Guest writer
Mafaa Hauhnar
SIKRI AIIN AIZAWLAH AIZAWLER
Lâr leh lansarh khel ve lo, chawimawina leh challanna ûm ngai lo, mi inkiltawih leh inthlahrung, mipui mimir kara inzeh bo mai mai nuam ti mi, ka
ṭhianpa Lalhruaitluanga Chawngte chuan, a hmaa a tih dan ang bawkin, khaw dang hawi hman lo lêka Krismas boruakina mi zawng zawng a tuam laiin, mite ngaihven leh ngaihsak hlawh tura “spotlight”-ina a chhun ên loh hun tur a châng ngar ngar emaw tih mai turin, a lehkhabu pahnihna, “Aizawlah Aizawler” [Self published, phek 232, a man Rs 200, Aizawl, 2016] a chhuah leh ta mauh mai le (A lehkhabu hmasa Lamlian Lehlam tih pawh kha kum 2013 tun ang hunah tho hian a nia a tihchhuah).
Aizawlah Aizawler - han tih chuan thu leh hla lama “inti” duh fir leh duhtui “inti” deuhte chu an lo kiai ru sawk mai thei. Hmun hming zawha thu hnung bet (suffix) “er” an hman chuan chumi khua leh tui, chumi hmuna khawsa leh cheng, chumi hmuna pianga seilian tihna te a ni thei a, New Yorker, Londoner, Dubliner, Berliner, tih ang chi hian. “Aizawlah Aizawler” tih chu “Aizawlah Aizawl Mi” tihna a ni ber awm e. Millennium chhuana mi, Generation Y ṭhalai, Zofate Jerusalem an tih fo Aizawl tui al liakin a khawthlir aṭanga a ngaihtuahna leh suangtuahna, a thlirna kil
aṭanga a thil hmuh leh hriat dan a phawrhna a ni a, “Aizawlah Aizawl Mi” tih ai chuan, a thu inrem leh a inlaklawn nalh dan ngaihtuah pawhin, mi a lêmin, mi a hîp zar zawkin ka hria. Kawng hrang hrang (rhyme, alliteration, pun, etc.)-a thumal han chhaih kual a, han chaih kual (word play) vel hi nuam a ti ve hranpa hrim hrim mai a, a bu chhunga a thupui vuah danah pawh hian a chiang viau a ni:Ka Bulah Rahul-a, Khuarei rei lo, Sawma Sorkar Sawi, Rimawi Ruaiṭhehtu Remmuana, etc. Aizawl a tih hian a chang chuan Mizoram pum hi a huap a, Aizawler a tih hian Mizo mipui a huam a ni.
He lehkhabu hi thlûr hnih lian tak takah a ṭhen a, “Thu Tluang” leh “Thlahna Thu” tiin. A thlûr khatnaah hian thupui hlâwm, hawi lam in-ang lo zeng zung 16 a awm a. A thlur hnihnaah a mi ngaihsan, ziaktu zalen R. Vanlawma te, Sardarji ngaihawm Khushwant Singh te, Putar Ipte Ak, a tih mai, Zofate insuihkhawmna mut mawh hnar mawha neitu R. Thangmawia te, rimawi lam ziaktu chhuanawm, Remmuana te, thu leh hlaa Zofate awitu, Lalhmingliana Saiawi te, leh Sudden Muanga ziaktu, Lalsangzuala sûnna leh thlahna ngaihnawm leh hnukkuai tak tak a ziah a dah a ni.
Thuziakmi a ngaihsan êm êm Ruskin Bond-a kutchhuak ang maiin awlsam tê hian thil a sawi a, tluangtlam tak hian a thûk a, thlasik laia van pâwl ang kâkin a fiah fel fai fak mai a ni. Nun kawng tluang pangngaia thil naran leh ho mai maia kan ngaih, hlu si te, thil mâwl mai mai ni a lang, mawi si te ngaina mi i nih chuan he lehkhabu hi i chhiar chi a ni.
He a kutchhuak chi hrang hrang lak khawm (collected essays & works of reportage) bu hi, ṭhangthar zinga thuziakmi hlawhtling a nihnaa a dinhmun sawh nghet lehzualtu niin ka hria.
Mihring mihrinnaah amah hi mi pawisawi hlau, thu hnu dawn leh mi rilru tih-nat hreh reng renga khawsa ni mah se, thuziak tura a computer hmaa a ṭhut chuan huaisenna thlarauva thuam thar a ni ṭhin a, a aw a fiahin, a hmathlirah a chiang a, a thu leh hla hian hrawk a fah ṭhin. Khawtlang nun, politik boruak leh sakhuana lam thlirtu (social, political & religious commentator) mit fing tak a ni reng a ni.
Heti hian a kutchhuak chungchang pawh ka lo sawi ve tawh kha:
“Lalhruaitlanga Chawngte kuthnu reng reng hi, han thluaithlum chiam a, han phuah kual duah hluah tumna hnuhma a lang ngai lo va. Tluang leh tlang takin a sawi tum chu a sawi mai a, a kuthnu pawh a mâwlin a mawi a, a mam, mar nalh hle lawi si. Deceptively simple prose an tih ang hian mawlmang tak anga lang si hian a khîn ru fu si a ni. Chhiar a hahdamthlak a, a thu ziah leh a ziah dan hian chhiar chhunzawm zel lo thei lovin mi a chelh tlat a. Kawrlum bâna apple han hrâk tâwk tâwk ang mai hian a tawngkauchheh pawh a hnum tliang hlarh mai zu nia.”
A essay hmasa ber, rilru hneh tak, “Nangmah” tih ringawt mai pawh hi mahni intihlum (ṭhenkhat hian “mahni inthat” tih nulh an ching a, mahni a inthah theih ngai loh) tur venna thu ṭangkai tak tur a ni.
Tisaa Isua hmuh tur a awm tawh loh hnua chiang êm êma Kalvari kraws-a khenbeh Krista hmutu Marcellus leh Mizo hlaphuahtu hmasate chungchang a ziah “Kraws Kiangah” tih hian Mizo sakhuana thinlung no a zu dek nghing lawih theiin ka ring.
Ni e, kan lal hmuhte hi chu dawhsanah te, chanchintharah te parṭhi awrh te’n kan hmu a, a ṭhen chu a zâwnin an zâwn tak luih luih a. Patea kha chuan mipui zingah a ni a Lal a hmuh ni:
“Mahse, en teh, Kalvari kawng lam saw,
Mipui zingah ka Lalpa ka hmu!”
A hnuk ti-ulh lam chi chang chang ni lo, vei nei lo muthlu ang maia âng phuau (pawisa-ina a kar ân phuau) a wallet bo thu te hi chhiar hlimawm tak a ni.
Tlai khat chu Ṭomir thla boruak, sik leh sa inlûmlet leh khuarel thilsiam mawina chêna, inthlahrung taka kawng sir thei ang bera ipte aka a kal ṭha hnek hnek lai chu motor-in a su thawi thuak a, a per derh a, a ter et et a, a tlu ta khet khet mai a:
“An car tukverh aṭang chuan min rawn en a, ‘Samari mi ṭha lo’ an ni ang tih tur khawpin, min han nuih ta chiam a nih chu! Min kâwkin an khêk a, min deuin min diriam ta chiam mai.” (p. 25). Aizawla Aizawler chang ni lo, Mizote nungchang, zia leh ṭawngkam a han chai chhohna leh a chhehvêl thu a han chheh vêlna “An Thlahte leh An Thlahtute” tih a ziah te hi chhiar manhla a va ni êm!
Zaimi leh hlaphuah thiam T. Zorampela duhaisam khawvel, insuihkhawm lehna ramtiam chungchang a han sep rawtui te hi Zo hnahthlak Zofa zawng zawng hian chhiar se ka ti kher mai.
Thil sawi chhuah (narration) hrim hrim hi a themthiamna lam tak a ni a, bengkhawn loh a har viau. Chiahpuam puah keh hlimchhawna zan khat thu dik sawi ngam lo va dawih deuhva dâwta a dak avanga an him tlan thu a sawi te, Masi lawmna kal zela kum thar ûrlâwk zurui pathum lâm a hmuh thu mai maite pawh ngaihnawm deuhvin mi a hrilh thiam a ni.
Ngawi teh u, a hmatiama ka tuihnih phei zel dawn chuan hmunin min daih loh mai dawn bakah, sawi ‘bawnra’ ka tum luat vang hian ka sawi bawrhbang zo ang tih ka hlau va, ka sawi buangbar zui tawh lo mai ang (“Spoiler alert!” ti a au in lo awm loh nan).
A thuziakah hian mi a teltir ve thiam riau mai a, lemchan thawnthu ziaktu hmingthang John Osborne rualin thinrimin mi a hawi kirtir a. Lehkhathawn khawvel kan vui liam mek laiin Love Letter khawvelah mi a liluhpui leh a. Kha tuipui lo dungchhir ve pap pap tawh keini ang rual chu lunglengin min kûr thartir leh hnâwp hnâwp mai a ni.
Ringtu Rilru te, Hna leh Eizawnna te, Kal Kalkawng leh Kalsiam te, leh a dangte hi ngunthlûk taka chhiar a, beng sika ngaihtuah a va ṭha em!
He thu-ah hian Lalhruaitluanga Chawngte rilru puthmang, a sûkthlêk leh a ngaihhlut zawng chu a lang chiang viauvin ka hria:
“Rahul Gandhi ka hmu ve ta. A pi ka hmu tawh a, a nu pawh ka hmu tawh. Tunah Rahul-a ka’n hmu leh a, mi tan ho mai mai pawh ni se keia tan chuan Rahul-a nena kan inpawm thuak thuak ni kha theihnghilh phal rual a ni lo.
“Mahse, a hma - ni li liam taa a vawi khatna atana Thanpuii Pa ka hmuh ṭum khan ka hlim zawk daih zu nia!” (p. 107)
Sikri ai chunga chhiar veng veng chi a ni. A khât tâwka lehkhabu lekna kut vâwt meiluma zu hem lum leh vat vat paha, âr bawp anga keih thaih tlak, chhiar zawh hnu fê pawha han ṭhial a, han chip zui melh melh tham a ni.
He lehkhabu hi nangmah leh nangmah Krismas present i inpek theih hlu tak a nih ka va ring e (han in-treat teh, Krismas manah); mi dang present atan tak pawh maw le. Krismas âwllên hmanpui atan
ṭhian duhawm a tling ang.