Guest writer
Mafaa Hauhnar
KA THINLUNGAH AWM LOH TIK I NEI NGAI LO’NG (Mizoram by Zo-Sâps - a music video)
Zopa ṭhâlbe leh Zonu chhûl chhuak, Mizoram hrin leh hrai, New York City vela tribal mawng zu hûng fel ve âwrh chauh kan hnam nulate’na, social media lama an ṭhiante nena an “pâwt”-naah, “Hei hi ka in a ni a. Mizo ka ni tawh lo, American ka ni tawh [This is my home. I’m not (a) Mizo anymore, I’m (an) American],” an tih vei ham ham lai a, Sâp “dik tak”, United Kingdom tleirawl pathum: Jess, Susie leh Elizabeth te’na,
“Mizoram, Mizoram,
When I first stepped into your embrace,
I felt the warm sun shining on my face,
And I knew I was home,”
ti a, anmahni Zoram ngaih hla phuah ngei, nung sârha sa a, an han inthên a, an han intheh derh derh mai han hmuh a, han ngaihthlak hi chuan hrawk a hnawh a, hnuk lam lam zu han khawih theia maw le! Ka lû aṭang hian ka chhîp bîk tê chauh hi a thlâwk chhuak a, a vir muai muai ni berin ka hria.
Mahni khualzinna ram chu mahni in (home) angin an chhâl ve ve a. Pakhat chuan a hnam a phatsan a; anni chuan phatsan chu sawi loh, an hnam ropuina an puanchhuah belhchhah thung.
Anmahni hi Justin Bieber-a concert vela khêk a, chiau chêl chûl rual lek, senior high school zo hlim an ni. An college luh hmaa Pathian rawngbawl nan MS World Mission Action Team an zawm a. BMS, Birmingham-a an inchher hriam (training) laiin an ṭhian thum hi inchhar an ni. Talent leh tui thuhmun nei an ni a, anmahni phuar khâwmtu chu zai, rimawi leh Pathian hmangaihna.
Bangladesh-a rawngbawl tura tih an ni zâwk nghe nghe a. Mahse, a ram buai vangin an rin loh ruamah, an chân loh khânah, Lungleiah Remruattu remruatna chak zâwk chuan a rawn hruai thleng ta hlawl mai a. Anni pawhin rin ngaihna an hre lo thlu a ni ang, he an hla-ah hian,
“I never thought that I would make it here,
And no, I never thought that I would last a year.
I can’t believe we’ve come so far,
I can’t believe this is where we are
In Mizoram!” an ti hial reng a ni.
Thla ruk vêl rawngbawlin min rawn chênchilh a. An hnapui ber chu sikul naupang lehkha zirtir a, music lama kaihhruai a ni a (an school play - musical - buatsaih “The Utmost for the Highest” te hi ṭha reuh deuh asin). Mizoram leilung an rah tirh aṭangin an rilru a bei nghâl thlap a. Mipui mimirin an lo chiauau
ṭha-in, an lo dawngsawng ṭha bawk a, nuam pawh an ti ve hle a ni ang, he Mizoram Action Team (Jess Oughton, Elizabeth Starr, Susie Greenhalgh) hian, Mizoram hi a tir
aṭanga Pathianina kan tana hmun a ruat, mi a duhna, a ruahman lâwk a nih kan ring tak zet a ni, an ti thlâwt.
Mi hrâng Vankhama’na “Rimawi Ram” a tih chu heti hian an rawn chawi ve chiah mai:
“In this place where songs of praise are sung,
Where music is the mother tongue,
Oh, I know I belong!
A plane can get me up on high,
But it’s your songs that get me by,
No note too loud, no tune too long ...”
Keimahni leh keimahni kan inphuah hi chuan mahni infak tehchâwk kan chang a. Tuipuirâl ram
ṭhalaite ngeiina hetia zaia min chawi hi kan va mawi!
An hla phuah kawnga a “khaipa” ber Susie chuan, “He hla hi Mizoram leh Mizote kan hmangaih êm avanga lo in-irhchhuak a ni a. Kan lawmthu sawi ve-na kawng khat a ni ber âwm e. He ram ka rawn tlawh min phalsak chang ni lo va, a mi leh sa-a min lo pawm avangin lawmthu sawi kan duh tak zet si a,” tiin a sawi.
Mizoram, i angchhunga kê ka rawn chheh luh hmasak ber aṭang phat khan, min lawmna ni zung duhawm tak chuan ka hmaiah min lo ên a. Ka in ka thleng tih ka hre nghal mai.
Tlang thlûr sungin kil tin aṭanga a chawi vêl, vaivut bawh lûk kawng insial ruih te, thing ban in ding ther fer fur ka hmuh chuan mahni in thlengah riak ka inngai.
Van dung hrûtin thlawhtheihna-in hmun hla takah min hruai a ni thei. Mahse ka nihna chu a la ngai reng a, ka tlin lohna zawng zawng nen. Tunah zawng ka tana kawngka inhawng Mizoramah ka lût ta chauh mai pawh a nih hi!
Zana kan chhuahvahna aṭanga lamlian zim tê a kan insawh bap bap mai te hian thla hi a ngam sârh mai a ni.
Fakna hla sa-a zai vawrna he hmun, an pianpui ṭawng pawh rimawi a nihna hmunah hian thla a muangin, ngaih a ngam a ni.
Thlawhna chuan sang tak tak min thlawhpui a ni thei; mahse, min chawi kâng a, min chhawmdâwltu tak tak chu i hlate hi an ni. A ki leh ri ring lua a awm lo, a thlûk fân lua lah a awm hek lo. Mipui zawng zawng an ṭilṭiah hunah pawh zai kan vâwr zel ang.
He hmun hi ka lo thleng thei ang tih ngaihruat ngaihna pawh ka hre lo. He hmunah hian daih rei lah ka inring nahek lo. Hei chen chen kan thlen pawh hi awih ngaihna ka hre lo. Hei hi tunah ka hre ta, ka mal lo va, ka mikhual hek lo tih hi.
Thlawhtheihna chuan chenna ngai loh hmun tharah min la hruai thei. Mahse, suangtuahna talin i hnenah vawi duai lo ka lo la kir leh ang. Kan inṭhen nî a lo la thleng ngei dawn tih ka hria; mahse, ka thinlunga awm loh nî i nei ngai lo vang, Mizoram!
“A plane can take me somewhere new,
But I’ll always come back to you.
And I knew one day we will part,
But you’ll never not be in my heart,
Mizoram! Mizoram!”
An ṭhian thumina “Zo-Sâps” tih hming pû a “Mizoram” tih music video an siam, mit la leh beng fah tak hi TV local channel leh YouTube-ah te en theihin a awm. Hemi atana thiamna, theihna leh thahrui thawhtu zawng zawngte u, diar phawng meuhvin lawmthu sawina chibai ka bûk a che u.
A bul aṭanga anmahni lo kaihruaitu ber, Baptist Higher Secondary School, Serkawna principal a nih laia chatuan chawlhna chang ta, he an music video pawh, “In loving memory of Dr KL Biakchungnunga, an inspirational speaker, a caring teacher, and a dear friend. Thank you for showing us the beautiful state that is Mizoram,” ti a an hlan, “u Mâ-a” kan tih mai ṭhin (kawng khat aia tama mi zawng zawng û) chungchang hi tawi tê tal ka sawi ve loh chuan a kalh a kim thei lo vang.
Amah ka ngaihtuaha ka rilru-a thu lo lang hmasa chu “mi ril” tih leh “Pathian thuawih” tih hi a ni. Philosophy leh theology-a sang tak, hriatna lama zau tak, thiamna lama thûk ruih mai a ni a. A titi kotlânga dah kha a manhla ṭhin ngang mai. “Thil reng reng hi a nihna ang ai mahin kan nihna ang hian kan hmu châwk ṭhin,” a tihte kha tun thlengin ka la ngaihtuah rauh rauh ṭhin, dik ka ti tulh tulh mai.
Amah kha nêlawm tak siin a zahawm kal mai a. Keini’n college kan han rah ve te kha chuan ani chuan a bû a lêt titih tawh a. El Bethel speaker Evan. K. Lalhmingliana sermon pawh, Sâpṭawngin, chawp leh chilhin, pulpit tlângah a lo letling zaih zaih tawh a ni. Mi hneh zâwng leh awihawm taka thusawi kha a thiam êm êm mai a. Thûk taka a thil ngaihtuah, fiah taka han phawrhchhuah a thiam hle. Zofate’na kan Pathian thuhriltu neih chhuanawm zingah a tel phâkin ka hria.
Sawi chauh ni lovin, ziah lam pawh kha a mî-sâ nek mai. Mi rawn lênchilh meuhva mi a thartem, a lehkhabu ziah “Point of View - Volume 2” phêk hmatâwnga a thuziah hi ka tan chuan kumtluang ro a tling:
“Mafaa,
Knowing that you are one of the best literary critics of our time - I want to place this humble book of mine in your hands for your evaluation. KLB (author) 23/5/2008.”
A chaw tui ber chu Pathian thu leh zirna niin ka hria a, chumite chu nupuiah a nei a ni ber âwm e. Tisa pu-a leilunga a lên lai khan, kawng dang dangin mi hrang hrang nun a va han khawih hnem tak êm! Ani ang mihring hi Zoram leilung hian a hring zen zen lo asin maw le. Vanram pawh hi a dawhthei lo tehchung lutuk a nih hi!
(Châk lâk khawm kawnga min puitu, mi hawihhawm leh hawizau ZD Lalnunmawia, Vice Principal, Baptist Higher Secondary School (Junior Section) leh, nula nungchang leh hmel ṭha Jane Hmingdinpuii chungah lawmthu ka sawi e)