Guest writer
Mafaa Hauhnar
A THANG THUI DAWN MANG E!
Sinar phaia Babel in sang an sak aṭanga mihring fate’na a huhova hremna (collective punishment) dawn a, kan ṭawng a hran tak nuai aṭang khan khawvelah hian kan inbiak pawh tawn a, kan inhriat pawh tawn theih nana ṭawng/ thu leh hla letlingtute pawimawh leh ṭangkaizia chu sawiin a siak lo.
Khatia an ṭawng a’n danglam tâkah khan, a ti alawm Zatluanga chuan, an inbe hlei thei ta lo va. Tui suak tura an tirhte hian lungtê te hi an rawn hum haw reih ruih ta mai a. Hnâng têl chiah nel tura an mi tirhte lah chuan mei la-ah min tir emaw an inti a, an chhi alh phei hluah hluah a, thlenpui hman loh hlauvin an tlân alh zuai zuai mai a ni.
Mizote hian mahni tâwkah, thu leh hla-ah hausa inti ve viau ṭhin mah ila, ṭawng daidanna bang sang vangin kan aw-in thlen chin a nei a, kan thâwm a thang thui thei lo. Hrânghlui mi ṭhahnemngai C. Ṭhuamluaia ṭawngkam han zul ila, chu’ng ka thu leh hlate chu “let chhuak tal lovin kan mu ang a, kan tho leh ṭhin dawn em ni? A ni ngang lo mai!” Kan hnam thu leh hla robawm chu khawvelina a chhim ve theih lohvin kan khurkhung a. Kan rûla raw neihin, kan uṭawk tûr vawn a. Kan thu leh hla thiamte pawh mahni ṭona mualah kan phai hnah hriam ve hlur ringawt mai a ni.
Khawvelin Omar Khayyam-a “rubaiyat” a hmelhriat theih nan letlingtu ṭha Edward FitzGerald a neih a ngai a, hmasang Middle Eastern thawnthu - Arabian Nights (One Thousand and One Nights) a tleipui theih nan Sir Richard Francis Burton a mamawh a ni. Zofate zinga Hamleta a lo lênlâm theih nan JF Laldailova kan mamawh a, kan kawtthlêra Suddena, pai fual taka a tuallên theih nan Lalsangliana kan neih a ṭul a, Sherlock Holmes-a’na kan kaiṭen a kai theih nan PL Liandinga a lo pian a ngai tlat a. Kan thu leh hla-in châng a zauh theih nan letlingtu ṭha kan ngai a ni!
Literature-a “creative writing” an tih ang chi, a thu leh hla lam rawngkai hi chu, “Chu chuan Sapṭawng a thiam lutuk,” ti a lehlintir mai chi a ni ve hlek lo va, sawrkar lehkha leh lehkha dang ang a ni ve lo. A ti mi, a rau chang, a “ngaihna hria”, literature lama mit keu chin, ṭawng pahnih thiam kawp ṭha tak, a ziaktu lu bur luhkhung thei, an rilru ang pu mi, mi bik nih a ngai. Doctor kutziak damdawi zuarin an chhiar thiam bik riau ang hian, ziakmi “hawrawp” lo man fuh thei riau nih kha a ngai a ni. Sapṭawng leh Zoṭawng thiam mi nazah zawng tih mi a ni ve lo.
Tunah hian vanneihthlak takin, Zofate thu leh hla khawvel ramri hungtu pal ban chu zau taka sâwn dawrh a ni. Chu ramri rawn ṭhiat thâwl hawktu chu lehkhabu chhuak thar Contemporary Short Stories from Mizoram (An anthology of contemporary Mizo short stories, Sahitya Akademi, New Delhi, Rs 250, 2017) edited by Margaret Ch. Zama hi a ni.
Margaret Ch. Zama, ngaina leh ngamtlak taka Pi Maggie ti a kan koh taimakna, tumruhna, thathona leh themthiamna zarah Zoṭawng thiam lote thâl ve theih loh tuikhur ni ṭhin chu khawvela Sapṭawng thiam zawng zawngte tlan theih tura a lo awm ta. Hei a hnam pum tan lawm tlak a ni. Ani leh he lehkhabu hi “he lehkhabu” tih a nih theih nana kut thawhtute zawng zawng, salaam ka bûk e, dam reng rawh u.
He Department of English, Mizoram University leh Sahitya Akademi ṭangkawpina an khawr pum lehkhabu-ah hian tunlai Mizo thawnthu tawi ziah 15 leh Mizo pipute thawnthu tawi 3, Sapṭawnga mi thiam rual mi 14-ina an lehlin dah khawm a ni.
Pi Maggie thiamzia, thukzia leh theuneu lohzia hi benga hriatna mai chuan ka hriatna a rei tawh a, a hnu-ah a hmuhin ka hmu ve ta a. Mahse, tun hnua ka han belhchian a, he lehkhabu ka han bih chian hian, ka hmuh chin kha chu tuifinriata vûr tlang lâng lo lang chin chiah a ni tih ka hre ta a. Ena hmuh mai theih chhung lama a ropuina namai lo tak ka hmu chiang kher mai.
A sulhnu (editing work) hrim hrim pawh hi ha hîpa sawi tham khawpa mawi leh mam a ni a. Introduction-ah mi a sih hmawr hmuh thiam a, a sawi hawng ṭha a, a khuh hawng hneh hle. Chutah thawnthu tinah thuhnu (notes) bengvarthlak, bengverh leh bengkhawn tlak tak tak a dah tluan parh bawk a. Eng nge kan chhiar dawn tih thiam taka min hrilh hnuah, kan chhiar tâk kha eng nge tih chiang takin min hrilhfiah leh bawk a, a manhla hle.
Entir nan mai mai, ka thawnthu pakhata, ka thuziak nena inmil tura Hamleta ṭawngkam ka dah, Shakespeare-a ziah ang chiah ni lo, JF Laldailova’na a kaih her:
“Nula: Zal tura mi thlêm lai khan,
Rûn hmun luahpui mi tiam kha.
Tlangval: Thlêmsam rûn lûmpui ai chuan,
Biahthu tiam sût ka thlang zawk e,” tih kha ka thu nena inchawhmeh em em mai a ni a. Chu chu Shakespeare-a ziah anga a lehlinna-a dah lovin JF-a lehlinna zawk hian a let lêt a:
“Young Woman: Before you tumbled me.
You promis’d me to wed.
Young man: Rather than wed the one
easily bedded
I would prefer the breaking of my promise.”
tiin. Chu chu editor’s note-ah heti hian a han sawi zau va: “These lines though taken from Shakespeare’s play The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark, 4:5, lines 62 - 65, the last 2 lines are not faithful to the original which reads “So would I ha’ done, by yonder sun, An thou hast not come to my bed”. The play was translated into Mizo by JF Laldailova. Here the writer Mafaa cleverly adapts the Mizo translation, and not the original, as it is more suited to his purpose,” tiin. Tute tih dan takin emaw, “Ka sawi tum chu in hrethiam tawh em?”
Keia thawnthu tawi ziah ve tehlul panga lai an thlang a. Vanneihtluanga, pakhat, Lalrammawia Ngente, pali, C. Lalnunchanga, pathum, Zirsangkima, pahnih. Pipute thawnthu lamah Nikhama kutchhuak leh PS Dahrawk kutchhuak a awm bawk a ni.
Ka thawnthu an thlan hi a tak tak leh phuah belh kaih pawlh, fact leh fiction chhun fin, faction (fact + fiction = faction) 4 leh ka suangtuahna ka duan leh din liau liau 1 a ni.
Ka kutchhuak leh ka ṭhiante kutchhuak an lehlin leh an “sawngkawlai” dan a lungawithlak veng veng viauvin ka hria. Thu leh hla lehlinah hi chuan bothlau (lost in translation) hi chu a awm lo thei lo va. Mahse, chuti ang hnuhma chu hmuh tur vang tak a ni. Editor’s note hmang talin a rawn chhanchhuak leh deuh zelin ka hria.
Nalh dak thlarha letlingtu mi duai lo rual sawmpalite mawlh mai hi an ni ngaihsanawm ka tih ni. Keiin han keuh ve dawn ila, ka theihpatawp leh thiampatawp chhuah pawha ka khawrh chhuah phak loh turin an rawn phawrh chhuak a. A mal mal mai hian, “Tun hmate khan khawiah nge maw i lo awm le,Mampui?” tih vek tak mai a nia ka nap hlawm ni. Khaw’ nge an phu êm a, an hming ka han tlar chhuak hial hlawm teh ang: R. Thangvunga, Henry Lalmawizuala, ZD Lalhmangaihzauva, Zualtei Poonte, C. Lalawmpuia Vanchiau, John Lalnuntluanga, Rualzakhumi Ralte, Lalmalsawmi Ralte, Alexander Lalrinzama, Josephine Lalbiakzuali, Vanlalveni Pachuau, Vanlalchami, Lalthansangi Fanai, Lalrindiki T Fanai. Diar phawng meuhvin zahna chibai ka bûk e, Zoram khawvelah an thlahte lo pung zel rawh se. An zavaia zarah hian kan thu leh hlate hi a thang thui dawn mang e!