Kûtpui Kan Ur Khuangruah Chiar Nghian E!

Mizote tana kût azawnga kût hlimawm, huapzo leh huhâng ngah ber ni ṭhin “Chapchâr Kût” hman hun atana sawrkar ni ruat (ka poet ngainat êm êm Elizabeth Barrett Browning pian­champha-phâk ni bawk) chu kan thleng leh ta a; kan chap te châr hman hlawm tak maw? Duhsakna kut dinglamin Kûtpui chibai ka bûk a che u.

He Kût hi hun nuam leh lunglênthlâk, thilsiam hmanga Pathian inpuanna lan fiah leh lansarh êm êm lai, ṭhâl tîr lam, chapchâr âwllên lai, romei zâmina tlang leh mual tin hlahthlem nei mang lo va a bawm chiai chiai hun; vaubê, farṭuah leh pâr-thing chi hrang hrang parfung chawia an vul ṭan hun; thlasik khaw vawtina dichîm taka a lo nuai hrep tawh thing hnahte no hluam hluama an lo chawr hun, ngawpui zaipawlte’na inchawih mawi taka ‘Halleluia Chorus’ an rem hun, Vau thla chawhnu lamah an hmang ber ṭhin.

Kan pipute tan kha chuan hun pui leh pawimawh: Kum thar, St. Valentine's Day, Thanksgiving, Labor Day leh Memorial Day tih angreng kaih khawm kha a ni hawt mai a - Chapchâr Kût kha. Khati taka an tana hun hlu ni si, hla lama hausa tak kan pipute’na Chapchâr Kût chawina hla an nei mang der lo mai kha a mak angreng ngawt nia.

Kei phei chuan Chapchâr Kût hla liau liau hi hei chauh hi ka hria:

“Kûtpui kan ur khuangruah chiar nghian e,

Chappui rawh lohvin a ṭul ngai lo.

Chappui rawh lohvin a ṭul ngai lo,

Ka chung chhawrthla a vânglai lo maw?” tih mai tê hi.

Hei vang hi a ni mahna le, tun hnua a lawmna hmunpuia a hun (occasion) nena intu lo leh inhmu lo zet,

“Sikin Manding Sap i lungmâwl e, i lungmâwl e,

Zerman râl lian tâwnin tîr suh ka lungdi, chheih,

Ka suihlung lên tur i dâwn lo ve,”

tih hla sa a, “second commanding officer” mâwl thu kan sûkpui dual dual a, kan khûkpui tual tual ṭhin ni.

Thihna-in Ka Kawngkhâr

a Rawn Kik Hun Chuan ...

European ni lo zinga Nobel Prize for Literature dawng hmasa ber Bengali pachal Rabindranath Tagore-a’na Nobel Prize a lâkna chhan ber ni a an ngaih, poet ropui WB Yeats meuh pawhina, “Ka kalna apiangah ka keng a. Rel-ah te, bus-ah te, thingpui dawrah te ka chhiar, ka chhiar mai thin. Hmelhriat lohte’n a mi khawih chêt nasat dan êm êm hi an hmu ang tih ka hlauh avanga ka khup a ngai fo,” a tih hial, “Chhuan Thar Davida Sam” ti tea an sawi, “Gitanjali” (Song Offerings) - Siamtu hnena hla thil-hlan - Tagore-a poems phuah (prose translations)103 chuanna bu hi a paperback edition ka nei thin a, ka khâl “zawr kawi” hneh tawh ngang mai.

Hmân nî khan a chhut ṭha chi - coffee table edition - lehkhapuan ṭha taka painting mawi tak tak nena chhut ka nei thar hlauh mai a. A lawmna angreng atan Gitanjali XC (90) ka lehlin hi ka han hlui ve reng reng ang che u (Kan hrânghlui thu leh hla thiam Dengchhuana - Sangzuala Pa - khan Gitanjali hi a bu-in a letling niin ka râl hriat a, a let zo hman em? A zawh loh paw’n a lehlin chin tal hi khawiah nge a awm ang? tih ka hre châk ngawt nia. The Rubáiyát of Omar Khayyam Zoṭawnga a phuah rem reng kha neu lo hlawm mai a):

Thihna-in i kawngkhâr a rawn kik nî chuan

Eng nge a hnenah i lo hlui tâk ang le?

Ê, ka mikhual hma-ah chuan

ka hringnun hlumbêl ka lo hûng ang a,

Kut ruakin ka kirtir hlek lo vang.

Ka nunkhaw favâng nî leh nipui zân -

a kai thlum ṭha zawng zawngte,

Hmanhlel taka ka damlai nî ka chhiar chhung a,

ka thawh chhuah leh ka tuh rah seng zawng zawng nen,

a bo a bâng awm lovin a hmaah ka lo chhawp ang;

Ka hringnun nî a tlâk dawn a,

thihna-in ka kawngkhâr a rawn kik hunah chuan.

(Lehlin hun 25/05/2014)

Nî a Lo Lang Ta!

(Here Comes the Sun)

“Thlasik vawt leh vîn, khawharthlâk tak hi a châm hlen tawh mai dawn emaw ni le tih tur hian a rei ta e ti rawh maw, bawihte?

“Mahse, lungngaia kaikun mai lo khan, dâk chhuak la, han thlir teh, hei, nî a lo lang e!

“Vûr te pawh zawi awiin a tuiral mêkin ka hria ka ti. Mite hmui-hmaiah pawh nui hmel a lo lan leh tâk hi!”

Shakespeare-a’n, “Lungngaihna a lo thlen tawh hi chuan sal khat khatin a lo thleng lo va, a battalion-in a rawn thawk thin,” (Hamlet: Act 4, Scene 5) a lo tih ang deuh khan, buaina buan leh bawnra tak takin min bawhthuah tup tup a. Harsatna te pawh, tâwp hleithei lo maimawm rîl, an tih anga a lo thlen indawt zut tawh hi chuan kan tan ni êng a lo chhuah leh hi beisei a har a. Lungngaia indawm kun a, beidawnga kaikun tlawk tlawk mai a awl thin. Bîkbosan tumin kut lukhum zawr zawr chungin, kan tlânchhe duai duai mai ṭhin a nih hi.

The Beatles member zinga ngawichawi leh zakzum ber (“the quiet Beatle” an tih hial), lâr lâwm lem lo, mipuiina an chîm a, an zîm hut hut ngai thei lo tak mai George Harrison tan chuan kum 1969 kha kum khirh tak chu a ni phawt mai. An band a chawlhsan lailâwk lai a ni a, ruihhlo (marijuana) a kawl avanga man a tawh kum leh a tonsils an paihsak kum a ni bawk a.

An sumdawnna pakhat Apple Corps Ltd (Apple Records)-ah mawngvawm bâ ang maiin an phi buai a. Artists an nihna mangnghilh ṭhak khawpa businessmen ang maia an chêt a ngai a, “Hetah hian sign rawh, khatah khan sign rawh” an inti vut vut reng mai a. Dan leh hrai eng engemaw buaipuia an hmanhlel avang khan an talent leh an themthiamna (creativity) kha up bo leh hup bo titih a ni a. Chu’ng thil chu a chhang khamin, a hnê takzet a. England thlasik lah chu kumkhaw daih tawh tur emaw tih mai turin a rei tawh a, February leh March thla ngat phei chu (The Greenwich Station data-a a lan danin) kum dang zawng aiin a vawt lehnghal a. Bîkbona a zawn ngawt loh chuan a bâwraw phah hial dawnin a hria a. An accountant-te hmel khamawm tak tak hmu lova ni khat tal han relh bo pawh a tan thil lua a ni.

Damchhung khawsak lungkhamna zawng zawng tlânsanin, a guitarist ṭhian ṭha, Eric Clapton-a in "Hurtwood" kawmchâr huan Ewhurst, Surrey-ah chuan a ṭhianpa acoustic ṭingṭang nen inchhawpin “Here Comes The Sun” hi a phuah ta a ni.

A rilru tâwt leh ipik tak chu a veng hawk a ni ngei ang, hawrawp chhe nin niana a hlathu a ziahna mawngah ni lem, hlim hmel pu a nui sâng lem (smiley) a ziak tel nghe nghe a ni. A tira a ziah dan “Here comes the sun (scoobie doobie)” tih hi ka lawm tehlul nen, an record-naah “Here comes the sun (doo doo doo doo)” tiin an sa ta daih mai pawh alawm le. A tira a châng rem dan (long cold lonely winter, ice melting, smiles returning) hian kawnghmang fel tak a neih vei nen, an record-naah hian chang hnihna leh chang thumna hi an thlâkthleng leh ta hlauh a, ka ui ngawt mai.

He hla hi naupan têt (ti ve ngial ila) aṭanga ka hla duh ber pawl a ni a, feh kawngah te ka sa kal rât rât a, kan dâm huanah te khan ka eupui ve ngang ngang ṭhin. Tun thleng hian ka cell phone ringtone-ah ka la hmang ta ngat ngat mai a nih hi. Kei chang ni lo, zaithiam lârte pawhin he hla hi chu an duh thlu ngang a ni ang, sa apui an tam em mai. Jon Bon Jovi, Sheryl Crow, Paul Simon, Peter Tosh, Richie Havens,Steve Harley, Nina Simone, Naya Rivera leh Demi Lovato te thlengin, an tam; sawi peih leh peih lohva thu a ni mai. Kum 1969, April thla vela a phuah a ni a; July leh August thla khan an record fel. He hla an thun hian an thiampuipa ber John Lennon chu car chetsual avanga a inhliam damkawr lai a ni a, a tel ve lo tluan nghe nghe a ni.

Here comes the sun (doo doo doo doo),

Here comes the sun,

And I say, it's all right!

Little darling, it's been a long cold lonely winter,

Little darling, it feels like years since it's been here.

Little darling, the smiles returning to the faces,

Little darling, it seems like years since it's been here.

Little darling, I feel that ice is slowly melting,

Little darling, it seems like years since it's been clear.

Sun, sun, sun, here it comes!