Guest writer
Mafaa Hauhnar
“A ZUITU FEL TAK”
“Take me in and make me Hâwl, please do so,
Be my Riliani and follow me wherever I go.”
Mi zawng zawng aia inthlâwp ṭha ber leh inhmangaih fâl bîk ang ziazâng hian kan Chief Minister Lal Thanhâwla leh a nupui Pi Riliani te hi hriau leh là ang maiin an inkawp deuh chawt reng a. Pakhat zâwk hmu tel lovin, a pakhat zâwk chauh hi kan hmu thei meuh lo a nih ber hi. Mizo nupaah chuan an inpumkhat fuh ber mai awm e. Assembly House chhungah êm hi chuan an inzui lo tih chauh a ni thawthâng mai. Tute fiamthu emaw ang hian an pa meizial zu ru tur a vêng emaw ni zawk tih mai tur a ni!
Comedian Search-a an fiamthu rawn thawh pakhat ka la hriat reng chu: Pa pakhat hian, “Nizan chu ka mumangah Pu Hâwla ka lo hmu a,” a ti a. An nu chuan, “Pi Rîi i hmu tel em?” tiin a lo zawt a.
“Hmu tel na’ng.”
“Pu Hâwla a ni lo tawp a nih chu!”
He fiamthu phêna thutak inphûm hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Congress ministry hi The Beatles ni ta se, Pi Riliani hi chu an Yoko Ono a ni âwm e. Pi Rii tel lo Pu Hawla chu “bomb” tel lo “atom” ang, “dot” tel lo “com”ang a ni ber a. The Big Bang Theory sitcom-a an ṭawngkam ang deuhin, pakhat hi Uranium 235 ang a nih laiin, pakhat zawk chu Uranium 238 ang a ni a; “isotopes” ṭhen hran theih loh tluk deuhthaw an ni.
India news en taima ber ber pawhin kan ram lû ber Prime Minister Narendra Modi nupui Jashodaben Narendrabhai Modi hmel hmu in la awm mang mang lo vang. A hmakhalhtu Manmohan Singh-a nupui Gursharan Kaur pawh kha in hmu khât viau bawk ang. US First Lady Michelle Obama meuh pawh hi a pasal bulah in hmu mai mai lo vang, an ram pum tana ni pawimawh leh chhinchhiahtlak bîk (official ceremonies & state functions)-ah leh White House-a khual a lo chhawn chang te chauh lo chuan. British Prime Minister David Cameron-a nupui Samantha Cameron phei chu a hmel hria alawi pawh kan awm mang na’ng.
An dam a, a rem a nih phawt chuan state official-te kawppui hi an inlan ve ngei ngei a ṭûlna hun leh hmun chu a awm teh meuh mai, chu chu ka pha reng reng lo. Ram tana ni pawimawh bîk: Republic Day, Independence Day, Chapchar Kût tih ang rengah te hi chuan an tan tihmâkmawh a nihna chen pawh a awm ang. Amaherawhchu, kei tak emaw ti a, an pasalte khualliana an ṭanna zawng zawng leh, an thil “hawn” zawng zawnga hmel lan ve hi chu an bat a ni lêm lo.
Ṭûl lo va sawrkar sum (mipui sum) tihheksakna a nih bakah, khual dawngtute tan engkim a ti-hna-hnih zo va, hawihhâwm chhuaha chanvo engemaw tal lo pek ve teh hi an tum thin si a, chu chuan program a tichhangchhe mai mai ṭhin.
US First Lady Michelle Obama chu sawi leh ṭhin ila, mite’n i nihna pawimawh leh hmasa ber eng nge ti a an zawh chuan, inngaihtuah buai map lovin, “Malia leh Sasha te nu ka nihna hi,” a ti mai a ni. Chutichung chuan president nupui nih a va tlinin, an pa a va chawimawiin, a va cheimawi tho si êm!
Hmingah hian inkawp rem bik riau, pakhat zâwk lam ruala pakhat zâwk rilru-a lo lût nghal hi a awm ve hrim hrim a. Entir nan: Evi leh Adama, Zâwlpala leh Tualvungi, Chawngmawii leh Hrângchhuana, Barbie leh Ken, tih ang chi te hi. He’ng list-ah hian Pu Hâwla leh Pi Rîi tih pawh hi kan telh ve thei tawh hial âwm e.
Kum 2011 Bal Bhavan Summer Camp creative writing competition-ah khan “on the spot short story writing (English)”, kum 16 hnuai lamah, ka fapa kum 12 la tling lo deuh chu pakhatna a ni hlauh mai a. “Lalbawih, i vannei mang e, nang chuan Vanapa Hall-ah, Chief Minister kut aṭang ngatin lawmman i dawng dawn bik a nia,” ka ti hial nghe nghe a. Mahse hemi ni pawh hian an pa a rawn ṭawiâwm avangin, a organizer-te chuan a mawihawihah Pi Rîi chu lawmman an semtir ta zawk a. Lawmman pakhatna dawng e ti lo chuan ka fapa pawh a hrilhhaiin, a hawihai ru phian.
An pu ber tih thîk ni âwm takin minister dangte pawh hian mahni nupui hruai hi an ching ve leh zauh thin. Thu leh hla hunpui pawimawh tak pakhatah minister incharge chuan a nupui a rawn hruai a. A nupui hi thusawina hun an han pe chawp a. Thusawi mi tak a lo ni bawk nen, kan kalkhawmna thil nena intu-ha lo zet thu a duh tâwkin a hlap ngheng mai a. Tlai tawh takah kan pun khawm chhan ber seminar kan ṭan thei chauh a. Keini resource person tura an sawmte chuan rei tak, uluk taka kan lo buatsaih tawh kan paper-te chu a vai pawha chhiar lovin min kaihtawitir a, sawi hona hun a awm thei lo chung paw’n a tawp lamah chuan mipui tam zawk chuan ruai ṭhehna lamah min liamsan a ni.
Ka philosopher-poet ngaihsan em em Kahlil Gibran-a’na, “Let there be spaces in your togetherness,” a tih kha kawng chi hrang hrangah hian a lo va pawimawh tak em!
DUH TAK CHÂWL TA-TE
NGHILH LOH NAN
Vanduaina hian min mal thurin, min mal thlûr ta bik em ni aw, tih tur khawpin thihna hian kan inchhung khurah thla a zar ngun ta malh malh viau. A thla khâwng ri pawh kan hre ngun narawh e.
Vawiinah hian ka pa, ka u-te pahnih, leh ka u fapa te hriatrengna lung phun kan tum chu a ni a; an puala kan hun hman hnuhnun ber teh châwk a chang a, lung a zîng a, eng a pik a, rilru a chavai a, ngaihtuahna a mang a, zam a zal a, tha a rawih a, hrilh a hai a ni! Inhnemna tur a tlêm a, lungchhiatna tur erawh a tam hle si.
Amaherawhchu, hetia anmahni ngaia lunglêng leh khawhara kan kaikun mek lai hian, kan zinga an lo nung a, an lo dam ve kha kan lawm (celebrate) tel pawh a ṭul ve-in ka hria. Kan zinga chêng a, lêng a, an lo khawsa ve kha lawmna chhan tur a tling a. An thihna avanga lusûna kan indawm kun mek lai hian, kan zinga an lo piang a, an lo dam a, an lo nung kha kan lawm (celebrate) tel lo thei lo a ni.
He thu ka han sawi takah chuan, mi hrâng James Dokhuma’na, lungphun hi Mizote’na chhiatnî-ṭhatnî kan tih hi a ni ber âwm asin. Thatnî anga ngaih theih deuh reuh a ni a; mahse chhiatna (thihna) avanga lo thleng chu a ni lawi si a, a tih fiamthu kha ka hrechhuak zawk mai.
Mi dang ngaihah chuan mi ropui tia sawi tur an ni hauh lo va, chal-lanna lah an nei hranpa lo. An hming pawh history bu-ah a chuang ngai lo ang. Mahse, a aia ropui leh thlâkhlelhawm zawk Nunna Bu-ah erawh chuan an chuan ngei ka ring tlat a; Chu chu min muantu ber a ni.
Khawvelah hian lo piang nawn lehin, ka chhungte tur hi duh thlang thei dawn ta ila, mi lian leh lal, mi ropui leh rau tak tak ai chuan anni bawk kha a ni ka thlan ang ni (Lalpa, i thilpek “kan chhungte” avangin kan lawm e; kan kawl i phal rei lo lulai êm mai pawh a!).
Hun ṭiauvut chunga an lên laiin hniakhnu chenfakawm, mi dangte ang chuan an hnutchhiah hranpa lo a ni thei e. Keini tan erawh chuan hun-ina a len bo theih ngai loh tur sulhnu fiah tak an hnutchhiah si.
Kan chhungkaw inzawmna thirkhaidiat chu hmun 4-ah a chat ta a, engti kawng mahin keini a la châmbângte hian ngai kan awh leh thei tawh lo vang. Mahse Lalpa’n a mal mala min koh haw kim hunah chuan pum pialin chu khaidiat chu a inzawm khawm leh ang a, engtik khawtikah mah a chat leh tawh ngai lo ang!
“My famous last words
Are laying around in tatters;
Sounding absurd,
Whatever I try.
But I love you
And that's all that really matters,
If this is goodbye.”
("If This Is Goodbye" - Mark Knopfler)