Guest writer
Mafaa Hauhnar
MAL BOOK OF THE YEAR TI LEHPEK ANG
MAL Book of the Year chungchang ka column-a ka ziah: Lalzuia Colney, Ramhmangaiha leh K. Vanlalruati te’na an rawn khin lêtna kha ka lo bih thuak khan, han chhân a, han chhaih zui tlâk a nih hlawm khawm loh hi, tiin ngawi ka dawhsan a. Mi engemaw zâtin chhâng hrâm tura min tur a, min kar tâk sap sapah chuan, vawi khat chauh chu ka’n bauh lêt ve lauh teh ang.
MAL lama an puipa pangngai Lalzuia Colney khan mi tham lo thiam tak mai khan: “Chuvangin, Mafaa pawh khan Committee pawn lam aṭangin a ngaihdan a rawn sawi ve mai a ni a. ‘Kêla bê bê suh, an talh tho tho dawn che,’ tih ang vel hi a ngaihdan chu a ni ve tho dawn a ni,” a rawn ti a.
Ni e, keini ang ṭhi beh lo, engah maha office bearer nihna nei lo, second hand kekawrbûl ngaina ve satliah thu chu uitang bauh tlukah pawh an ngai lo a nih chuan a âwm ngawih ngawih. An hrik ka tithak tham lo êm!
Anmahni an inhmuh len ang hian lehkha chhiar ṭhin mipui (reading public) hian an hmu lian ve em? Chhiartu (readership) eng ang fakauvin nge maw an ngah le? Hman deuhva Aizawl khawlai vela police lal thuam inbel mi anglo pakhat ang mai khan mahni chauh hi kan lo inngaisang ve hlur ringawt ang e.
An ngaihdan neih sa hi an sahuai thing vawn tlat a. An dinna phet deuhin lang mah se, lu che map lovin an ring an tikhawng lui tlat a, an rilru an sawhsawn duh reng reng lo. Hemi kawngah hian kan pute zingah chuan C. Chhuanvawra, Prof Laltluangliana Khiangte leh B.Lalthangliana teho hi an fakawm thlâwt. Anni chu ngaihdan, pawm dan, thlir dan thar leh danglam lo dawngsawng thei turin an inhawng zau thiam riau.
He mahni induhtâwkna leh induhkhawpna rilru hi kan MAL puipa tam zawkte hian an put tlat avang hian, kum 10 kal ta vel khan chanchinbu-ah heti hian ka ziak ta nghe nghe a: “Ṭhahnemngai taka aw ka lo chhuah ve pawh hian awmzia a nei lova, ka chil per a uiawm thlâwn mai mai niin ka hre ta a. Chuvang chuan, MAL Book of the Year atana “Hmeichhe Inkhawmpui Minute”- bu te êm an thlang te a nih nghal loh chuan ngawih ka chuh hle hle tawh ang,” tiin. Mahse, Mizo literature hmakhua ka ngaih luatah hian kei lungtê hi ka lo au ve leh palh pek alawm maw le.
Ni e, lehkhabu ṭha tihzawng chu a in-ang diak diak thei hauh lo vang. Thil dang ang bawkin mimal duhzawng thil (matter of personal taste) a ni miau va. Famkim lohna khawvelah hian engmah hi sawisel bo chu a awm thei ngai lo tih pawh ka hre ve e. Mit a in-ang lova, hmelṭha tihzawng pawh a in-ang thei lo, chuti chung chung chuan tlang mit rualna hmelṭha hi chu an awm maw le. Chuti ang chiah chuan literature mit aṭanga thlira lehkhabu ṭha pawh. Kan hotute’na an thlanchhuah tam tak erawh hi chu a literary merit hmanga kan bûk chuan "Mene, Mene, Tekel, Upharsin" tih tur a tam mai.
A thlangtute hi Science Teachers’ Association of Mizoram emaw, Mizo History Association emaw, Mizoram State Sports Council emaw, theological forum emaw ni lo va, Mizo Academy of Letters a nih miau avangin an lehkhabu thlan tura an ngaihpawimawh berah chuan a “literary quality” hi a nih ka lo ring thla rawk a. Mahse an lehkhabu thlanchhuah tawhho han en hian a ang lo lek lek ṭhin; Vai-Pawih Khushwant Singh-a ṭawngkam takin, “2nd rate lehkhabu, 3rd rate writer-ho ziah” a tam êm mai. Tehfung (criteria) pawh ṭha tak tak chu an tlar thluai thluai kum tin alawm; mahse, an hman tak tak chiah hi rin har ka ti, rinna lama pachhia tih takah.
An lehkhabu thlan leh an thlan kuma lehkhabu chhuak dang en tel zela kha’ng thu kha sawi ka ni a; thil dang thlir tel lo va âr mit ṭet khuan ngawt ka ni lo. Kei leh kei lovin, lehkhabu chhuak a ṭhat vak loh kum a tam tih pawh ka hre ve teh-mial. Chhaw chhah, chhawih leh chut chhu ni mah ila, ka thawh fuh ṭum hi chuan “vûr” leh “rial” te hi chu ka hre hrang ve leh nulh ṭhin a ni a.
An duh loh zawngte chu chhuanlam dawrâwm, duap, derthâwng leh derdêp tak tak hmangin an paihthla zel a, an duh zawng leh duhsak zawngte chu chuti ang bawk chuan dawmkân hram hram dan an hre zel.
Entirna pahnih/khat lek ka’n thur mah ang e. Kum 1994 khan mi hrang hrang 10 chuang thuziak dahkhawmna bu, Bangalore Mizo Christian Fellowship-ina an chhuah “Kum 100 Kristian Zofate Hmabâk” tih chu an thlang a. A hnu-ah mi pakhat kutchhuak chauh thlan tur, an tikawkalh leh lawi a.
Mizo memoir ziah ka chhiar tawhah chuan chungnung lâwtlaka ka la hriat tâk reng, mi hrâtkhawkhêng Jimmy L. Chhangte ziah “Thamral Lo Mitthla (Lingering Memories)” kha engvanga Book of the Year-a puang lo nge an nih, khatih hun laia a thlangtute zinga a khaipa deuh ber kha ka zawh chuan, eng danga min chhang lovin, “A, ani hi chu Mizo ṭawnga lehkhabu a vawi khat ziahna a ni a, chance a la ngah tho ve tiin kan thlang ta lo mai a nih kha,” a ti a nih kha. Lehkhabu ṭha ber thlang tur na nâ nâ chuan a lehkhabu kha an en ber tur a nih ka lo ring ngawt pek alawm le. Lehkhabu pakhat mah puitlin leh hman lova mual min liamsan tâk hnu phei hi chuan lung lam lam a chhe lek lek mai.
A chhuah kuma mite fak leh sawi hlawh tak Lalhruaitluanga Ralte lehkhabu “Zoram Varṭian” an thlan loh chhanah pawh khan, a judging panel-a telte insawifiah dan chuan, a bu kha an lo “hmuh hmaih palh” a ni âwm e. A ṭhente ve thung chu mipui chhiar theih tura zawrh chhuah a nih hma hauh, press-a an la chhut muah muah laiin top 20-ah te an tel leh vûng lawi a.
Tun hmaa an chin ṭhin angin top 20 thlan fel (shortlist) vek tawh hnua lehkhabu dawr hrang hranga a hma kuma lehkhabu chhuak hming an khawn khawm ṭhin ang kha an sim tawh êm ang chu maw!
Ka sawi zel na’ng a ...
Ramhmangaiha leh K. Vanlalruati khan ka thu thai tel hlek loh, “Lehkhabu ṭha a awm loh chuan thlan loh mai ni se,” tih kha min sawitirin, ka kâ-ah thu an dah ve ngawt a (ṭhiannu duhtak Ruati phei chuan “quotation marks” hmang meuhin). Ka ṭum fuh loh ṭuma ka muhil ṭawngvai pawhina ka la sawi ngai loh thil, ka ngaihtuahna pawha la lut ngai lo a ni. Kei min chhâng lovin min thlâwp zawnga Lalngaihawma Khiangte, Beiseina Rûn lûmtu thuziak kha an chhâng ni berin ka hria. Vanglaini te ang chanchinbu tlangtla-a thuziak ve meuh tur chuan fimkhur deuh tawh a ṭha khawp mai. Ramhmangaiha’na khaikhinna (analogy) intu-hâ fahran lo hmanga, “USA President chu kum 4 danah thlan ṭhin a ni a .... ‘mi ṭha awm loh lai a ni tlat mai’ tiin President thlan loh an rawt ngai chuang lo,” ti a ṭanhmun a han sawh nghet salh te phei kha chu, sakhi nuih a zâ ang tih hlauhawmin!
Booker Prize (Man Booker Prize for Fiction) ka rawn sawi khan a lawmman hian zah a phur a, hlut a hlawh (a “prestigious”) êm avangin hralh a kal phah nghal thûr thûr a, ngaihven a hlawh zuizia sawi pahin, keini MAL Book of the Year-a an thlante hian keimahni phâk tawkah chuti anga mite ngaihhlut leh ngaihsak chu a hlawh zui ve em? Hralh a kal ve hluai phah em? tih rawn sawi tum mai ka ni a.
Chu chu nu vengva K. Vanlalruati khan a hriat thiam ve mai ka rin nen, Miss Mizoram leh Miss Universe khaikhin ang dawn dawnah min rawn chhuah ta beuh niin ka hria a, zia lo ka ti angreng. Arundhati Roy-i’n Booker a dawn hlimchhawna a novel “The God of Small Things” bu nuai 3, UK ringawta a hralh ang khan B. Lalhriattira hian a lehkhabu “Ka Zalenna” tih hi bu nuai 3 vel a hralh ve nghal ka beisei tihna a ni reng reng hleinem. Thlan a nih vang hian Mizo lehkhabu rau rauvah a hralh theih phah viau em? Mite’n an ûksâk sauh em? tih zawk hi ka zawhna a ni.
Tun hnai chho thlir chuan MAL Book of the Year dawngtute hian an tlangtlak phahin, an lehkhabu a kal phah tehchiam lo niin a lang; lehkhabu chhiar taima zingah pawh MAL Book of the Year hre lo an tam em mai. Chuvang chuan a thlangtute lam hi mipuite hian kan ring zo tawh mang lo a ni zawk lo maw? tih hi in-en nan an duh leh lo hmang teh sen!
Mizo lehkhabu hi dan naranin bu 1000 - 1500 chhuah a ni tlangpui a, bu 3000 chhuah ngam an awm zeuh zeuh va, bu 5000 leh a chung lam phei chu tlem tê tak tak chauh an ni. Chumi hralh zawh nan chuan hun a duh viau lehnghal. Kei chu MAL lam “patronage” tel miah lovin (hetah tak hian kan Pathian thuhriltute’n, an insawitheih dawn apianga, “Lalpa ropui nan,” an tih ziah ang hi ka zep zeuh châk mang e), Ka “Vaihna Varṭian” kha thla 6 chhungin bu sing 1 sang 5 dâwn ka hralh hman; ka chhuttirnate’n ka duh hunah tak min peihsak hman zel phei sela chu ka khûm daih ang. Lehkhabu hralh kal hi lehkhabu ṭha a ni e, ka tihna phei chu a ni chuang hauh law, lehkhabu ṭha thlangtu rintlak ber chu a chhiartute leh khuarei hi niin ka hria.
Book of the Year Award tih angreng vela tihphûr chawp ngai thuziakmi chu thuziakmi ni lovin, a ṭha berah “thuziakmi suak” (pseudo-writer) an ni phak ṭâwk ang.