Guest writer
Mafaa Hauhnar
LÂR LEH LÂR LOH FIAHNA
Vawi khat chu zaithiam, Italian operatic tenor lâr tak Enrico Caruso kha khaw kâr kawnga a kal laiin a motor a chhe palh hlauh mai a. Amah puitu turte a nghah chhungin mi thlâmah a chawl a. Thlâm neitu nen chuan an titi a, an inkawm tui ta phian a. Loneitu chuan a hming a han zâwt a. Ani chuan “Caruso ka ni a,” ti a a han chhân chuan, loneitu chu phûr taka zuang thovin, Caruso kut chu a hmer vawng vawng a, “Heti ang thlâm chhe tê-ah nangni ang mi ropui hi in la rawn chuangkai ang tih rin ngaihna reng reng ka hre lo!” a ti chûl a. Caruso pawh chuan a beisei phâk lohna hmun kilkhâwr taka hriat a lo hlawh chu nuam a ti hman khawp mai. Chutah loneitu chuan, “Caruso, mi huaisen Robinson Caruso!” a’n tih chiah chuan, Caruso chuan Daniel Defoe thawnthu-a Robinson Crusoe nen a ngaihpawlh mai mai tih a hrechhuak ta a.
Mi dang nena hriatpawlh, ngaihfin, leh ngaihhai nih hi thil lawmawm tak a ni lêm lo fo, mahni lâr ve tâwka lo inngaih phei chuan.
Diktawn editor, lehkhabu buatsaih lama kut rang leh kut hlâwk fahran, Chapchar Kût Miss thlang ṭhin, Mizo folktales “phuahtu” an tih mai, Lalhmachhuana Zofa emaw min ti leh min ngaihpawlhtu hi ka duh leh ka dil aia tam ka tawng ta. Ka tan lawmawm teh mah se, u Chhuantea tan a tlâwmthlâk duh ngawt ang.
Nuhovin “ka” Mizoram GK bu siam an zawn laih laih thu ka hre tawh a. “Lalhmachhuana Zofa (Mafaa), Aizawl, Mizoram” tih lehkhathawn ka dawng nawlh tawh a. “Lehkha thiam uchuak vanga doctor” Dr HL Malsawma meuh pawh hian, mitthi vuinaah, “Mizoram GK bu kha i ziah ti raw’?” min ti tawh a. Zai leh hlaphuah thiam lar tak kan ṭhian naute lahin, “U Mafaa lehkhabu ziah thar ber ‘Mizo Tlâng Hmingthangte’ neih ve” an duh thu an lo sawi mêk bawk a (nge, “Mizo Thlâm Hmingthangte” an ti zawk ka chiang ta lo).
Hman deuh khan lehkhabu tlangzarhna hmun pakhatah pawh, pachang pakhatin, “Pu Mafa, Mizo Tlâng Hmingthangte i ziah kha bengvarthlâk ka ti lutuk,” tiin min chibai lâwp lâwp a. A kut ka elh nek lo kha a vannei ngawt mai. Heti ang ka duhin ka tawngtai ngai lo. Ka bula lo awm ve ka ṭhiante lawm sakhaiah a tla a, an lo nui dîr char char pek a.
Mizoram Gorkha Students Union-in an lehkha min pek a, “Pu Hmafaa” min tih pawh khan, ani nen hian min hriatpawlh vang pheng a nih ka ring.
Tun hnai mai khan Rengdil South YMA chuan social media lamah thuziakmi ka nihnaa ka hmai timâwk kumkhua thei (writer ka nihnaa ka credibility tichhe thei) tur khawpin, heti ang hian thu an than chiam a, ṭhahnemngai takin (an ziah dan ang angin):
RENGPUK AWMNA TIHDIKNA
“Tunlai hian Mizoram hmun hrang hrang a Thil hmingthangte leh an awmna hmun leh Kan MLA te bial, an awmna address nen a inziak, Group hrang hrangah hmuh a ni ṭhin a. Hetah hian, Rengpuk awmna hi, Zamuang ni lovin, Rengdil khuaah zawk a ni e.
“He thu lakna hi Pu Mafaa tia kan hriat lârin GK a buatsaih aṭanga lak niin a lang a, siam ṭha tura ngenna pawh pek tawh a ni. Hemi chungchang hi South Branch YMA Executive Committee-ah pawh sawichhuah a, hmalak a ni tawh a. Tun hnuah chuan hetiang diklo hi tumahin lo post darh tawhlo turin kan in ngen e... Star mark a dahṭhat kanlo nei anih pawhin, siam ṭhaa a, chumi hnuah chauh min post sak tawh turin kan ngen a che u.
Sd/-
Secretary,
Rengdil South Branch YMA” tiin.
Chu mai pawh chu la duhtawk lovin a hnuaiah, khualkhung chhungah hawrawppuiin heti hian an la tlangau vak zui: “KHAWNGAIH A IN AWMNA GROUP HRANG HRANGAH MINLO THEHDARH SAK THEIH CHUAN KAN LAWM NGAWT ANG.” tiin.
Kei chu thuziakmi-ah pawh, creative & critical writer ka ni a; Mizoram General Knowledge emaw, tlâng hmingthang chanchin emaw vai khâwm a, a bu-a siam chi ka ni ve lo va; ka la siam ngai bawk lo. Rengdil South YMA hian siam ṭha tura ngenna pawh min la pe hek lo.
He an thu chhuah hi “duh takte” zarah ka lo hmu ve hlauh va. Ka Whatsapp group telna 2-ah emaw ni, Rengdil South YMA hi an thu zûk a, sût a, “retraction” chhuah a, ka laka thupha rawn chawi tura ka phût thu ka post a. Tha-lem angreng tak chuan an siam ṭha ve nawk nawk a, an tihdikna pawh an chhuah ve leh chu a ni âwm e.
A hnu fê-ah an branch ziaktu hian telephone-a min rawn bia-in, thupha a rawn chawi a. Mizopa leh Mizopa ngaihdam indil ta chu, “Ka thei lo vang,” tih thu awm hek lo, lo kamkhat pahin ka ngaidam ta a. He thu ka huanga ka ziah tur thu erawh hi chu ka hrilh tel hrâm kha.
Ka ṭhianpa Lalhmachhuana Zofa chuan lehkhabu 70 chuang a chhuah tawh a, kei chuan bu sarih pawh ka la puitlin ve lo (Lalhruaitluanga Chawngte phei chuan, “U Chhuantea’n lehkhabu a tichhuak hi news a tling tawh lo; a tihchhuah loh zawk hian news a ni,” a ti fiamthu hial). Inkhan lo leh intêr tâwk lo han han tak chu kan ni. A kut hi a kal mai mai khawp a. Zing kârah te hian thawnthu pathum te zu han phuah zo hman a! Amah biak duh a, an nu’n, “Thawnthu a ziak laklawh rih a,” ti a min lo chhân paw’n, “Chuti chu a zawh veleh ka lo bia ang, phone hi ka lo chelh ang e,” tih mai chi a ni. Kei lahin Taj Mahal khu ni khat thilthu-a sak zawh a ni lo tih ka chiang a, thuziah hi ka harsat êm êm thung si.
Kan in-an teuhna ber chu thawnthu tawi kan ziak ṭhin ve ve hi a ni deuh mai âwm e (nula
hmelṭha kan lâwm dûn viau mai nen hian). Ani angin ka thawnthu ziahah lasi ka la zâwl ve lo va; yogurt behchhana in chi an siam lassi hi ka heh viau ringawt. Min lo hai ve chhên s’u!
Hriatpawlh turin kan hming a inhnaivai lah a ni hek lo. Mafaa Hauhnar tih leh Lalhmachhuana Zofa tih ai chuan, India President 11na Abdul Kalam leh zaithiam lar, American Idol endiktu-ah pawh lo ṭang tawh Paula Abdul te ngaihpawlh palh pawh thil âwm zawk tak a ni. Mizoram Academy of Fine Arts (MAFA) emaw min ti an lo awm palh a nih pawhin a la hriatthiam theih viau ang.
Faulkner (American writer William Faulkner) te nen hian min han sawi pawlh palh nawk nawk zâwk sela chu a zia zia hi a awm tur a ni a. A nih loh paw’n Khalifa (American rapper Wiz Khalifa) emaw te tal pawh min ti se, ka ngaithiam deuh ang.
Dik tak chuan kan hming hi a lo chêpa thanin, kan lo êk chhe lâr ve ta fû hian ka lo hria a. Kan hming chauh tal hi chu Mizo mi pangngai zingah chuan hriat loh har ve angreng tawh tak turah ka ngai thla rawk a. Kan mi lian, lawk, lal, leh lâr ve thawkhata inngaite’na puipunna hmuna min han hre lo der vêl ṭhin ka hmuh te hian nuam ka ti letling ṭhin.
Insawitheihnaa chhiar tel chi a ni em, tih phei chu ka hre lo va. Inrinni tûk khat chu, kan bathlâra ka “Love Letter Box”-ah, lehkha dang zingah, lehkhathawn danglam tak, postage stamp inbel, seal chhut hnan thlap hi a lo inzep a.
“To
Mafaa Hauhnar,
Aizawl”
tih chauh hi a kâwmah a lo inziak a.
A chhungah chuan:
“Mafaa
Lar leh lar loh fiahna
- Stephen Auhmun
22/8/2014
Kolasib”
tih thu zawng a lo chuang bawk a.
“Snail-mail” (dak pangngai)-a rawn thawn a nih vangin, lo thlen nan ni 8 a duh. Pu Nero-a mei ropui fiahna ka paltlang chu nuam ka va han ti mai mai tak.
Khushwant Singh-a’n, “Khushwant Singh, Bastard, India” (a Zoṭawngin dah dawn ila chu, “Khushwant Singh, Sâwn Lu Lawk, India,” tiin kan dah thei awm e) tih lehkhathawn a dawn a, a hlim tluk zetin, ka hlim. Hmanah pawh, “H. Lalrinfela (Mafaa), Mission Veng, Aizawl” tih hi kan veng Tlangnuamah ka dawng nawlh tawh.
Kum 40 vel liam ta a, JF Laldailova’n a lungdi Ethel L. Zari hnena fiamthu-a a address a sawi erawh hi chuan ka address aiin a la huam zau deuh. Ani chuan heti hian a ti a nih kha: “My address : J.F. Laldailova, Mizoram. That’s all. It won’t be lost.”
Manilomaha lâr lo intih rûk ve tawh nâk alaia Lalhmachhuana Zofa emaw lo intih tlat chu a. Vanlalsailova’n lêngzêm hla a lârpui vanglai khan, mi thil hre zau leh mi un Pu Darchhawna hnenah, “Ka pu, Vanlalsailova hi i hre ve em?” an ti a. Ani chuan, “Hre dawn lo’m ni, ani ang football pêt thiam, Mizoram tihmingṭhatu chu,” a lo ti e, an tih kha ka hrechhuak!
Kan rin ang hè hù chuan kan lo la lâr lem lo
ṭhin pawh a ni mahna le, mi’n mi dang nen min la ngaihpawlh fo ni. Lâr ni a inhriat hian “mahni”-a khah hi a awl a, ka “ego” hi puak keh lo chauh khawp hian a vûng lian a. Bible-ina, “Mahni rilrua, ‘Keimah lo chu mi dang reng reng an awm lo,’” (Isa 47:8)) a tih ang mai kha kan ni sam khawp.
An hun laia Sap lehkhaziakmi lar ber ber pahnih Th0mas Hardy leh Rudyard Kipling pawh kha, thingtlang khuaa inhmun vêl an thlîthlainaah, an khualchhâwn nu nunnêm tak mai chu Hardy chuan a ko hrang a. “Ka rawn kalpui-pa hi tu dang ni lovin, amah Rudyard Kipling ngei a nih hi,” a han ti luam a. Chu nu chuan engtin mah a chhâng lêt lo. Kipling-a a hre ngai miau lo va.
A hnu-ah chu nu chu Kipling-a chuan a kheuh fâl ve leh a, “Ka pi, he hmuna min rawn hruaitu gentleman hi amah Thomas Hardy an tih luai luai hi a nih hi,” tiin a’n hrilh ve leh ngial a. Chu nu chuan Thomas Hardy pawh chu a lo la hre ngai chuang reng reng lo.
Lâr ve tawh fû a kan inngaih laia kan lo la chuti lua lo tih han hriat chhuah hi chapona laka min vêng turin kan mamawh ve ṭhin.
A enga mah hmaa lâr ta lua a inngaih leh mahni inhmuh len hi a lo awl khawp mai. Television show-a second round lût ve êk êk te, music video pahnih-khat siam ve dêk dêk te, tukhaw hriat leh ngaihven lem loh lehkhabu lo ziak ve tawh te, social media-a an thu chhuah mi za-nufa velina an han ngaihhlut fiam ve tawh phawtte’na, thâwk-a-phit a, “Ka fans te,” kan han ti thla ve zen ṭhin hi chu kan lawmawm letling angreng ngawt nia.
Comedian tuarhar PC Lalṭanpuia’n, “A va nuam thin êm, luck heih heih hi zawng!” a ti ang mai hian nuih kan tiza bâng lo a ni. Taima taka Facebook leh Whatsapp vela thu post ṭhin, tlem azawngina an lo tuihnihsak avanga lehkhaziakmi lian thâwka lo thaw tâwk mai lah bo lo.
Keini kan “fan” neih chhun chu kan sitting room chunga kan khai tân Khaitan ceiling fan hi a ni deuh mai (room-a mi zawk a la chhe ta dah rual a!) A ṭha zawk pawh hi khaw vawtah chuan lu-phut ang maia ṭangkaina nei lo a ni lehnghal.
Mizoram chhunga khua ngei Borapansury vêla kan hming an lam dik nalh nalh theih hma hi chuan, Zoram Khawvela thang ta viau va inngaih duh tur a ni lo ve.
Will the real chubby Mafaa please stand up?