Guest writer
Mafaa Hauhnar
MALARIA VANGA HRÂNBÂNGI
Kan ṭhiannu, GAC-a English zirtirtu Zualteii J Poonte chuan Vanapa Hall book fair-a Kynpham Sing Nongkynrih-a poems bu “Time’s Barter - Haiku and Senryu” a lei thu a sawi a. Ka beng a verh nghal zar a.
Ka poet thianpa, India ramah pawh lar hat phak Kynpham Sing Nongkynrih-a poetry bu thar, fiamthu-a mi a sawisakna poem 'Mafa Goes to the Market' tih chuanna ka’n zawng teh ang, tiin Vanapa Hall-a book fair-ah ka tei lut a. He ka hming chuanna poetry hi critic-hovin an lawm phian a, kei phei chuan a text chu ka la hmu lem hlei lo ve.
An neih chhun an lo hralh zo tawh a lo ni a.
Kal thlawn ngawt ai chuan tiin, ka dap kual den den a, ka lehkhabu duh deuh mai The Wordsworth Book of Limericks, phek 429-a chah, hla fiam 1,800 chuang, Edward Lear leh mi dangte phuah dahkhawmna bu chu ka thur chhuak teh nawlh a; lawm leh lungawi takin ka lei haw ta a.
Limerick chu fiamthu hla, Khawvela poetic forms zinga lar leh lawm hlawh ber pawl, fiamthu hla “limerick” ( tlar 5-a sei, tlar 1-na, 2-na leh 5-na in-rhyme, thu lam 9 vek a ni a; tlar 3-na leh 4-na in-rhyme thu lam 6 a ni thung a- rhyme structure aabba). Sapṭawngin ka phuah ve nual a; Mizo erawh chuan hei tê hi ka phuah ve:
Malaria Vanga Hrânbângi
‘Tah hian ka zal e Mitinchhingi,
Tlâng tin sawi luaii chu keimah hi,
Mi hrâng, sa hrâng ka that,
Sa-pui hrawkhrui ka chhat;
Fam min chantirtu erawh Thosi.
JF LALDAILOVA LIMERICKS
Khawvela poetic forms zinga lar leh lawm hlawh ber pawl, fiamthu hla “limerick” kha JF Laldailova khan a ngaina ngang mai a. Mi phuah sa engemaw zat a vawn bakah, amah pawhin tih tham fê chu a phuah bawk.
“There is a lass whom I call ‘Zâri - daaarling’
Who, on the world’s stage, is my star or staaaring.
She wrongly deemed herself jilted;
And her heart ’gainst love she’s silted.
When told to wed, us she’d snub with a snaaarling.”
“Nula pakhat “Zâri - duhlai” ti a ka koh ṭhin hi a awm a, chu chu he khawvel lemchhanna dawhsana ka tana ‘a changtunu’ a ni a. Hnâwl leh hnar hnu angin dik lo takin a inngai a, chuvang chuan a thinlung hi hmangaihna lakah a hung phui tlat a. ‘Pasal nei rawh,’ kan tih lah chuan thinrim eng phiarin keini chu min lo chhang thla zel a,” a tihna a ni ber âwm e.
Kum 1949-a Poona TB damdawi ina a awm laia, a tih tur hre lovin Sapṭawng spelling kalhmang ho lutuk tih-el nan “limerick” engemaw zat a phuah fiam a. Buai kumah a manuscript leh a fair copy a tihbo vek hnua a la hriat reng pahnih chu a ziak chhuak a.
A pakhat zawkah chuan, nula hnahkhat Tomkinson-i hnenah a pianchamphaphâk vawi 70-na lawmpui nan rose-pâr bâwr ka thawn a. Zanriah kîlpuiah min sawm a; chuta chin chu kan inhmu ta fo va, tunah phei chuan nau a pai ta hial a ni, tiin a phuah a:
“To miss Tomkinson I sent a bouquet
Of roses on her seventieth birthduet;
She invited me to dinner,
Since then I have often sinner,
And now she is in the family wuet.”
Bouquet hi “bûkhay” ti a an lam avangin “birthday” pawh a tih-“birthduet”-sak a, chuti ang chuan “family way” (naupai) pawh “family wuet”. “Sinner” pawh hi “seen her” a tihna a ni.
A pahnihnaah chuan, Sir Alexander Brougham-a nupui ṭha tak mai chuan a pasala office pindan a va tlawh a. A pasala khûpa ṭhu-a sam buang lo nui awr awr hi a va phâwk a le, tunah chuan chu pasalṭha chu kuang chhungah a awm tawh, tiin heti ang hian a phuah a:
“The good wife of Sir Alexander Brougham,
Paid him a visit in his office rougham.
She saw upon his knee
A blonde giggling in kglee,
And now the knight is enclosed in a tougham.”
“Brougham” tih hi “broom” ti a lam tur a nih avang hian “room” tih pawh “rougham” tiin a sipel lui a, “tomb” tih pawh “toom” ti a lam a nih avangin, “tougham” a han ti leh hrâm a. “Knee” leh “knight” tiha “k” hi chuangtlai a tih vang a ni ang, “glee” tih turah “k” belha “kglee” a tih luih ve ngat ni.
Tlaikhawhnu-ah kum 1977 khan, “Tlangval hun lai thil chauh thawh tur nei mai! Upat lamah thiamna neihchhun pawh a bo ta tehreng emaw ni?” tia inngaihtuahin a tlawmngai thar thut a, he’ng hi a phuah leh ta a:
‘If the Frenchman spells “sharlamein” as “Charlemagne”,
And was to report on our weird Ṭhingtam Famagne,
Then he might file, “With empty stomach
The Mizos might once more run omach.
So relief must be rushed by India’s Parlemagne.’
Hei chu French-ho spelling leh a lam dan (pronounciation)inmil lo lutuk a fiamthupuina a ni tel a. ‘French-pa hian “Charlemagne” tih hi “sharlamein” ti a a lam chuan, kan Ṭhingtam Ṭam mak tak mai hi report dawn sela, “Mipuite rilṭama an awm chuan an buai leh nuai ang, chuvangin India rorelna in sang hian chhawmdâwl vat rawh se,” tiin a ziak ngei ang,’ a tihna a ni. “Charlemagne” chu “sharlamein” ti a an lam avangin “famine” (ṭam) chu “Famagne” tiin a ziak a, “parliament” tih pawh “Parlemagne” tiin. “Stomach” tih chu “stamok” tih ang deuhva lam a nih avangin, “amok” (buai nuai nuai, thunun theih loh) tih chu “omach” tiin a dah lui ve leh ngat a ni.
‘Then might also Monsieur, or his colleague Messieurs,
Back up his or their pleas thus for relief messieurs,
“We plead les larmes aux yeux,
You grant the stuff and not refyeux.
Oui! or folk of Zawlkhawpui will exert pressieurs.’
He’ng a limerick phuahho hrethiam tur ringawt pawh hian, ka chai rei nek mai. Ka French hriat hi a beithamin, a tui-êk ve nasa mai si a. ‘Tichuan Pu-a leh a thawhpuite pawhin, chhawmdawlna hna thawk tura ngenna chu an thlâwp mahna, “Mittui tla-in kan ngen a che u, an dilna chu hnâwl lovin lo pe hram teh u. Ni e, chutilochu Zawlkhawpui mipuite’n na takin an nawr dah ang che u,” tiin,’ a tihna a ni ber âwm e. “Messieurs” tih hi Monsieur (sir) plural “sirs” tihna a ni a, “mesurs” ti a lam a ni. Chuvang chuan “measures” tih pawh “messieurs” tih thovin a sipel a; “pressure” tih chu “pressieurs” tiin. “les larmes aux yeux” tih hi “mittui tla-in” tihna a ni a, “yeux” tih hi “use” tih ang lek leka lam a nih avangin “refuse” tih chu a dah “refyeux” ta a ni. A limericks phuah zawng zawng a nuihzatthlâkna lai tak (punchline) chu a spelling leh a lam danah a ni. A thiam e, a thiam thlâwt e, phat rual a awm lo ve!