VIRTHLILÊNGIN CHHIAR ZAI A RÊL THEI LO

Nikum fûr tawp lam khan mitthi inah hranghlui zaithiam Pu Lalhmingliana (Mc Donald Hill, Zarkawt), “Ka Pianna Zawlkhawpui” tih Rokunga hla thlawh lartu hian a bula ṭhu turin min lo hawi a. Ka thawnthu tawi ziah Vaihna Varṭian-ina a lung a tih-lênzia leh a hnuk a tih-ulh hial thu te min hrilh luam a. “The Wind Cannot Read tih thawnthu ka chhiar laia ka awm ang chiah khan ka awm leh a ni,” a han ti mauh mai chuh, a hun leh hmunin zir lo teh mah se, kûn hniam a, a kephah khing hnih vuan chung a, “Pranam!” han tih sap mai kha ka nâp hial a. Mahse, fak lâwm chawpchilh teh chawng ka chan ka hlauh avangin, harsa ti tak chungin ka insûm hrâm hrâm.

Amah hi ka pa ṭhian hlun, an vanglaia fiamthu thiam James Laldika te nena inkawm khâwm ṭhin an ni a. Ka pa aia kum 3 dawna upa, khaw hawi zau leh inchhiar zau tak mai a ni a. Ani hian nikum kum tâwp December ni 23 khan thin cancer vangin vanvawm khua a chang tawh a. Ka ngaiin ka ui takzet a ni.

Richard Mason-a novel “The Wind Cannot Read” chu Khawvel Indopui 2na hun laia British airforce officer leh Japanese hmeichhia inngaihzawn thawnthu, thinlung tawk tak, thlum si, kha si, harsatna leh lungchhiatna tam takina a bawrh a, a bawh buai a ni a. Burmese ngawpui leh India ramah a thawnthu hi a nghat a. Heti ang hi chu an ziak ngai zen zen tawh lo teh a ni a, kan tih tur ang chi novel a ni. “He’ng pangparte hi thliak lul suh, tiin chhinchhiahna chu târ mah se, virthlilêng tawnah awmzia reng a nei nêm le; chhiar zai a rel thiam ve si lo,” tih Japanese poem pakhat aṭanga a lehkhabu hming hi chher chhuak a ni. Kum 1958 khan a film pawh hlawhtling taka siam a ni nghe nghe. Kan ṭhiannu thil chhinchhiah thei leh chengvawng tak maiin he thawnthubu hi JF Laldailova khan a letling tawhin a sawi a, a bu hmingah pawh “Virthlilêngin Chhiar Zai a Rêl Thei Lo” tiin a vuah nghe nghe a ti. A copy erawh chu tun thlengin ka la hmu zo ve ta lo a nih hi.

Hman ni lawk pawh khan kan veng pa vengva leh hawihhawm, Hony Capt (Retd) R. Lawma, kum 91-a naupang chuan, ka rin loh tak maiin, ka “Vaihna

Varṭian”-in a lung a tih-lênzia leh ngaihnawm a tih thu min lo hrilh ve leh luam a. Ka thawnthu innghahna hmunhma (backdrop) kha Indopui 2na hun laia rawlthar kum 17 mi vel chauh ni a, an sipai ṭan laia an lo chêttlatna a lo ni âwm e. Ani hi paratrooper, parachute-ah pawh vawi 99 uaithla tawh a ni a, pa titi ngah leh hriatna zau tak nei, kan naupan lai pawha Sapṭawng chanchinbu hlam duai duai tawh ṭhin a ni. A titi khawchang pawh ka chanchinbu enkawlah ka chhuah fo tawh ṭhin. Mi hi a duhsak thei khawp mai a, Indian Armed Forces chanchinbu “Sainik Samachar” hlui hi mi a hûm hawtir ṭat ṭat fo ṭhin. A kum upat avang hian a beng a ngawng titih tawh a, chuti chung chung chuan ani tluka pa bengvar hi ka hre tam lo khawp mai.

Anni pahnih ka han tarlan bik kher nachhan chu, kha ka thawnthu kha ṭhalai lam tinzâwn râna ka ziah a ni a; anni hnah hlui zawkina min lo ngaihhlut fiamsak ve kha ka lawm êm a, han ui vawih ngawihpui mai mai ka phal ngang lo a ni.

Ngawi teh u, Apostle Paul-a'na "Mahni insawi mawi kan ṭan leh dawn ta maw?" (2 Kor 3:1) a tih kha ka ang thei dawn tlat; duhtawk daih ang.

KAN KOHHRAN KALSIAM

Kohhrante chuan, “He khawvelah hian khualzin mai kan ni,” kan ti a. Kan mikhualnaa kan thlen inte chungah hian kan intithu mah mah ṭhin em aw, ka ti. Tun hnai chhova kan chêtlâk dan han en hian Rev. Martin Luther King Jr.-ina kohhran hi sawrkar chunga lêng (a “master”) a ni lo, a tih kha hriat thar kan va mamawh em! Eng sakhua pawhin sawrkar an nawm, an mâka an chaih kual hi kumkhaw thu-ah ram tan thil ṭha a ni ngai lo tih chu “history” chhiar ṭhinte chuan in hriat kha.

Judate’n Messia an lo beisei dan te kha an politics-a rawn inhnamhnawih a, an chunga roreltute chunga thu nei a, paih thla a, Judate chhuah zalên turin an beisei a ni. Ani Isua ber lah chuan, “Ka lalram chu he khawvela mi hi a ni lo,” a tih bâkah, “Kaisara thilte chu Kaisara hnenah pe ula,” a la tihsan ta dah rual a. A hniakhnung zuitu tirhkoh ropui Paula leh Petera te pawhin lal hrawn khirh ber, mi nunchhia Nero-a hnuaia an kûn laiin kohhran mite hnenah, “Roreltute’n in duh dan kalha ro an rel chuan dodal ngar ngar ula, in rawngbawltu phanchangte pawhin mipui fuihpawrh vak vak se la, in duh anga an kal loh chuan paihthlâkah vau rawh u,” ti lovin, “Roreltute thu thuin awm rawh u,” tiin thu an chah mauh mai.

Khatia emperor Constantine-a rorelna hnuaia Kristianna a lo zalên a, “state-subsidized religion” ni a, a lo chungnun chhoh khan, a ti alawm Christianity Today chanchinbu-a an Editor-at-large, a lehkhabu panga zet kum khat chhuaka kristian lehkhabu ṭha bera an lo thlansak tawh, thuhriltu hmingthang Billy Graham meuh pawhina, “Ani tluka evangelical khawvela thuziakmi thiam tih leh ngaihsan hi ka nei lo,” a tih hial Phillip Yancey chuan, lalram pahnih (lei lalram leh Pathian lalram) kha an ngaihpawlh khaw lo zo ta a. Kristian bishop-te chuan kohhran huang chhung chauh ni lo, society puma mite nun dan phung tur va tuk luih a, va barh luih an ching chho ta a.

Constantine-a hnu lam aṭang khan kohhran hian society tana “morals police” nih phêt a châk a, he thlêmna hi a tâwk âwl lo a ni. Hun Laihâwl (Middle Ages, “Hun Thim” an tih bawk)-a Catholic Kohhranah te, Calvin-a Geneva-ah te, Cromwell-a England-ah te, Winthrop-a New England-ah te, Russian Orthodox Kohhran-ah te khan a chiang a. Ram thianghlim lâk lêt tuma Indona Thianghlim puang a, Kristian mifel rualina Muslim-ho an sâm buaih buaih mai te kha kristiante hmai timâwk kumkhuatu tur a ni. Khatih hunlaia Kristiante “Crusa­des”(kohhran military campaigns) kha, tuna Muslim-ho “jihad” ai hian a râwngin rapthlak zawk daih a nia.

Tuna kohhran thu vuakthlak ṭhin dan ngun taka han chhût cheuh cheuh pawh hian Isua rim aiin Constantine-a rim a nam mah mah em ni aw, tih tur a nih hi. Kohhranho chu kan huang pâwna mite tih tur leh tih loh tur tuktu tur kan ni lo va, sawrkar nawrtu “pressure group” emaw “third house” emaw nih kan tum tur pawh a ni lo. Kan awmna hmun apiangah, Rev. Vanlal Nghaka’na “nun chil tipût” a tih ang kha neih tum zâwk ila, chuti chuan mite’n kan Pa Vana Mi hi an chawimawi zâwk dawn a ni.

KA PA A NI MIAU VA!

Ka pa kha ama tâwkah chuan “changkang” ve tak mai kha a ni a. Kan naupan lai te khan “Charles” tih te pawh “Chaarlz” ti a lam tur “Char-les” tih loh tur, ti a min zirtir thlap thlap

ṭhintu kha a ni a. A hriat fuh loh laklawh lah kha a hre fuh lo thei ang reng ṭhin. Sylvester Stallone-a channa film kan en laiin, “Silverstar Stone hi chu ka admire riau asin!” a ti a; “Silverstar Stone â?” tiin khêl bêng meuhin ka nuih khiah khiah a. Mahse a ṭanna ngaiah a ṭang tlang parh!

Tun Pathianni kha ka pa (H.Lalsanglura 14.2.1944 - 7.6.2004 ) thih champhaphâk vawi 11na a ni a. Sik leh sa inthlakin, hun a liam zel a, kan thinlunga ka pa leng tâwk chiah hmun ruak erawh hi chu engmahin a hnawh khat thei ngai lo vang.

Ka pa kha ka superhero hmasa ber - Flash anga ṭuanṭha, Hulk anga chak, Superman anga thil tithei, Spiderman anga huaisen, Ironman anga fing - a ni a; ka superhero hnuhnung ber a nih ngei pawh ka ringhlel lo. Eng angin ṭhang duang mah ila, ka chhoh en kumkhua tur chu ani hi a ni. Khawvel tehfungah chuan mi pate anga ropui leh rothap, lal leh lian, neih leh theih ngah a ni lo a ni mai thei; mahse, pa dang kan awtin, kan ngai ngai lo. Tu pa mah ni lovin, ka pa kha a ni miau va. Khawvel tan chuan pa pakhat ve mai kha a ni; kan chhungkaw tan chuan amah kha kan khawvel a ni thung.

Hla phuahthiam Buangi Sailo (Remsangpuii Nu) khan a lehkhabu “Lunglên Zûn a Zâm e” tih-ah khan, “H. Lalsanglûra Mizo Pa Hmelṭha Kan Ṭhen Ta” ti a ziakin, Aizawl nulate’n ka pa kha “Lur-hmeltha-a” an tih thin thu a sawi a. Prof Laltluangliana Khiangte pawhin ka pa pualin acrostic verse “Pa Kan Sûn Ta - Mafa” tih a phuah a, a lehkhabu “Rochuam” tih-ah a seng lût nghe nghe (p. 81). Govt. Aizawl College-a English zirtirtu Lalrinmawii Khiangte pawhin English poem nalh tak mai “From Mortality to Immortality” tih chu ka pa pual liau liauvin min phuahsak bawk a; ka lawm teh asin.

Ka awmkhawhar zual changin chu ka pa ṭhutna bik liau liau, a chair senah hian inthiam lo ru tak chungin ka ṭhu fiamin, ka ṭhu ru fo ṭhin nâ a, ka pa ṭhutna hi engtikah mah ka luah zo ve dawn tak tak lo a ni tih ka inhriat chhuah veleh mahni insit ru ngawih ngawih chungin ka thawhsan leh ṭhin.

Kei ngei pawh hi khuarelin, kan tualchai ve ṭhin laia ṭhiante nena a ‘chang’ tur kan inthurchhuak ṭhin ang khan, “Inky pinky ponky,/ Father had a donkey,/ Donkey died,/ Father cried,/ Inky pinky ponky,” tiin kal tura min thurchhuah hun a lo la thleng ve ngei dawn a, chutih hunah chuan ka pa hmun ruak hnutchhiah ang hi ka hnutchhiah zo ve dawn lo tih hi ka chiang a ni.

“R.I.P.” tih hi “Return If Possible” tihna ni se tih chang ka va ngah ṭhin em! Ka pa, vawi khat chauh tal chu ka dârah hian i mi kaihhruaina kut kha rawn nghat leh ta che maw le!

Here’s to the most awesome dad in the history of ever!