Par mawi thang vulna

"Kan tlang ram par vulna ṭhalkhua eng riai romei karah" hian kan Zo pangparte chuan infuih tawnin, he rama la chambang leh la nung ve ṭek ṭek te chu mahni theihna mual mualah par an la chhuang ve ṭawk 

ṭawk a. Khawhar takin kilkhawr deuh laiahte an la "solo" ve hram hram a. Tunhma angin a zaipawl pui anga chet han thawh a, han vul suau suau ang chite kha a rem tawh lo va, damlo khuma mu ang maiin chaurau ek an thai ṭan a, engtikah emaw chuan "Par mawi thang vulna" ram ni ṭhin chu a la ṭhing ṭhuap ang a, khuarelte chuan theihtawp chhuahin ṭan han la dawn ṭhin mah se, a kalh a kim thei ngang tawh dawn lo nite hian a lang ruak a, a pamhmai lawk vawng vawng ngawt mai. 

A khawi lai lai emaw aṭangin khual pangpar kan han chaw lut a, tualṭo par-ty kan lo neih ṭhat sate chu an su thle lawp lawp a, an buk khum a, an far khum a, a mikhual zawk chuan a lai lum an luah chho zel ang a, kan Zo parte chan tur chu tualthih a la ni chho mai mai ang tihte pawh a hlauhawm hlel lo ve! 

Chu chu chatuan khua­rel dan phungte a nih ngai chuan han vui a, dawvan han kai nachhan tur a awm hlek lo vang. Mahse chuti ang chu khua-in a rel dan a nih hmel si loh a. Kan Zo parte chang a ni law, a mihringate pawh hi tunhma kha chuan "par mawi" azawnga vul ngaihawm leh lung tileng kan lo ni ṭhin a ni lo'm ni! 

Khawvel Indopui II-na meipui a rem fel hnu; kum 1950 leh a hma lam zawng kha (i'n ti teh mai ang), kha'ng hun liam tawh hnu kha thawnthuah te, titi-ah te, thu leh hla aṭang te-a han ngaihthlak a, han thlir a, han chhuite hian hun ngaihnawm, hun ngaihawm, hun lunglenthlak a tling hian ka hre ve mai mai ṭhin. 

Mumang leh suangtuah ram ang maia hun zalen, hun tluangtlam leh mawlmang; hun rangkachak chu a ni ber lo'm ni - kha kum 70 leh a hma lam zawng liam ta kha?

Sum leh pai an la leklam taktak hma - hun tangka hlu kha han thlir kir ve teh mah. Chutah chuan hmangaihnate hian awmzia hi a nei thuk bik ruih hian a hriat a. Chhimbal zungkaihna hmun ang maia nun mawi leh lung tileng kha a inzam chiat a. Thihna kawr ruamah thinlung takin an inunau a, hlimna khuang ri karah chhungril an inṭawm leh mai a. "Nei" leh "Nei lo" karah khan "lei khi" chhe tê te chu a lo awm ve pawh a ni ang, mahse chuti ang lei khi chu kut thliaka han chhiar fak fak tur emaw han chhui chiana sawi tlawrh hluah tur a tam kherin ka ring lo.

Tlangvalin zawngṭah lo se, khaw dai aṭangin mau pu khat tia leng lawng rawn pu bawr luih se, an in a thlen hma kha chuan zawngṭah 'supplier' kha a ni hawt mai a. In a thlen meuh chuan chhungkaw vawi khat ei emaw chauh a kawl tawh ang. Pasalṭhain eng sa emaw rawn hawn se, mahni chauha ei chu thihna tûr rim a nam ta chûk em maw tih turin, a khawtlang an hrâi hi a ni ber zel a. Damlo emaw thawk mawh deuh chhungkua han awm se, nulate'n buh an densak mai a; lo lam pawh a thei theiin an chinfelsak mai a. Hmangaihna leh induhsakna kha tuifinriat ang maiin a liam fo zawng a nih hmel kha!

Tukhaw hriat loha chhuanchham an lo awm pawhin, pa ei nei deuh chhek inah an zuang lut a. Ṭam dawmna tur an rut a, meitalh an hnutchhiah mai a. Tu meitalh nge a nih, tih lam erawh kha chu chhek in neitute'n an chhui zui duh loh zawng tak an ti a ni lo'm ni khah? 

Tunhnu, Eden Huan laia thei ei thiang lo ang maia sumin kan mit a tihvar tak hnu hian kan hun hluia "thingfak tala" te angte kha a chhuanchhe zawngin, a awngrawp zawngin kan han chhuah ta mai pawh a. Sàwtna lungchhiatthlak kan chhak chhuak ta fo va, kan tangka phekina min thunun hneh tawh em avanga rinawmna kan teh dan tleu tawhzia ngaihtuah tel loh phei chuan, tunhnua thingfaka kawngka do chungchanga kan ngaihdan buluk ang reng deuh lo piang tate hi thinurthlak ang reng deuh a ni asin!

Kan hun hluiah khan 'sum' leh 'hralh' tih lam hian kori la tu ve lovin, an nunah thu la sawi pha ve lo mah se, a ṭhen chu tunlai thleng pawha inrochun tham tling; inkhinpui tham tling te pawh an kawl ve tho. Sai ngho, ṭhi leh dar, puan, silai leh eng thil hlu hlu emaw kha an kawl ve tho. Kha'ng thil hlute kha a hun lai ngat phei chuan 'dinhmun' leh 'tehna' sahal an khaina; leilung an luah hun chhung leh thlarau ram thleng pawha an nun chatuan hawlh tlang a ni. A hun lai zela thil hlu hi lo awm, lo piang, inhlutsak leh inrochun kan ni lo'm ni?

A hun lai zela kan neih hlute hi a vawn him kawngah mi phawsawlh ber pawh kan fim ruk karna vek hi a ni a. Miin lunghlu nei se la, tu nge kaiṭenah dah mai mai ang? Tu nge rangkachak chu bathlara riah thla ngawt ang? 

Kan hun hluiah khan an ro hlute kha in chhung lumah bak han vawn ngaihna kha a awm lo va. An thul dahna te, khumpui, tungchaw leh chhungkaw hmun pawimawhho kha Zo pa in sak dan hmangah, a "design" zawng zawng bo lovin an inhmuh tlang thiampui sa nghal vek a. Mahse chuti chung chuan "Hei, keini chhung hi kan awm lo ve" tih khawtlang leh khual hriattirna'n thingfakin kawngka an do mai a. Thingfaka an do tawh ber chuan "safe" him ber maiah an ngai mai. Chumi rilru hrethiam tur chuan zin kawngah nghah loh dawr i hawn kher a ṭul lo ve! Inrin tawnna thinlung ropuizia leh van sanzia chu! 

Mi an inrin ngamna hmun, rin anga mi an awmna hun chu han suangtuah teh. Rinawmna chu khawi aṭanga lo piang ta bik ngawt nge? Chu chuan hringnunah hian, vantlangah hian, ram leh hnamah hian eng'e a nghawng? Tui thlum nge a chhuah tui kha?

Engkim tih theih deuh thawa kan han intlansiak a, kan han intheihsiak a, kan han inneihsiak tawh chinah chuan nunte hi duhawm kham phei diaiin a chawl der der theiin kan ring ta lo hial a. Chuti ang nun a lo awm ṭhin thute chu kan ringhlel a; "ringhlel" mai a ni nem, kan awih lo bur hial zawk fo! Nun hi infiamnaa a chak lo zawk ang maia râwng ve hrim hrim turahte hian kan dah ta hlauh zawk em maw ni!

Kan Zo nun nuama kha, kan thinlung mawi tak kha hmuh theihin a lo par chhuak tawh ṭhin a. Naupang thil thar nei ang maiin thup theih a ni lo. Kha hun zalen, beiseina meichher lo inchhit tlatna piallei luahtute khan min hring a. An tisa thuamte chu leilungah hian ṭawih ralin, tuihawk rualin luang ral tawh mah se la, an thisente chu kan taksaahte hian a la luang reng a. Nun harsa tak; mahse hausa tak si te kha kan thinlungah hian ṭhal khaw thlai chi ṭiak ang maiin, tui pek hun nghakin an la thle ve lep lep a. Thih leh dam kara tlawmngaihna thlantui te; zum leh hriam kara chhelna thinlung te; harsatna leh beidawnna kara hmangaihna te kha an thlah kal zelte tana an rochun hlu a ni a. Chuti ang ro hlu erawh chu hnam dang tui fawn karah hian a bo ṭhen ta nawk mai si! 

Kan Zo pangparte ang bawkin kan Zo nun duhawm chu "humhalh" tia sawi ngai khawp hian a dam a lo pan ta a ni thei ang em? Hun hluia mite ang khan, kan Zo parte ang khan, mahni theihna mual ṭheuhah, mahni tlatna mual tinah, mahni ṭo-na zawnah ṭheuh han vul thar leh thei na i la zawng le, a eng kawngah pawh hian Zoram thar an tih teh fo hi chu sâl lovin a lo thleng mai ang a, kan Lal ṭawngṭainaa "I ram lo thleng rawh se" kan tih zin dupa te pawh hi a indin chhawm nghal mai tur a! 

He "Par mawi thang vulna" ramah hian Kristianna tel hma pawha mawi tawh sa, kan Zo nun mawite kha han parh thar leh na se'ng zawng, kan political party-te chhinchhiahnate pawh hian an awmzia an phawrh chiang zual sauh hian a nia, ka rin ni!