhatna Billy Mills paw'n a hnu-ah Karu chu hnehna changtu dik tak, gold medal awrh phu zawk a nih thu a sawi.
A ram tan Karu chu a lo thawkchhuak a, a ram tan theihtawp a chhuah a, a ram tan a tawp a thleng. Lawmman beisei vang ngawtin a ram tan a bei lo. Eng hnam leh eng ram pawh hian a mi leh sa-te hi ram tana mi ṭangkai ni turin, ram tana a eng kawng emaw tala thawk turin min beisei a, mawhphurhna chu hrang mah se, mawhphurhna hlen tura koh vek kan ni. A eng ropuina leh thiltihtheihna emaw te, sum leh chawimawina emaw te tinzawna ram leh hnam chhuanlama phe kual tura beisei kan ni lul lo va, chuti ang rilru pu chunga beitute chuan ram an ti-bua mai mai! Kan buaina leh beidawnna khua tiseitute pawh an ni.
Ram siamṭhatu, a ram mite ngei paw'na an hriat lem loh mihring ni tur pawh a, a tawp thlenga ram tana beitu ni ve turin; ṭhang lo thar leh zel turte tana khawvel thlakhlelhawm zawk siamsaktu zingah tel tum ve mai i la; ram leh hnamin eng hun khirh emaw a tawn laite pawh hian 'a koh chhuah' zingah tel tum ve tur a lo ni.