HNÊMTU NGE HLIAMTU

Harsatna leh vanduai­na han tawh chang hian “ringtu ṭha tak takte” hian, A. Thanglura ṭawngkam takin, “thu ṭha tawp thei lo” hi, kan dil ni lêm lo hian, min hrilh mawlh mawlh ṭhin a. Mi harsatna bulpui pawh zu hriatpui hawt lova thurâwn inpek zung zung hi kan thilphalna lam tak pawh niin a lang. A chang chuan he’ng mite hian Job-a hnêmtu (Job’s comforter) an tih hi an ang lek lek thin. Joba hnemtu hi mi pakhat ni lovin a ṭhiante pathum an ni a. Mi fel Joba vanduaina tawh zawng zawng kha Pathian thu a awih loh vangah an dah a; an mawhchhiat a; an dem a, an deu va. Hnêm tum anga lang si khan a pem-ah ching-al fîr an far kha a ni hawt a. An hnêm lo mai ni lovin a hma aiin an tilunghnual sauh zawk a ni. Lainatna leh hriatthiampui a mamawh laiin thurawn an pe a. Chuti ang mi chu “Job’s comforter” an ti ṭhin. He ṭawngkauchheh bible aṭanga an chher (biblical allusion) hi kum 1738-a ziaka hman ṭan a ni âwm e. An mi hnemna hi a tawrha tawrh a ngai a, a hma aia rilru nâ-in min siam châwk ṭhin. Joba ngei pawhin, “In zain thlamuantu tuar hrehawm in ni e” a tih hial kha (Job 16:2).

Heti ang hun khirh paltlang lai a, intithlarau mi tak maiina, “Pathian i hnaih tawk lo a nih kha,” “Inenfiah i ngai nasa, a koh harhnaah che ngai rawh,” “Pathian duhzawngin i awm lo a ni ang,” “Biak in i hlat vang a nih lek kha,” “Kêlkângah kal ve la a ni mai,” tih angrenga min han fuih hi chu, duh tawka mi an vih hnu-a chemte han herh vir leh kher ang mai hi an niin ka hria a, a nâ a thuahhnih tlat ṭhin. Manilomaha Pathian laka lo vui rûk ve rauh rauh laia nasa taka ṭawngṭai tura inchawh leh ngawt te hi chu thil khirh ve deuh a ni a. Ṭawngṭai tura chakna leh rinna neih loh chang, rilru a chavai vek chang hi a tam si a. Job-a emaw, Habakuka emaw ka nih te hi an ti ta thin a, mi sual, kawr ṭial ha ve naran, khawngaihna avang chauhva chhandam ve mai tê kha ka ni lekfang si a.

Sam 73:28-a "Kei atan erawh zawng Pathian hnaih hi a ṭha a ni," tih te hi a intifelthlak tih chang ka ngah ṭhin. Chuvang chuan helai chang hi ka chhui bing ta a. Lehlin (version) tam zawk chuan heti lam hi âwn mah se, a lehlin hi a fuh zân lo thei mai em aw, tih min ngaihtuahtir ta a ni. A lehlin dan tur tak chu, "Kei atan erawh hi chuan Pathian a hnai hi a va ṭha em!" tih hi a ni zawk lo maw? New American Standard Bible chuan, “But as for me, the nearness of God is my good,” a ti mai a. International Standard Version pawhin, “As for me, how good for me it is that God is near!” tiin a rawn thlåwp thlap a. NET Bible-in, “But as for me, God's presence is all I need” (Kei erawh hi chuan Pathian chenchilhna bak mamawh ka nei lo) tih leh Holman Christian Standard Bible-a, “But as for me, God's presence is my good,” (Ka tan erawh hi chuan Pathian awmpuina hi ka ṭhatna a ni) tih te hian an nemnghetin ka hria. A nih ang ngau ngau, a ngialngana an lehlin “Young's Literal Translation”-ah pawh, “And I -- nearness of God to me is good” a inti kalh mai.

"Kei atan erawh hi chuan Pathian a hnai hi a va tha em!" tih hi a ropui ka ti. Amah hnaih tura chakna leh theihna kan neih loh lai pawha amah zawk a hnai tlat mai hi. "Immanuel" - “kan hnena Pathian awm” hi a va han hlu tehlul em! Zun-fep cheh ṭhawt khawpa “amen” chi maw le!

“KA FAPA, PATLING I LO NI TAWH ANG”

Khawvela poems ropui an sawi nikhuaa an lam hmaih ngai mang loh, Rudyard Kipling-a inspirational poem hmingthang ber mai "If-" tih hi hmanah, Kolasib lama ka Pu Mapuia (Dr Lalhmangaiha, veterinary surgeon) min ngen fiamna avangin uluk mangkhênin ka letling ve a, a thu lam te kha a bikim thlapin ka dah a, keimahah rau rau chuan tiṭha-a ka inhriat vei nen, ka chengvawn loh luat aleiah ka dahna chin ka hrechhuak zo tawh si lo. Han lehlin ṭhat leh ngial ka tum pawhin ka kut a kîr tlat tawh a, a rauvah ka chêng thei tawh si lo. Ka thlawhhmâ chu ka ma ta titih a.

Ka essayist ngaihsan em em C. Ṭhuamluaia’na hmana, “Let chhuak tal lovin kan mu ang a, kan tho leh ṭhin dawn em ni? A reng reng thu-ah Mizo mipuite ban phak lohva an awm chu a har lo va, pawh hniam mai tur a ni - LET CHHUAKIN! A Sapṭawng bu hian kawl ila, chhiar ila, ka rei! Chhiar nawn leh ṭhin ila em ni dawn?” ti a chona a lo siam khan mi a tur ta tet tet a.

Ka Mizopui tam zawkina an chhiar atan ka awt thlu ngang si a; tun hnu-ah hian ka’n hel nuai chho leh ta a (2009 khan). Eng tak ang ang maw le? Theih tawp leh thiam tawp chuan ka han bei ve erteh chu a ni a, chhuan erawh chu ka chuang tehchiam lo.

He India rama piang British Nobel laureate, a poetry pakhat “Screw-Guns”-a Mizote pawh, “We've chivied the Naga an' Looshai” ti a min lo lam ri ve zauh tawhtu (Looshai - Lushai - Lusei), Rudyard Kipling-a poetry phuah hi infuihna ropui leh ṭha tak a ni a; thinlung a nghawr chê a, mi a chawk phûr a, chau chung chung pawha pên leh hrâm tura mi tam tak lo thahrui a, lo hnûk kal a, lo namseh tawhtu a ni a, a rau teh asin.

Khawvel puma thawnthu phuahthiam leh poet lar a nih tawh hnu, kum 31 mi a nih laia, kum 1895-a a phuah a ni a, Kipling-a’n a fapa John a phuahna a ni nâ a, Leander Starr Jameson-a zahna entir nan a hlan a ni. Kipling-a’na puitlinna kawng a sawiah hian sum leh paia hausak leh hmingthanna te, leh mi thiltithei tak nihte hi zu han lang hauh lo va.

Khushwant Singh chuan Kipling-a "If-" hi "Hindu-ho sakhaw lehkhabu The Bhagavad Gita thuchah innghahna lairil ber phawk chhuak phak hial - The Gita thangkhâwk a ni,” tiin a fak mauh mai.

Zalen taka lehlin (free translation) tak meuh meuh a ni; a thulam (syllable) bikim leh a thu leh ri inzul (rhyme) lam chu ka pawisa ngam ta lo mai .

I kianga mite chi-ai a, an phîlî buai a,

A mawh nangmaha an bel vek che pawh a,

Thluak fîm i put theih chuan;

Mi zawng zawng rin loh duap i kai a,

An rinhlelhna che hmanga an sahmîm an hnawh puar pawh a,

Mahni inrintâwkna i neih tlat theih chuan;k

Teirei peih, dawhthei leh nghah fan fan peih mi,

Dâwtthûa an chirhtheh pawha dâwt tui nû-a inchiah ve duh lo,

Huat hlawh pawha haw lêt ve ngai lo,

Mahni induhtâwk tak anga lang ngai lo leh uan thu cheh ngai lo i nih chuan;

Suangtuahna thla zâra lên thiam - suangtuahna pathian tlur si lo,

Ngaihtuahna seng mi - mahse chuta tangkhang mai lo;

Hlawhtlinna leh Vanduaina te an lo inlan chang pawh a

Angkhat renga he’ng hmaithinghâwng vuah pahnih hi i lo dawnsawn theih chuan;

I thutak chhâkchhuah a leikuai zawng a

Mite'n an lo lâk khawih pawh i bengkhawn theih a,

Tha leh tui zawng zawng nena i thil lo duanchhuah tawhte

Engmah lova luangral i thlir a, tharthawha bul i ṭan ṭhat leh theih chuan;

I hlawhtlinna rah zawng zawng khâwma,

Chumi chu thâpa i lo arte lukâwn ta leuh a nih pawh a,

I hloh ṭahpui mai lo va, bul i ṭan ṭhat leh theih chuan;

I tha a lo ṭhum a, i phurna a zuai a, i lunghnual pawh a,

"Tha thlah suh" ti a fuihtu che i tumruhna chauh lo chuan an ṭinsan hnu che pawh a,

I tuma lum bei tura phei i chheh luih hrâm hrâm theih chuan;

Mi salêng dawr zinga tâl chunga zahawmna vawng reng si a,

Vantlang chunga hawi chuang si lo va mi lian zinga i chêttlat theih chuan;

I hmelma leh i ṭhiante pawhina an hliam theih loh chia,

Innghahna bera neih tlur si lova mi zawng zawngin an rinchhan theih che a,

Kohkir rual loh i hun neih mitkhap kar tin mai kha,

A hlâwkthlâk thei ang bera i hnawh khah zel theih chuan;

Khawvel leh a chhunga thil awm zawng zawng hi i ta a ni ang a,

A pawimawh berah chuan -- ka fapa, patling i lo ni tawh ang.

I ṬAWNGKAM KHAT LEK A TÂWK

Lemziakthiam (English painter) hmingthang Joshua Reynolds khan a lemziahna hmanrua (painting brush)-a vawi khat a thai zeuh khan milem nui lai hmêl kha tûm hmêlah a chhuah thei e, an ti ṭhin. Nang pawh, Bawihte, i ṭawngkam khat lek pawh khan ka hmêlhmai hi tûm hmêl atangin hlim hmêlah zu han thlâk danglam daih thei a!

Keimah avang hian hlimin, nui ṭhin la, tih chu ka duhthusam ber alawm, Mahse, i hnîm a, i ngui chhan nih erawh chu ka duh ngai kumkhua lo ang. Keimah avanga i lipstick hnawih uluk em em kha a pherh chhiat chang a awm a ni chuan pawi ka ti hran lo, mahse keimah avanga i mit hnawih durna mascara mittuiin a chiah berh erawh chu ka remti ngai lo vang. Nangmah vang hian keimah nih hi a va han nuam em! Ṭum hnih hmangaih zual che ka duh: tunah leh chatuanin! Nang nen hian kan damchhungin lo intawng ta miah lo pawh ni ila, ka ngai tho che-in ka ring mang e!Kei chuan ka hriat reng loh lai che pawhin ka theihnghilh ve thei ngai lo ang che - nang theihnghilh tum chu hmelhriat ngai loh hriat reng tum ang maiin a khirh dawn si a.