LET IT BE

(Amah a chakvak vak tawh lo chung chung pawha ka thahrui ber, lungngaihna zan thim hnuaia thlamuanna meichher min chhitsaktu, hmangaihna tisa-a lo chang ka Nu pualin le!)

An band The Beatles keh chhe mêk a hmuh chuan Paul McCartney chuan kuah khawm a, chelh beh hrâm tumin theihtâwp a chhuah tak meuh a. Mi dang zawngin kal hran an pawisa tawh si lo.

Mal ngawih ngawiha inhria-in, a rilru a baihvai hle. Pâwn lam lan danah chuan danglamna hmuh tur êm êm a awm lem lo, mahse, chhûngrilah a mangang a, a chi-ai a, a nâ a ni.

Chutia khawhar leh a ngaihna hre lo taka a awm lai chuan, zan khat chu a mumangah, kum 14 mi lek a nih laia mual liamsantu a nu, Mary Patricia chu mumangah a hmu a. A nu chuan, “I rilru ti-hahin, inngaihtuah buai duh reng reng suh. Engkim mai hi a la ṭha vek mai ang,” hi a lo ti a.

A han harh chuan, a rilru chu a thâwl huai mai a, khawvel hla chuai leh chul lo tur “Let It Be” tih hla hi a phuah chhuak ta a ni.

Kan Katholik lam unaute’n he hla-a “Mother Mary” a tih hi “Mari Thianghlim Pathian Nu” kawhtir an tum viau nâ a. McCartney-a’na ama nu a phuahna ngei a ni tlat. Mahse, Isua nu Mari a sawina emaw tih hi a awl reng bawk a ni. Mari’n Vantirhkoh Gabriela a chhânna (Prayer of the Annunciation, an tih mai), “I thu ang zelin ka chungah thleng rawh se,” (Luka 1:38) a tih nen khan a inhnaih êm bawk lah tak a ni. Amah an kawmna ṭhenkhata, he hla-a Mother Mary hi “Mari thianghlim Pathian Nu” a nih leh nih loh an zawh chang chuan, “In duh ang angin in hrilhfiah thei alawm,” tiin a chhang ṭhin bawk.

Buaina-in min chîm vêl chângin, ka nu Mary chu ka hnenah a lo kal a, dâwn tisei finna thu chu min fah a, “Lungphang suh, thil chu a nih nih khan nihtir mai mai rawh,” tiin.

Hun khirh, thim pik tak ka tawn chang pawhin, ka hmaah tak hian dingin, chu a mi thlamuana aw nêm chuan min hnêm thin.

He khawvela mihring thinlung kehsawm leh rilru hliama awm zawng zawngte zai khata luang a, “Kan harsatna thawi damna, kan mamawh chhanna chu a awm ang maw le, thil chu a nih ang ang hian ni mai teh se,” ti a thu khat an vuak tlân hunah, chhânna chu lo thleng ang. Tunah inṭhen darh rih mah se la, an buaina zawng zawng hlîp kiang tur chhanna chu an tan beiseiawm a la ni cheu.

Zan khaw thima chhûm dumin mi a chîm châng pawh hian, êng chuan min chhun reng a. Naktuk, naktip-ah pawh a la êng fan dawn a ni. Rimawi thâwmah chuan ka ṭhangharh a, ka kiangah ka nu Mary chu a lo kal a, “Lungphang suh, thil chu a nih nih khan nihtir mai mai rawh,” tiin finna thu min rawn hlan a.

Kan duh ang zawnga thil a kal theih nan theihtawp chhuahin, ṭang eng ang ṭhin mah ila, a tâwpkhâwkah chuan kan thunun phâk loh leh, kan khuahkirh theih loh thil a ni, tih kan hriat chhuah hun a lo thleng a; chutih hunah chuan awm lo ngêna ṭap mai lovin, Paul McCartney rual hian, “Let it be!” tih i zir ve ang u aw le!

When I find myself in times of trouble

Mother Mary comes to me,

Speaking words of wisdom,

Let it be.

And in my hour of darkness

She is standing right in front on me,

Speaking words of wisdom,

Let it be.

And when the broken hearted people

Living in the world agree,

There will be an answer,

Let it be.

For though they may be parted,

There is still a chance that they will see,

There will be an answer,

Let it be.

And when the night is cloudy,

There is still a light that shines on me;

Shine until tomorrow,

Let it be.

I wake up to the sound of music,

Mother Mary comes to me;

Speaking her words of wisdom,

Let it be

He hla hi an band a keh darh zui tâk hmaa the Beatles single hnuhnung ber a ni.

PU TAWMA IN

(Mi Hnuaihnungte Zinga Nun)

“...thinlung chuan mittui chhuah tur a nei lo va - thisen chauh a fartir a, ngawi rengin a thî ral raih mai thin.”

Nilaini tlai khat chu Dresden bula Pu Tawma In (Uncle Tom’s Cabin) tlawh turin an kal vang vang a. Chu thing in chu sal tlan bo Tom Hensley-a’n kum 1844-a a luah thin a ni.

Chutih lai chuan Harriet Beecher Stowe-i chuan salte an tihduhdah a, bawih an tihnawmnah dan leh an chhawr nasat dan zawng zawngte chu thaw dep dep chungin, ṭawngṭaina nen, ngawi rengin a thlir
ṭhin a; mahse, anmahni ṭanpui turin a kutzungtê pawh a phût ngai eih lo. A laizawnnu’n lehkha a thawn a, “Nang anga thu ziah thiam chu ni ila, Harriet, sal neih leh sal nih râpthlakzia hi a hnam pumina kan hriat chhuah theihna turin engemaw tal ka ziak ngei ang maw le!” tiin a cho va. Chutah chuan khawvela thawnthubu lar êm êm mai, “Uncle Tom’s Cabin (Life Among the Lowly)” tih chu a lo piang ta a ni.

Uncle Tom's Cabin hi kum zabi 19naa thawn-thubu hralh kal ber a ni a. Bible dawta lehkhabu hralh tam ber a ni bawk. Kum 1850 chhova sal bân duhho (abolitionist) chêtlâkna kawnga anmahni chêm alhtu, a meizang hlaptu bera ngaih a ni. A ziaktunu Harriet Beecher Stowe chu a hunlaia hmeichhe lâr leh hmingthang bera ngaih a ni hial.

An tihchhuah ni hmasa berah bu 5000 an hralh nghal a. A chhuah kum khat chhungin United States-ah bu 300,000 an hralh a, Great Britain-ah chuan bu maktaduai khat. Lehkha siamna hmunpui pathum ngawtin ni khata darkar 24 hna an thawk chung pawhin press-a an lehkha mamawh zat an pe thei lo a ni. Chanchinbu pakhat (Putnam’s Monthly) phei chuan, “Literature lama hlawhtling kan tih zawng zawng kha, he lehkhabu nena khaikhin râlah chuan a hlawhchham vek,” a ti hial a ni. A lehkhabu hi ṭawng chi hrang hrangin an letling nasa hle a, Mizo ṭawng pawhin “Pu Tawma In” tiin L. Kailuia Sailo, BA chuan hmân hmânah a lo letling tawh a ni (Mizo ṭawnga a chhuah kum hi an tarlang lo tlat mai).

Mite a hnehin, an thinlung a khawih em em mai a. Sal bân duh leh duh lo boruak a lo awm chho nasa zual sauh va. American Tualchhung Indo (American Civil War) a chhuah hlim khan US President, bawih bântu, sal chhuahtu ropui Abraham Lincoln chu Stowe-i nen hian an inhmu a, “Nang hi i lo ni maw nu te tak tê, he indona pui tak chawkchhuaktu lehkhabu ziaktu chu?” a ti a ni âwm e.

HMEICHHE THINLUNG

Hmeichhe thinlung hi “Pathian thil rêl dan” ang deuh a ni a, “hriat phâk rual loh a ni.” Hmeichhe rilru hriatthiam tum chu, “internet connection” muang zeta movie puitling (puitling movie ka ti lo a nia) en tum aiin a khirhkhân zawk!

Mipa tlâkchham leh mamawh ang zawng zawng hi an nei kim biai vei roh lehnghal a. Oscar Wilde-a’n, “Hmeichhia chu hriatthiam tura siam an ni lo va, hmangaih tura siam an ni,” a tih kha a dik ber ang.

Tin, hriat tum chi pawh a ni lo. Hmeichhia chu hmeichhia nen vek hian an inhre chiang a; an inngeiin, an inngaihtheih loh theih êm hi. Hmeichhe rilru hrethiam tak mipa chu hmeichhia-in an hmu mipa tak tak chuang lo, an ngai “she is” ru tlat zel. Amaherawhchu, hrethiam anga lan der erawh chu tum fo tur; a hautak lo fê zawk.

I bialnu emaw, i nupui emaw laka thil i tihsual a, thil sual i tih kha a theihnghilhin, a ngaidam che emaw ti reng reng suh ang che.

I inrin loh lai taka, a na thei ang bera a khen a, a khin a, a khak a, a khawn lêt nan che, a thluak hnung lamah a khung ṭha khiau tih hria la, ngaihngamin awm ngai suh.

Tlangval pakhatin Pu TK-a thingfâka a vuak avanga thupha chawia an palai tirhte hnena Pu Tk-a’n, “Aw le, aw le, ka ngaidam thlap e. Mahse, min vaw hlumtu kha chu ka vaw hlum ve dawn khawp,” a tih ang deuh kha an rilru puthmang a ni duh fû.

I rin aiin an hriatrengna a ṭha ang. I ke chhe sual leh hum sual lo dai tawhnate kha a hun a tih hunah chat a kai tho ang a; tûkṭhuan, chawchhûn leh zanriah atan a chhuang lum thin ang.