I HMING CHU HMEICHHIA A NI!

Sudden Muanga’n, kohhran thar a din khan, “Hmeichhe-ho hi ka stronghold an ni,” a tih ang zawnga awka a neih kha ka hre reng a.

Kei pawhin “zun dawna ṭhu chi” hi ka kulh­bîng sang leh chakna thahrui berah ka hmang zui ta ngat ngat mai a nih kha.

Thuziah lama ka inhman chhoh tirh khan “YMA Chanchinbu” leh MHIP chanchinbu “Zonu” la lar vanglai kha a ni a. YMA Chanchinbu leh Thu leh Hla-a han thai ve zauh chang kha chu nei mah ila, ziahna ber atan erawh chuan Zonu kha ka thlang nghal chat a. Nu ber ka hmin chuan an pa leh an fate chu ka lamṭang an ni sa tih-ah khan ka chiang ve tawk a ni.

Ka thawh ngun malh malh bawk a, khati laia an editor Pi Thankhumi leh a thawhpuite kha kan inah lo kalin, ka beisei hauh loh thilpek te min rawn hlan hial a nih kha.

Nu berin, “Valbawiha pa, hei Mafaa thil ziak hi han chhiar ve teh,” a’n tih heuh heuh tawh kha chuan, tu pa-in nge hnial ngam tawh ang.

Hmeichhiate hian an thiltihtheihna an hriat a, an chakna thuruk an varpawh tawh chuan, pa tawhkhirh ber pawh an duh duhnaah an hnûk kal duan duan thei asin. Vai ngal sîn tê tê-in Sai lian pui pui an duh duh a an thunun thei ang hian. Pa tawrawt ber ber thinlung sak pawh hneh a, tihtui ri tlawk tlawk theihna an nei.

Hmeichhiate u, mipate hi tharuma min khing lêt ve a nih chuan min hneh ngai mang mang lo vang. A âwm-nêm zawk ni tura Siamtu duan kha in ni miau a. In thiltihtheihna in hriat a, in chakna thuruk in varpawh erawh chuan, pa tawhkhirh ber pawh in duh duhnaah in hnûk kal duan duan thei asin. Vai ngal sîn tê tê-in Sai lian pui pui an duh duh a an thunun thei ang hian. Pa tawrawt ber ber thinlung sak pawh hneh a, tihtui tlawk tlawk theihna i nei.

Silchar tui lian pawhina a dan zawh loh hi hmeichhe mittui farkhat lek pawhin min dang bet reng thei asin. In chakna te chu thahrui awm lohna lai lai, in samzai leh in hnute-bû te hi a ni a. In chakna chu in nêmna, in nû-na-ah khan a awm a ni.

Cleopatra, Joséphine leh Eva Braun te rêngin khawvel nghawrnghingtu: Julius Caesar, Napoleon leh Hitler te thinlung an chawk bingbilet hneh mai.

Hmeichhe ropuina hmaah chuan pa rorum Churchill-a te ngei ngei pawh an tuiral a, “My darling Clementine,” an ti duan duan mai alawm. Bawihchhuahtu ropui President Abraham Lincoln pawh kha thaibawih, a nupui Mary Todd-i’na a awpbeh a ni e, an ti asin! Khawvela mi fing bera ngaih Lal Solomon-a ti-â-tu pawh hmeichhia bawk. Michak hmingthang Samson-a meuh pawhina a thahrui a hlohna chu Delili hma-ah a ni a. Zawlnei Elija lah chu Jezebeli hlauvin a biru zak zak bawk.

A zirtirte zinga huaisen leh huaisar ber Petera te pawhina vawi 3 ngawt an phatsan hnu leh, a Pa Pathian meuh pawhina a kalsan hnu a, Isua kraws kianga la ding tlat chu nu-ho (a nu te, a nu laizâwn Mari, Klopa nupui te, Mari Magdala mi te) an ni tlat.

Mipa chu leia vaivut mai mai aṭanga siam kan ni a, hmeichhia chu nâkruh aṭang ngata siam an ni, chungnung âwm rêng pawh an lo ni e!

Hei vang hi a ni mahna, hla phuahtu pakhat pawhin,

“Aw Pathian, i kutchhuak thilsiam zinga "Hmeichhia" an tih hi

A va han mâwlmangin, a va han tawhkhirh si êm!

A dawrâwm vei nen thil a va tithei tehlul êm!!

Eng dan nge ni ngai le..."

a lo tih hial ni.

(Pu Shakespeare, min lo ngaithiam la) Aw, ka chakna thahrui, i hming chu hmeichhia a lo ni e!

THUSAWI MI LO

Ka pa te lam aṭanga chhût chuan thusawi-mi vak tur chu ka lo ni lo hrim hrim mai.

Ka pu Chhingliana (a thla muangin chawl se) hi a nu thihin a rin aiin kal an ṭhahnem a. Zualko an tirhina an hrilh loh thleng thlenga an lo kal a’n hmuh chuan, a lawm phengin a thusawinaah: “Hei vawiinah kan sawm ve lohte thleng thlengin in lo kal a, kan lawm takzet a ni,” a tih pek kha.

A fapa Rinthanga’n nupui a neih ṭum pawhin, “Kan mo thar neih chungchanga min lainattu lo kal khawm zawng zawngte kha chawhlui min kilpui vek turin kan sawm che u a ni,” a ti heu tawh bawk.

Kan vengah chuan thusawi thiam lo ber pawl a ni mai thei; mahse, a thusawi hi nula tlangvalte ngaihthlak châk ber pakhat a ni thin.

Ka pa lah kha chuti hlauh bawk chu. Kan pian ve hma daih, Tlungvêla AO-a a awm lai khan Republic Day-a thu a sawi ve ngei ngei a ngai si. A’n dingchhuak, eng tin tin emaw a han riat liam ve sasawi a. Sawi tur a haihchham ta. A tihtur hre lo, a kûn a, zahzelah a kekawr tlâng te a zu thlep chhing vel.

Kan farnu-in khual khuaa pasal a neih dawn pawhin, a mipa in lamah Pa Dawla khan a thusawi hrehzia leh thiam lohzia hre ru rân khan, “U Lûr, heti ang nikhua chuan pa ber chuan thu kam hnih-khat tal an sawi ve ngai,” tiin thutak zetin a fiam a. Chumi ṭum pawh chuan, a hnu lawkah ka pa aw kha a phui ta tlat a, a aw a chhuak thei ta reng reng lo mai a. A aia thusawi tur an awm tih a hriat hnu-ah kha chuan a dam chhawm chu a ni ve leh mai a.

Chhungkaw lû ber a nih vang khan kan chhung inkhawma thu a’n sawi ve chang pawh khan, a fate khan kan nghakhlel thei khawp a. Eng engemaw a sawi kual neuh neuh a, a chang leh naupang sande sikula ṭantu-a naupang zakzum tak an ruatina a tawngtaina byheart sa an theihnghilh ṭuma an tih thin dan hian, a aw a thianin, a khuh kharh kharh a, a tihtâwp dan hre hek lo, a sawi ngaiah kan kual kan kual tawh mai thin.

Statistics tam tak chuan thih ai pawhin mipui hmaa thusawi hlau (glossophobia) an tam zawk an tih pek chu. A mak lo ve!

ṬHIAN HLUI NGAIHAWM TAKTE

A chengvawng lo chi nih sa bâkah, ṭhian “fel” tak tak, ka lehkhabu neihte mahni tâ ang maia en thei zel engemaw zât ka neih avangin a bo chamchî a. An hetih thin vang hian alawm kum rei tak ata tawh ka lehkhabu bâwm (bookshelf) pakhata he thu-châng hi ka târ tâk ni:

Ṭhen hnu ṭhian hlui ngaihawm takte kha aw,

An ngaihlai puan ang ka bang thei nem maw;

Fam hnu hringmi an ni lo ṭahzai min reltirtu hi,

Hringmi hawh bo ka lehkhabute zawk an ni.

(I’ve lost some friends I truly cherished,

For whom I’m greatly sorrowed;

These friends aren’t humans who have perished

They are books that human borrowed)

He `a ṭihkhaia’ ka thil tar hian kawngro phei chu a su lem hlei law. “Tumah i lehkhabu hawhtir reng reng suh, kir leh nachang an hre thin lo. Kei pawh tuna ka lehkhabu kawl chhun chu ka thiante ta ka hawhkhâwm te chauh an ni,” kan ti ve tawh mai dawn em ni ang?