RO MIN RELSAK ANG CHE

RO MIN RELSAK ANG CHE

(Be Thou Our Counsellor)

Phuahtu: Rokunga

Lettu Mafaa Hauhnar

O Thou, Our God, Our Ruler,

Thy name exalted be,

As we bow down before Thee,

Lend Thine ears to our prayer,

As we the hosts foregather

To plan our future course,

Impart Thy divine wisdom,

Be Thou our counsellor.

Without Thy might and wise guidance,

Without Thine auspices,

The glories of earthly throne

Oft fade and soon decline;

But, Thou eternal stronghold

Of every nation art!

King of kings and Lord of lords,

Be Thou our counsellor.

This above all, O our God,

Grant us, we beseech thee.

To lead and guide our nation,

In Thee alone we trust.

Though foes - within and without

Should rage war against us,

Assist us to triumph o’er them,

Be Thou our counsellor.

Nunhlui ram fangin ka note-bu hlui chhêk vûmah ka liluh a, ka thu leh hla chi hrang hrang, hun leh kum vaivutina a chhilh bo titih tawh ka hai chhuak nual mai.
Chu’ng zinga pakhat, Mizo Hnam Hla anga kan neih “Ro Min Relsak Ang Che” tih hla thiam leh thiam lo va Sapṭawnga ka lehlinna hi vawiin Mizoram State Day a nih manah ka’n phawrh ve reng reng ang e. Kum 1995, February ni 28-a ka keuh ve a ni a, kum 20 ka la pumhlûm lo deuh tihna a nih chu.

A MAN PÊK KAN INHUAM EM?
Mi tam tak chuan inngaihtuah chiang mang hlei lo leh eng nge a kaihhnawih pawh hre mang lo hian thuziakmi nih a, mite hriat lar nih te kan han châk ve thlarawk ṭhin. Mahse, thuziakmi (hlaphuahtu) hi kan ni ngam tak tak ang em? A man pêk kan inhuam em? A tawpêng tawrh kan zuam em? tih hi uluk takin i inzâwt hmasa ang u. Nero-a pawhin hla pakhat a phuah theih nan Rom Khawpui a hâl e, te pawh an tih ṭhin kha. “Art” man hi chu sang deuh asin.
Thu ziah/hla phuah chu mi dangte tana phar chhuahna, mahni nihna zungzâm dik tak chhui chhuak tura nâ kan tih lai ngawih ngawih pawh dîm lo va mahni leh mahni kan inluhchhuahna, kan thinlung kila keini pawhina kan fan nawn duh tawh ngai reng reng loh te thlenga khaw ênga khawrh chhuah fai leuhna te a nih avang hian a nat bakah, zah te pawh a zahthlak. Lunglênna leh khawharna te, natna leh tawrhna te, vanduaina leh harsatna te hi ei tur min petu ber a la ni lehnghal a, a retheihthlâk asin.
A ziaha lai tak (process of writing) hi a khawharthlâk ber laia chu niin ka hria. A huhova ṭhiante nen emaw, pawlin emaw inhawt phûr a, “haw haw” hluah hluah chunga tih theih chi a ni lo. Mahni chauhva nghalpâ ang maia chêt a ngaih tawhna ruam a nih avang hian mi huaisen, chhel leh pasalṭha mal tlat ngam deuh tan lo chuan dai ve mai mai chi a ni lo. He’ng “Hmunkhawhar Nghâktute” - thuziakmi leh hlaphuahtute - hi an hun laia mite hriatthiam hlawh lo ber berte an ni reng a ni.
A chhut chhuah lai ai mah hian rilru leh thinlunga kan ziah chhung hi a reiin a hautak lehnghal a. Pen-tui aia mittui kan sên nasat zawk a ngaih changte hi a tam asin. Ngaihnawm lo taka thu ziak tur ringawt pawhin tha leh tuia insenso fê a ṭul bakah, inpêk leh taihmâk a ngai ve tak tak a ni.
PURPLE RAIN
In hre ve ṭhin emaw, kum 1990 hma lama hla lar tak ṭhin “Purple Rain” tih hla Prince sak kha. Kan naupan laia ka pa’n “tunlai hla” a duh ve tlêmte zinga mi a ni a
“I never meant to cause you any sorrow,
I never meant to cause you any pain,
I only wanted to see you laughing in the purple rain.”
He hla-a “purple rain” (ruah senduk) awmzia hi ka ngaihtuah fo ṭhin. Kumkhaw thu-ah rawng senduk hi chu “lalna chhinchhiahna” atana hman a ni fo ṭhin. A phuahtu leh satu hming Prince (lal fapa) a lo ni ve leh chiah a. “Rain” (ruah) tih hi “reign” (rorelna) sawina “pun” (ṭawngkam ri inzûl kaihlehna) a ni thei bawk a. A thla zar, a uapna hnuaia hlim taka awm turin a bialnu hi a duh ngawih ngawih tihna a ni thei ang em? te ka ti a.
Bawihte, i lungngaihna thlentu nih ka duh lo va, tih-nat che lah ka duh hek lo, hlim taka nui har har chunga ka thlazar hnuaia i awm hi hmuh ka duh mai a ni.
I chawlhkâr tâwp bialpa nih mai hi chu ka duhkhawp ngai lo va, mi kut aṭanga hneh-lâk che lah ka duh hek lo. Purple rain hnuaia hlim taka i zuangṭum vel han hmuh hi ka thlahlel tâwk em em a ni!
Nangmah kaihruaitu tur i mamawh niin i sawi ûk a, mahse, thutlukna i siam hlei thei lo a ni, tiraw’? Hawh, bawihte, min vuan la, purple rain hnuaiah hian ka kai ang che, ka hruai na’ng che!
NEU LEH NÊP LUA A AWM LO VE
“Zu ve teh Chaltuai, a bung tawi tê,
Kan hêl lai Thangnunnêmi zial zuk ni a le,
Chhawrthlapui iangin a ral tual tual.”
Hei hi kan pipute hla “Chhawnthangnu Zai”-a mi a ni a. Themthiam kutah chuan “subject” nêp lua leh nêu lua a awm lo tih a tichiang hle. William Wordsworth ngei paw’n, “Pangpar fere leh sit-awm ber ber pawh hian ka tan chuan mittui-ina a khawrh chhuah phâk loh khawpa thûk ngaihtuahna min pe ṭhin,” a lo ti hial a ni. He hla hi poetry huang zauzia leh a huang zaihzia entirna ṭha tak a ni ang. Poetry chu thu thûk leh ril, hlarua (poetic word) khirhkhan pui pui leh hlathu nêm no hlep hlep chuktuah khawm a ni ngawt lo a ni. A thiamfa chuan “Ha Dâr Vuah” chungchang te leh “Tho Vuak Hlum Dan” tih mai mai te thlengin ngaihnawm eltiangin an ziak thei zel a, thil naran mai mai aṭangin literature ṭha elhkhen an vawrh chhuak thei ṭhin a, a sawitu leh a sawi danin azir chuan thu ngaihnawm loh reng reng a lo awm dawn lo a nih awm hi maw.