ṬHIAN ṬHA ṬHEUH ṬHEUH

Kan mi rin ber berte’n min thlauthla-in, min thlahthlam a; min tihnual fo ṭhin. Ṭhenkhatin kan tih ni hlei lovah te rilru na taka min awmtirin, inchhir ngawih ngawihin min siam a.

Ṭhenkhat thung chuan kan hlim hmêl an thlakhlelh vangin, kan chetchhiatna leh hum sual kan dai palhte an hre lo der hrâm hrâm a. Ṭhenkhat chuan anmahni kan mamawh lai bera min hnuchhawnin, min kalsan a.

Ṭhenkhat erawh chuan, kal bo tura kan ngen lawm lawm pawhin, kan tana ṭangkai theihna la neih inbeiseiin, thim leh êng hnuaiah pawh min bêlbul fan fan thung a.

Aw, ṭhiante kut-ah rau rau pawh hian chibai maia duhtâwk chi leh, vawn a, chelh beh tlat tur chi hi thliar thiam a va ṭul tehlul em!

Hun harsa, thim leh pik bera kan din chang hian, kan tana rinawm taka lo ding ṭhinte chu, engah vaka kan ngaih mang loh, hnâwla kan paih hnu, min hmangaihtu tak takte hi an ni, tih-ah hian ka chiang thar em em a. Chuvang chuan a nia, tunlai chu Rudyard Kipling-a hla-chang hi ka duh thar leh tâk em em mai ni!

“When my heavens were turned to blood,

When the dark had filled my day,

Furthest, but most faithful, stood

That lone Star I cast away.”

Ka la hetih tur hi inhre lâwk bîk hek lo vi, lungchim leh lungsi taka ka thlir nin theih ngai loh “Si-âr” chu, inngaihtuah chiang mang lo leh rilru let butin, ka hnawt bovin, ka hnâwl bo ta si a le!

“Once in my life I watched a star;

But I whistled her to go.”

Ni chiah e, Kipling, a va han pawi lungrun em!

TÎTI CHHUMBUNG

A hâ a ṭo hmain a hnutê a um, an tih ang lo deuhin Dawngi Chawngthu chuan, ṭawng pawh a ṭawng hleihtheih hma hauhvin The Beatles leh The Seekers zai a zawm thei tawh a. Thu leh hla lama a ṭhan zuinaah pawh a pianṭo a fuh hle-in ka hria.

A poem pakhata,

“A little life

Springs from

A crack on the wall

Unbidden

Unnoticed

Ever growing,” (Cracks) a tih ang hian a khawharna leh lunglenna lungbang khi kak kar aṭangin, a poetry hi mawi taka ṭiakin, a lo ṭo va. Sapṭawnga a poems ziah lâk khâwm bu chhuah thar, a lehkhabu hmasa ber (debut work) ni bawk, “Of Butterflies and Lullabies & Unfinished Conversations” [Writers Workshop Redbird Book, pages 86, Rs 200, hardback limited edition 2015]-ah hian a rawn phawrh a. Kan thinlungah nghet takin zung a kai ta a nih hi!

Ka hriat theih chinah chuan, Zonu chhûlchhuak zinga mahni irâwm chhuak English poetry hlang, a bu-a chhuah thei hmasa ber dawttu a ni a. Brig. T. Sailo tupa Laldinkima Sailo lehkhabu “Spectrum - A Plethora of Rhapsody” [Books for All, pages 62, 2002], Dr Manmohan Singh-a’na a tlangzarh kha a pakhatna chu niin ka hria. Aizawla a “aihna” hun Aijal Club building hluia kan hman ṭum pawh khan a lehkhabu thlirtu atan min hman ve nghe nghe kha.

Tuna Dawngi (Laldawngliani) Chawngthu anthology-ah hian poems 55 a dah a. Chu’ng chu thlûr hnihah a ṭhen a. Nu a nihnaa bul ṭanin, fanu a nihna-in a hnu a khâr a. A thlûr khatna, poetry 44 awmna (Of Butterflies and Lullabies)-ah hian ama mimal nun a phawrhna, lengzem lam rawngkai te, hmeichhia a nihnaa chona a hmachhawn chungchang te, khuarel thilsiam chungchangte, leh chhungkaw chungchang te kan hmu a. A thlur hnihna, poetry 11 awmna (Unfinished Conversations)-ah hian mual liamsan tawhtu a nu nena an sawi hman loh thu chi hrang hrang, a nu hnena a zawhna te, a nu kaihhnawih thil a ziahna te a dah ve thung.

A bu hming ringawt pawh hian mi a hîp sa nghal tlat a. “You had me at Hello!” tih ang deuh khan, khiang thing tar ang maiin kan âwn nghal ruai ruai mai zu nia. He lehkhabu-a poetry hi kum 13 chhung vela a kutkawih thlan chhuah a ni a. Kum 2011 kha 'a vur kum' chu a ni âwm e. Kalphung awm sa (traditional form) a zui lem lo va, amaha ziarang hranpa nei ngat a ni hlawm.

Postmodernist poet tam zawk angin, “Mi’n thiam min ti se,” ti ni-âwm fahrana thu buan khirh leh ṭawngkam chai harsa (heavy ponderous poesy) tak tak a chelek ve lo va. Thu mawi mâwl tê tê a hmang a. Chumi avanga lo tâwngpâwng basa ngam ngawt chi erawh chu a ni lul lo thung. A thu chheh hmang leh a ṭawngkam hmante reng reng hi a nêm dam thluam mai a. Tlangte thawveng chhîpa maimaw puanthân chaih ang delh delh a ni. Scotch whiskey ang maiin a nêmna hi zuam sual a awl a nia.

Amah hi mihring mihrinnaah mahni inkiltawih chi, ṭhenrual kawm aia lehkhabu leh mahni rilru kawm melh melh nuamti chi, mi lâmtual chîl lo, in-up a, inhup ngar ngar mi a nih avangin a poems hi a inhrikthlakna leh a luanchhuahna chu a ni deuh mai âwm e. A khawvel pawh hi a khawharthlakin, a vawt a, a mal ngawih ngawih mai ni te hian ka hre hial. He’ng thumal huaisar tak tak: “lonely”, “alone”, “silence/silent”, “cold”, “darkness” tihte hi kan hmu bak chek chuk si a.

Rawng dangina a kah vul ve zen zen loh, a khawvel dum leh var aṭang chuan rawng êng mawi leh rimtui danglam bik a tawn chang a awm ve fo thung a,

“I drink in the sight before me

I inhale the sweet smell of the flowers

This glass today is magical

It seems to have pores,” (Black and White) ti a a thawh fuh ṭum a awm ve ṭhin.

Mahse, chu hmun khawharah chuan tâp a, tawi hlen mai lovin,

“I now spread out my wings

And fly towards that ray of light ...” (Ray of Light)

tiin êng lam panin thla a zar hram hram zel a, beiseina awki zângkhai (note of optimism) nen hnu a khar ni.

A poem mal khaia ka duh ber min thur luihtir dawn ta se, a “October Musings” hlawm khawm hi ka thlan ka ring. Khawtlang kalphung elsenna “social satire” ropui eltiang,

‘I dream of the day

The youth shall say

“I believe ...”

Instead of “We believe ...”

For “I” comes attached with responsibility,’ (October) Zunfep cheh ṭhawt khawpa “Amen” mai a nia ka nâp! He thu hi a pawimawhzia leh a pawmawmzia kan la hre deuh deuh ang.

A pasal nena thutiam hnuhnung an tiam chungchanga a rilru te hi a ril ru rem rem a nia:

“Let’s dance the final dance

Tonight, under the pale moonlight

Utter the final vows

That will forever bind our hearts

As we move

Into a future

Without You and I.” (The Final Vows) Persian poet pui Rumi’n, “even the phrase ‘each other’ doesn’t make sense any more,” a tih boruak kha a dai kai hialin ka hria.

Reminiscence tih-a telephone number digit 3 lek a nih lai, a rik rawl rawl ṭhin lai, mahse a chhiat deuh reng lai hun leh vawiin a khaikhin te hi ka hlimpui khawp:

“I wonder ...

Does such easy access

Make friendships less valuable

When it no longer takes

Much effort

With technology ... at its best!”

Ni ngawt mai, kan inbiak pawhna ṭha ta lutuk hian kan inbiak pawhna a tichhe zo ta a nih hi!

Lerh tak maia thu han chhaih kual har har te hi nuam a tiin a thiam hle:

“my colours are uneven

my petals somewhat wrinkled

there are tears falling off my leaves

left by yesterday’s shower perhaps

I flower not so regularly

but when I do I bloom

does it matter?

‘cause if it does ...

then it doesn’t matter ...” (Untitled) A phêk han keu leh chiah la “July in November” tih verse i hmu leh ang a; ka rilru ang pu i nih chuan, “He nu mai mai chu ka vawm chawrh zawk na’ng a,” i ti nui ve ruh ruh mai ang.

He anthology-ah hian poet hi rilru puthmang chi hrang hrang (myriad moods) nen kan hmu a. I chhiar thar apiangin a poems hi awmze (nuances) danglam neiin i hnenah a inpuang ang. Chu chu poem ṭha zia ve reng a ni. Themthiam kutah chuan phengphehlep thi sâwn te, traffic jam-a tân te, chawngzawng chaw zawng lo fu dun ringawt te hi hmanraw ṭangkai tak a lo ni thei a ni tih i hmu uar uar mai ang.

Ni tlâk hnua kâwl êng leh a nu liam ta, la liam tak tak si lo a han khaikhinna (analogy) te hi a va han fuh teu to em!

“Such magnitude

Leaves an impact

Long after its departure ...

“Your departure

Has not taken away

Your presence around me.” (A Permanent Glow) ‘A hoh tehreng nen engati nge phuah nachang ka lo hriat loh le,’ tiin i lu thak lo pui i hiat i hiat mai ang. Chuvang tak chuan alawm heti ang hi “deceptively simple” an tih reng ni! A mawl mawina, ‘graceful simplicity’ hi Dawngi poetry kulhbing (forte) ber a ni.

Sawrkar nawkawr lian (Joint Director, SCERT) a nihna avangin lehkha pawimawh tak tak a hming a lo ziah hnan tawh a, chu’ng chu ram leh hnam zirna kawnga thil pawimawh tak tak a nih hlawm pawh ka ringhlel lo. Amaherawhchu, keini a ât khat chanpuite’na khuareia kan la hril a, kan la uanpui tur chu he lehkhabu-a a zung-zia (finger prints) lo lang hi a la ni fan ang.

Dawngi hi kum sarih chhung leka fa pali hring thei khawpa chhûl ching lo neitu a ni a; thu leh hla lamah pawh hian a rila rah lo piang zawm zut zut se ka ti kher mai.