Ṭin dialah Ṭin dialah

A khuhhawnna: Ka khawvelah khan ṭhiante kha an lian tawk a, an khawvelah ka lian ve tawk em tih erawh zawng ka hre hauh lo. Mahse kei chuan ṭhiante tel ve lohna khawvel ka suangtuah thiam lo va, ka mitthla ngam lo va, mang lamah pawha ṭhiante kalsan hnu, ui chuang anga vak rek rek turah ka inchan ngam lo. An tel lova tlei leh tlai thei ka ni hek lo. Anni khan ka tel ve lohna khawvel an duang chhin ṭhin ang em, ka hre lo. An phal bik ng<t na em maw chu?

Nunna derdep tak; mahse ralmuang ru ruih lawi si kha ṭhiante nen thlanmualah kan ch>nho fo a. Thlanlung phen aṭanga 'kutzungchal silai' hmanga kan inkah thluk tawp tawp laite khan "I thi tawh" han inti fo mah i la, dam ta na chu, kan inhnial laih laih fo a. Thlanmual aṭanga zanriah bawp man tura kan lim haw ziai ziai laite khan, a hma lawka "Ka hnek ang che" inti sak sakte pawh khan zan lama 'a hmun ngai' a inhmukhawm leh tur khan thu kan han thlung fel leh nghal der zel a!

Zan lam chhawrthla >ng ruai lawma kan han pawnto a, mi kawmkar thim lai lai b>la kan inbihruksiak f> hnua mut a lo hun leh ṭhin kha a ngeiawm ngawt mai. Kan nun kha, kan hun kha hun thimin a bawh miau a, chhungte'na ṭhian ṭhenkhatte an rawn koh hawn tawh chinah chuan sana thi ngawt lo chuan hunbi ngai a kawk reng lo tih a chiang ngang mai si... Kan hlimna chu maimawmril anga tawp hleithei lo tur a ni miau lo va, hun thar beisei ran chungin, a tuk lama zing ni lo chhuak leh tur d^wn chungin, kut insuihin -

"Ṭin dialah ṭin dialah,

Naktukah khua var se la,

Inkawm leh dial dial ang u,"

kan ti a, zan khat hun kan titawp a, zan dang hun kan thlir a, a phek thar kai leh ngei tumin mumang ram kan pansan a, a tuk thu-ah erawh kan thu hlei lo va.

"A tuk lungkham suh u" tih Zirtirtu zuia pawmtu naupang kha kan lo ṭhanglian a, chawtlang lek chhuak v< v< ṭhinte khan a bela chaw a lo awm ngawt dan kan han varpawh ve tak hnuah erawh hi chuan 'a tuk' lungkham a awl ta tulh tulh a. Lungkham neih loh ngawt lah chu lungawi dan kimhlel, tunlai sana mi chawhnu leh ṭuanfum nihna a lo ni a. Eng kawngah maha hlawhtlinna chhe t> tal neih hlek loh chu mi tlawktlaw leh dawihzep hna ni-a a lan tel bawk avangin mahni englo th>nna lam lamah kan han then kual ve lauh lauh hlawm a. Thil thar leh ṭhian thar an lo lang a, tawn thar leh tawn ngam loh thlengin hmachhawn luih ve ṭalh a ṭul chang ni a lo her chhuak zut zut a, "I dam maw?" tih takngial pawha inbe fumfe hman lova kan inliamsan vur vur a ṭul chang ni lah a tam na rawh e.

Chhuantlak phawrh chhuah tur nei mang <k si lovin hun tam kan vui liam a, kan vui liam tak hunte chuan min vui liam ve mek tih erawh kan ngaihtuah ngam mang chuang si lo.

A enga pawh chu ni se, inbailem tura insawmkhawm kar tin theite khan kan hetih ve tak hnu hian chaw eikhawm tur takngial paw'n kan inkokhawm thei ta lo chu a ni . Thlanmuala silai lema kan lo kahhlum tawhte nen hian thlanmuala invui a ngaih hunah pawh kan inko 'eih' khawm zo dawn ta lo hmel phawt a. Mahni hma kan sut ve-na lama kezungpui kawh zawng a inang ta lo nuk hi a pamhmai letling dawn ngawt mai.

Hun ngai a chenho reng theih loh a, nun ngaiah a ch^m reng theih hek loh a, saihlum inṭawm ṭhinte khan kan ngaihhlut leh engto a inthlak danglam ve ta miau a, a tira kan pian thu kan inhriat tawn loh ang bawkin, a tawpah pawh kan thih thute kan inhrilh tawn hleithei lovang tihte pawh a hlauhawm hlel ta lo ve.

Hmasawn ve tura he leilunga ke kan han chhep hrang ta thliah thliahte hi hmasawnna kawng khat chu a ni ta ve reng reng a. Mahse hmasawn duhna hian mihring hi chher puitling thei teh mah se, a tisawngkawn fo bawk a, thawnthu inchhiar chhawk ṭhin ṭhianzaho nunin thawnthu hrang hrang a han ziak chhawm ve ta zel hi a chang chuan a pamhmai ka ti vawng vawng ṭhin.

Rualkhat ṭhenkhat, an sikul kai tirh aṭanga zirna tawp ber thlenga rapho meuhte an inbakkaih zui dan chi hrang hrang han hriat hian 'ṭhian' tih hi thu chuangtlai leh thu lainatawm tak ni taa hriat chang ka nei fo va. Chaw bela 'chaw' awmtir tuma mi

ṭhenkhat an han inbei ngat ngat te, mi ṭhenkhatin an ṭhiante meuh pawh hnehchhuha 'chaw l^k' an han tihnat chang te, 'ṭhian hmelhai' a han thleng ta mauh ṭhin te hi chu 'zia lo' piah lam a ni tawh a, 'rapthlak' a tling tawh! Chuti ang ngaihdan lo neih chu, ṭhian lo inchemh^r tate tan erawh chuan rualelna thinlung put loh vangah a puh thluk daih theih pek ang a, ka pawm chuang dawn der si lo!

Ui ang maia politics-a a chungnung zawk nih tuma ṭhian leh ṭhian an han insual rap rap maite hi zawng, sawi teh suh, kei atan chuan tihsaloh loh a ni. Sawrkar hna chungchanga chanvo v^wng chan tuma ṭhian an han inbei awrh awrh mai han hmuhte hian "Mihring sum hlu chu sum tho" tih a ni zawk em ni ang, tihte ka ngaihtuah ta ṭhin a. Hlawhtlinna kailawn hi neih tam leh nihna aṭangte-a kan teh tak fo vang hian a ni lo'm ni, kan khawvel hi a lo chhiat belhchhah tak em em a, "Ro hlu ber ṭhian-

ṭha" tih nunte pawh sawi rik a kh^t t^k pharh ni? Hmun khawii emaw laiah phei chuan ṭhiante thihna vanga chan ṭha chan tuma ṭhian leh ṭhian inkhak buaite pawh an awm a ni hial awm e!

Hmingthanna te, sum leh pai te, mihring saruak hliahkhuh tura mihringin a zawn thil chi hrang hrangte hian hmalam panin chak takin min hnuk dawr dawr ṭhin mah se, a pal hnawk hi a tam ve lulai em mai a, kan vantlang nunte hi a thai bingbilet khawlo zo dawn ta takngial ni-te hian ka hre zo va. Ṭhian leh ṭhian inhmelmak fo-na hmuna "Ṭin dialah ṭin dialah" tia nun leh thu a tawp ta fo maia hi runthlak ka ti. Chu ai chuan maw -

"Naktukah khua var se la,

Inkawm leh dial dial ang u,"

han tihho dial dial a, hmangaihna kuta inkaihkuah tl^n theih ka chak ṭhin mang e! Mahse, inkawm leh dial dial thei tura mahni sahmim ṭheuh han thlauhthlak leh erawh, mi tam zawk hian kan phal dawn mang bawk si lo!

Kan thawnthu ṭha, ka lung tileng tawp thei lo leh dawn tisei vawng vawng ṭhin "Thangsira leh Thangzaia, Lasiri leh Lasari" te hian keimahniah eng nun thawnthu ṭha mah min ziahtir zo lovang tih ka hlau thar leh ṭhin. Ka hriatrengna a chhe em a, kha thawnthu ropuia an hlathu ang diak diak kha ka hre dik tawh lo maithei. Mahse a enga pawh chu ni se -

"Nang hi e, nang hi e, farṭuahah chang la,

Kei hi e, kei hi e, vaube-ah ka chang ang a;

Kum tin, kum tin i pardun ang aw!"

"Ka thian" intih mai hi chu a har lo. Eng dinhmunah pawha pardun tum, pardun rial mai hlutna hi mawina piah ram chu a ni a, nun taktak chuan chutah chuan bul a la ṭan dawn chauh a ni zawk si.

Pangpar mal ai chuan a kungpui ngeia theihpatawpa par tam an vul chhiai chu a mawi zawk a ni lo'm ni?