Hmeithai Thawhlawm

A khuhhawnna: Ka hriat a tlem a, ka hmuh a tlem a. Theihna ka nei lo va, sum phei chu ka nei lo lehzual. Hriat leh neih nei mang bar si lo hian leilunga ka lo lan tirh aṭang khan mahni inhmangaih nachang erawh chu ka la hre ta hlur a, chumi thinlung bak chu neih hi ka nei lo mai awm mang e! 'Mahni inphat' han tihte hi Pathian laka 'full mark' ka hmuhna tur ni mah se, mahni leh mi dang fuihna'n leh zilhna'n paw'n ka la hmang ngam ta chuang lo va, chuti chung chung erawh chuan tute emaw tana ṭhahnem han ngaihsak deuh changte hi ka nei ve khanglang a. An tana ṭhahnemngaih kawngah erawh ka ṭhahnem lo hle tih ka inhrechiang bal thung lawi a.

Hmanah, kum sang hnih liam taah khan, mahni thilsiamah ngei pawha chang ve duh khawpa hmangaihna la runthlak mi chuan he khawvel hi tisa-in a rawn tlawh ve ngat a. A hming chauh kha 'Maka' a ni lo, a sukthlek leh chet duh dana reng reng kha a mak ngawih ngawih vel vek mai a. Landan aia thinlung en zawk ṭhin mi a nihna kha, khatih hunlai leh vawiin thleng pawha mi nawlpuite lakah a makna chu a la ni ta zel mai. A chetdan leh thlirdan a mak em avang khan tei thei lotu leh tai-tu kha englai paw'n a bul velah a dawrzawn zawnin an ngap tuarh reng mai kha a ni a, a tawpah phei chuan khawi hmunah maha awmtlak lovah ngaiin lei si lo van si lova khai k^n a hlawh ta r>ng bawk a.

A kephah luma leilung a rah lai khan ka ṭanzawng tak leh pawmzawng tak a ti ngun ngawt mai.

'Intih-hotu' leh 'inlak-ropui' te kha a chek-in a mil loh zawng tak mai kha a ni ch>k a ni ang chu, a khen nasat leh a khei nasat sat chu chuti ang mi chu an ni deuh zel a. Milian a zah lo va, sakhaw hruaitu a dim chuang hlei lo va; sakhaw kawngkal a dik miau chuan vantlang nun leh ram inrelbawlna chu a kal tluang mai turah a ngai ni berin ka'n hre ve deuh a. Mite nun leh thiltiha 'mark' a pek reng reng khan an sum neih tam dan te, an thuneihna sanzia te, an zahawmna thukzia te kha tehna 'sahal' khaina'n a leklam ve lem lo va, thlan chhunga mitthi ruh leh bawlhhlawh tinrenga khat khuh mawina'na thlan rawng hnawih var ang lek mihring kha 'mark bial' a rawn pe nghauh nghauh mai a nih kha.

Mi dik leh inngaitlawmte hnena chen tuma rawn l>ng 'Immanuela' kha a ni miau a, a hming kha a pu fuh ngawt mai. Nawmsakna lam kha a 'manifesto' ah khan a lang ve lem lo va, sawrkarna chan tuma 'campaign' zingah chuan a thil rawn zawrh ang chi-ho kha mipui itzawng loh lam hlir a ni mai awm mang e!

Mite thinlungah khan sum aiin hlutna teh dan dik kha tuh a tum a, changkanna ai chuan rilru thianghlim a pawimawh tih te kha kui ṭiah a tum a ni. 'Thawh hlawh' kher kher kha a ngaipawimawh a, thawh chhuah sa-te mi dang tana theh chhuah leh kha a ngaipawimawh lehzual.

Mahni thawhchhuah leh thawhchhuah loh deuh hmanga inlakngheh a, sum leh nihna vanga him leh hlim (secure) a indah tumna khan mihringte khawsakho-na leh thlarau nun a vaw chhe vek thei tih a hrechiang hle ni fahmiang, chuti ang ngaihtuahna hrisel lo pu-tu tan chuan Vanah pawh 'ro' khawm tur a awm ve lo tih a sawi tlang nghal sa a, "neih zawng zawng hralh a, pachhiate hnena hlan" tur khan thu a'n r^wn mauh mai pek a, kha Mihring khan mihring mihrinzia hi a hrechiang ngawt mai.

Ṭum khat pawh inkhawmna inah miretheite chan^i ruksak a, lalna leh thuneihna, chawimawina leh zahawmna, mahni ropuina leh dinhmun zahawm nia an hriat ang ang hlawhchhuah tum rante thinlung bawlhhlawhzia leh an laka fimkhur tura mite a lo hrilh mawlh mawlh laiin, chu inkhawmna ina thawhlawm bawma thawhlawm an rawn thawh indawt zut chu a lo thlir pah a. An neih chuang liam aṭanga eng 'game' emaw khel ru rante'na thawhlawm an thlak hnawk hnawk lai chu a hmuh hmaih lo. An zinga inthahrung taka hmeithai pakhatin dar tangka der> pahnih a thlak rik ve ral ral pawh chu a hmuh hmaih hlek lo. A tho hluai a, thawhlawm bawm bulah chuan ring leng lawngin 'thawh tam result' a han puang nghal zat a. Maka a mak leh ta! Mi mak tih tur zawng tak maiin hmeithai rethei chu thawh tam berah a'n puang mauh mai pek a. Chhiarkawp dante hi a va chhut ve thlip thlep ṭhin lo tak em!

Mahse, 'a chuangliam' pawh nei ve lo; thawh ngheng chung pawha dahṭhat a la neih muk ṭul avanga buai chuang lo tura inngai pawh ni ve hlei lo, chu hmeithai, mahni intunnunna tur takngial pawh ui phal lo-tu chu thinlung leh hlutna teh dik ṭhintu chhinchhiahna bu-ah chuan 'mark za-ah mark za' a ni tlat! Keini, mi chapo thinlung ruakte tehna nen chuan inthlau vai vai tak a ni.

Isua Krista ngaisangtu zinga a zuitu (Kristian) ni ve hranpa lem lovah chuan Mahatma Gandhi kha thinlung mita meng fiah ber zinga mi a ni ve ngat ang. Charkha Sangh funds an buaipui lai khan khawpui leh thingtlang hmun hrang hrangah a vak kual a. "Orissa a tlawh ve ṭum chuan," an ti: ram leh hnam tana sum peipun an mamawh thu a'n sawi zo chiah chu, pitar pakhat, z^ngkul, sam ṭuak var vo tawh mai, thawmhnaw ṭet hniang hnuang inbel hian muangchangin Gandhi chu a rawn pan phei boh boh a. Petera-te ṭhianhoin Isua bula naupangte hnawh kian an tum ang deuh khan chu pitar rethei pawh chu volunteer-te chuan hnawh kian ve an lo tum a. Mahse, "Ka hmu ve dawn reng reng," tiin a ṭang ve tlat a, harsa takin Gandhi-a ke bul chu a thleng phei ta a ni.

A sari hnuai aṭangin dar tangka pakhat hi a rawn phawrh a, Gandhi-a ke bulah chuan dim t>-in a'n dah da da a. Gandhi chuan chu dar tangka chu lawm takin a lo la thuai a. Gandhi-a kianga ṭhu ve, an Charkha Sangh funds buaipuitu ber Jamnalal Bajaj chuan Gandhi-a kuta dar tangka chu a lo ban ve nghal thuai a. Mahse Gandhi chuan chuti maiin a lo hlanchhawng phal der si lo. Chutah chuan, Bajaj-a chuan chu pitar thawhlawm chu beitham a tiin, a nuihzat ta roh pek a. Mawihawih d^wn tehchiam lo hian, "Charkha Sangh tan hian (pawisa lakna) cheque cheng sing chuang hu f> ka kawl tawh. He dar tangka pakhat lek t> mai hi ka kutah i hlan lovang a maw!?" tiin Gandhi chu a'n chhuahchhal ta deuh mai a. Chuta Gandhi nena sum an ngaihdan a inan lohzia leh van s^nzia mai chu maw...

"Pu Bajaj, he dar tangka pakhat hi chu'ng cheng sing chuangte ai chuan a hlu f> zawk asin. Miin cheng nuai t>l nei se la, cheng sangkhat emaw sanghnih emaw pawh thawh se la, a tan chhiatna tham a ni lo. Mahse he tangka erawh hi chu pitar rethei hian a neih ve ang chhun chhun a rawn thawh ve a nih hmel a. A neih zawng zawng min pe a ni - ani hi chuan. Ui ṭhen nei lovin a rawn thawh a, a inpekna tluka hlu hi a awm lo. Chuvang chuan alawm, cheng vaibelchhe t>l aia he dar tangka pakhat hi ka hlutsak zawk ni," tih chu Gandhi-a thu vuakthlak a ni.

Keimahni siamchhuah 'sum' hi a hlu ngawt mai - mihring meuh pawh a lei thei nia! Pathian pawh zah zo lova kan atchilh rawn, he sum ngah apiang chu mi chungchuang mai an ni lo, kan pathian kal theite an ni ta zut zut mai chu a ni tak si a!

Sum thawkchhuak thei apiang chu 'mi rilru nei' leh 'mi dingchhuak' title te kan pe ta zut zut a, 'mi entawntlak' leh 'mi hlawhtling' tehna'n tak kan hmang ta ber a ni lo'm ni? Chuti ang mite chu mi zah phu ber berte an ni em? Chawimawitlak ber berte an ni em? Belhbul ber tura chu anniho chu an ni ta ber em?

Hlutna dik tak kan tehchhuah thiam hunah mihring kawngkal hi a dik dawn chauh a nih hmel.

Mamawh atana kan thawhchhuah ṭhin sum hi mamawh ve tho-te tana thawh kep kan nihna lam hi kan chhut tam lem loh zinga mi a ni mai ang em aw? Min mamawhtu kan mamawh a, chu chuan mihringah min chher chhuak tihte hi muthmuna kan ngaihtuahna luahtu a ni ber lem lo hlawm em?

Kan inchhek-muk tluk tluk lai hian tute emaw chu kan tikawnk^w tial tial, tih lam hi chu kan ngaihtuah phal lo maithei. Him tur leh hlim tura ṭan kan khawh sauh sauh lai hian tute dinhmun emaw chu kan suasam mek tihte hian kan thluak bur a luh thuk lo mai awm mang e.

Khawvela a neinung zingah Bill Gates-te ang hi mi dang tana luang chhuak nasa pawl tak an nih ka ring a. A sum a sen tamna kawng pakhat, 'khawvel huap ek-in project' angte hi chhuanawm ka ti ngawt mai. Ek-in project atana a thawhchhuah sum vang hian mi tam takin hriselna leh thianghlimna kawngah hma an sawn phah a, khawvel hi a hma aia duhawm zawk leh rimtui zawka chhuahtu zinga mi a ni chiang mai.

Mahni lama a hlawkna lo let leh tur beisei lova luang chhuak ngam ṭhinte hi chawimawina thuah tam pek chi an niin ka hria. Mahni neih ang ang mi dang tana theh chhuak zel thei chin ngat phei chu in tin bangah hian tar chiai chuai mai i la, ka ti deuh ṭhin.

Eng pawh chu ni se, 'thil neih' aia 'thinlung' a pawimawh zawk miau avangin, ch^n pawh huama pe theitu nihte hi khawvel kan luah chhunga zirlai pawimawh ber zinga mi a ni kumkhua zel dawn a nih hmel a. Hmangaihtlak loha kan ngaihte hmangaih a, pektlak loh nia kan ngaihte pek hi kan zir thar fo a ngai dawn hmel a. A chuangliam kan neih vanga kan peka ai chuan, nei lo inti ve chung chung a, kan theih tawka tam mi dang tana kan pekte hian Vanah kut an lo beng ring dawn hle ni-te hian ka hre mai mai ṭhin.

Keimahni ngaihah pawha beitham t> emaw kan tih hi, mi dang hmangaihna leh ngaihsakna vanga kan tih a nih phawt chuan, langsar taka thil titute kut leh ke ang bawkin a hlu tawk ve em em tho dawn a ni.