“Ropuina” Zawk Le!

Kan chhungkua a inkhawm peih deuh chuan Lalpa Ṭawngṭaina-a Ropui te an ti. “Ram te, thiltihtheihna te, ropui te” tih a, “ropui te” tia an dah hi “Thiltihtheih te” tih a dik thei lo ang bawk hian a dik lo va; “Glory” tih hi “ropui” tihna a ni ka ti ngawt na’ng a, ka ṭanfung dik zawkzia chu kan thu chai lai ṭobul leh chhehvel aṭanga chhuiin thu bengvarthlak tak tak hmangin min rawn nemnghehpui a ni ber. Hebrai ṭawnga “kabodh”, Grik ṭawnga “doxa”, Sapṭawnga “glory” hi Mizo Bible-a “ropuina” tia lehlin deuh vek a ni a.

Kan thlen chin aṭanga hma sawn a, puitlin lam pan tura kan inzirtir mek laia mahni mimal lunglênnaa khaw-tân a, la êk cheh ṭhut nuaih mai kan la thlang zawk zel hi chu, “Hetah `O’ ti mah ila, kan khuaah chuan `au’ ka ti thau thau,” tih ang chauh kha niin ka hria. A dik leh a ṭha aia “Kan khuaa kan tihdan chuan,” tih changchawi kan ching zel dawn a nih chuan tu pa dan takin emaw, lû-ah sam zialin, necktie aiah kêl-mei awrh leh ngoh ila, chhawhchhi leh bete hmeh pawlh leh mai mai ila a ni mai!

Ka thu inchuhpuite hian kan sakhaw rawngbawltu un leh hlunte an biakrâwn ṭumin anni chuan he ṭawngṭai hla-a “glory” tih lehlin nana “ropui te” (“pui” tih lai lam hniamin) tih hian “ropuina te” tih ai hian awmze thûk leh ropui zawk a neih thu an lo bengzeh ni âwm tak a ni a. An sawi ang hian “ropui te” tih hian awmze thûk leh ropui zawk a nei a nih si chuan engati nge kan thurin innghahna ber leh pawimawh tâwpthang Bible-ah “glory” tih lehlin nana “ropui” ti lo va “ropuina” an tih vek lawi si? Min kalhtute’na, “Thil ropui zawng zawng hi Lalpa ta a ni. Ropuina chauh hi Lalpa ta a ni lo va, ropui reng reng hi chatuana a ta a ni,” tia an sawi hi Kan Zoṭawng Bible letlingtute hian hei leh chen hi an lo la hre ngai reng reng lo em ni aw, “glory” tih lehlin nana “ropui” ti lo va “ropuina” an tih zel le? He an chhuanlam siam hi ka awih loh dan chu lei leh van tiat! An Sap ṭawngkauchheh han hawh lawk ila he thu hi chu lawng sipaite hnena sawi âwm tawk chauh a ni (“Tell that to the marines!” an ti ṭhin a ni lawm ni kha?)!

Hla lamah pawh kan hrang­hlui kan sakhaw khaipa ber berte zinga Zoṭawng thiam ṭha chin kha chuan an hlaah “glory” lehlin nan hian “ropuina” an ti zat zat hlawm tih inhmu ang (a syllable tibikim dik thlapin); chhim miril Lalmama te aṭanga hmar mithiam Rev. Liangkhaia te zawng zawng pawh khan (Rev. Liangkhaia hian `poetic license’ chelekin vawi khat chauh chu “ropui” tiin `glory’ tih hi a letling). Bible lama “ropuina” an tih zat zat dan entirna tlem azawng chu ka thuziak hmasaa ka tarlan liam luam tawh avang khan hmun renchem thuhla-ah sawi nawn tawh lo mai ila. Kan mi hmasate’na hla lama an lo hmanna pahnih lek tak tak chauh ka han phawrh ang e. Kan pastor lar hmasa Rev Bankuaia chuan, “Haleluia! Ropuina chu Aman nei kumkhua se,” (KHB 74) a lo tih bakah Mizo Kristian hla phuahtute zinga a hmahruai pawla mi Suakliana pawhin, “Ropuina leh rorelna zawng zawng/ Amen, Lal Isua ta a ni,” (KHB 77) a lo ti tawh bawk a nih kha.

Lalpa Ṭawngṭainaa “glory” tih lehlin nana “ropuina” tih aia “ropui” tih hian awmze thûk leh ropui zawk a nei tia ṭan la khawh lui tlatte thuvuakthlâk hi Zoṭawng vekin heti hian ka han lehlinsak ang e: “Lalpa Ṭawngṭainaah hian `ropui te’ tih hi hmân aṭang tawha kan lo hman dan kumkhua, kan lo chûlnêl leh kan lo ṭhanhnan tawh a ni a; `ropuina te’ tih chu dik zawk eng ang mah se kan khawr hû tawh dawn a. Chuvangin chauhthubarawhah, a sawi mâm dan kan han zawng khawmawi mai mai a nih hi,” tiin. Ka let fuh em aw?

Hman ni ka Readers Digest issue hlui hai leh mai mai chuan, ka thu ngaihnawm tih deuh mai, English Poet khawngaihthlak uchuak leh inngaitlawm thei tak John Keats-a chanchin an ziahna ka han chhiar nawn leh mai mai a; a thupuia an vuah chu “The Glory of Keats” tih a ni. He a thupui hi lu leta ṭanga min hnialtute leh zai khata an luanpuite hian Zoṭawngin dah dawn se, “Keats-a Ropuina” ti lovin, “Keats-a Ropui” (“pui” tih lai thluk hniamin) tia an lehlin nulh nulh duh bik ka ring lo. Engvangin? Ele, dik hek lo. Awmzia nei mawlh hek lo. Mizo ṭawng pawh ni nghal lo chuan!

A dik zawk awm narenga “tun hma aṭanga kan lo hman ṭhan dan a nia” tih avang ngawta a dik lo zawk han ṭha-neih mai chu kan Zoṭawng hmakhaw ngaih thuhla avang chauh tal pawhin kei hi chuan ka remti dawn reng reng lo.