Guest writer
Mafaa Hauhnar
BAWIH ṬHA LEH RINAWM, KAN LAWM E
"Engtik nî-ah emaw chuan, Billy Graham a thi, tih thâwm in hria ang a. Lo awih duh hauh suh ang che u. Chutih hunah chuan tun ai hian ka nungdam ṭha viah zâwk ang. Ka address ka thlak a ni chauh dawn a, Pathian angchhungah ka lawi tawh ang," ti a hriatchianna hlu tak nena a hmakhua lo sawi lâwk thlap tawhtu Billy Graham (William Franklin Graham Jr., 7 November 1918 - 21 February 2018) kum 99 mi ni a, a Montreat, North Carolina, U.S. in aṭanga Van Ina a address a thlak ni zet chuan ui taka thlah liamtu a ngah nangiang mai. Chu ai chuan lawm taka lo hmuaktu chu a lêt chhiar sen lohvin an ṭhahnem zawk ngei nghe nghe ang.
“Protestant-te Pope” an tih hial khawpa khawvel mihringte zah kai leh ngaihsan hlawh, American evangelical Christian evangelist ropui eltiang, Apostle Paula hnu lama evangelist pawimawh ber, ti te pawha an sawi hial, kum zabi 20naa thuhriltu thawhhlâwk bera chhal ngam, Billy Graham hi a hming chauh chu ka hriatna a rei ve tawh ngang mai.
Primary sikul kan kal laia khan pencil box-a dah chi calendar tê, a lehlama Billy Graham-a, a sir zawnga a lanna thlalak a chuang a, a kut khing hnih suihin a hmui zawnah a a dah a, a kutah chuan a hnarngul sang vah chu a nghat a. Ka rilru tê tê chuan, engtikah emaw chuan he mi chanchin chiang zawk hi ka la hre dawn alawm, ka ti ṭhin. Amah ka ngaihsan êm avangin an pawl Billy Graham Evangelistic Association (BGEA) crusade Mizoram chhung leh pawnah hmun 4-ah ka chhim tawh a. An chanchinbu chhuah Decision magazine pawh kum engemaw zat chu subscribe-in, a sermon thar ka chhiar ziah a. A US dollar zawnga an chanchinbu lâk man pêk a ngaih tâk chinah khan ui tak chungin ka la zui ta lo. A lehkhabu ziah leh a chanchin ziahna lehkhabu pawh ka phâk ang tâwk tâwkin ka lam khawm ve ṭhin. Rinna leh thlarau lama harsatna ka tawh chang paw’n “aerogram” khan lehkha ka thawn ve ngat ngat ṭhin a. A pawla mi, a aiawhtuin min rawn chhang thlap thlap ziah ṭhin.
Heti khawpa thuhriltu huhâng leh huvang ngah Billy Graham hi a nuapan têt lai chuan, naupang thianghlim chhinchhiah nan a chhip-ah êng thianghlim a zam kual raih bik awzawng lo mai. A pa’n mittui tla zawih zawih a, “Aw Lalpa, he naupang tihmawh Billy Frank hi ṭanpui lul teh,” ti a a ṭawngṭaisak a ngai ve fo. Khawvel mi ropui dang tam tak ang bawkin a bul ṭanna pawh tlâwm tê a ni. Loneia eizawng chhungkuaa pianga sei lian a ni a. Naupang harh thit thet, ṭawng duh tak, chimawm thiam tak a ni a. Kêl a ngaina em em a, ui leh zawhtê pawh a infiampui fo va, baseball khelh leh ramhnuai vela Tarzana nunchan han zir vel hi a nuam tih a ni. A zirlaibu tih chauh lo chu lehkhabu chhiar a taima em em mai a. Ina a tawm tawh hi chuan lehkhabu hi a chhiar chawt a ni ber mai. An exam lai laite hian The Red-Headed Outfielder and Other Stories tih Zane Grey ziah te kha a chhiar tui laklawh ta tlat ṭhin nia.
An tualchhunga ṭhalai pawl pakhatah “A khawvel mi em mai,” an tih avangin Billy Graham tel ve an phal lo va. Chutih laia an huana hnathawk Albert McMakin chuan evangelist Mordecai Ham-a hmu turin Graham chu a hmin a. Kum 1934 khan kum 16 mi niin, harhtharna inkhawm, Mordecai Ham-a kaihhruaiah a inhlan ve ta a ni. A bak zawng chu, an sawi ṭhin dan takin, history a ni e.
A kuta hmanraw awm awm kha thlarau bo man nan a hmang ṭangkai zel thiam a. Telegram, telephone, television aṭangin satellite leh Internet thleng khan sual thim kulhpui beihna ralthuam ṭha a ni fai vek. Khatia a tih khan zin veivaka thuhril ṭauh ṭauh ṭhin DL Moody leh Billy Sunday te leh vawiina rawngbawltu langsar pastor lar Joel Osteen leh Rick Warren te inkarah lei a dawh a ni.
Pa hleitling leh inkhaithli thlerh thlawrh, hmaitlang hriam lam, hmelṭha vuah mai Billy Graham khan kum 60 chhungin mi maktaduai 215 vel hnenah Pathian thuchah a hril a, khawvela ram 195-a ram 185-ah Krista hmingin ke a chhep lut a, mi maktaduai 3 vel chu Kristiannaah an nun a hlantir a ni, an ti.
A hmaa tu thuhrilhtu mahin ani ang em emin mass media hi an chhawr ṭangkai ngai lo va. A hma lam leh a hnu lamah pawh ani ang em em a Krista chanchinṭha puang darhzau kha an awm awm ngai lo va, an awm leh tawh rih lo bawk, an ti. Awmhmuna a awka bakah, radio leh televison a hmang ṭangkai nasa a. Kalvari chanchin hlui thar reng chu hmanraw thar zel hmanga puangchhuaktu angin a insawi nghe nghe thin.
Billy Grahama leh a rawngbawlna a tlo em emna chhan pakhat chu, rawngbawltu ropui leh lian tak tak lo sai thlu ruah ruah tawhtu laipui mu pathum: sum leh pai, mipat hmeichhiatna leh chapona laka a fihlim tlat ṭhin kha a ni. Kum 1949-a mual inkhawma a thusawi hmasak ber aṭanga June 2005-a a crusade hnuhnung ber thleng khan hniak a phawi lo va, a ṭanna ngaiah a la ṭang kawh pât reng thei a ni.
Kum 60 chhung chanchinbu-ah “My Answer” tih thurâwn huang a ziak a. Lehkhabu puitling 35 a ziak bawk a, a lehkhabu zawng zawng hi a hun laia hralh kal ber ni phak ṭhah an ni.
La daidar loh ram bawh ên kawngah pawh hlauh leh ṭih dang a nei lo va, sawiseltute’n a kawng an ti hnawk pha lo. Billy Graham-a tan kha chuan mi pakhatina a ngaihdan chauh kha a pawimawh. A thih hnu-ah mite’n eng angin nge sawi zui se a duh, tih a chhannaah chuan, “Ka chungchang thu a ṭha zawnga sawi tura ka thlakhlelh pakhat a awm a, chu chu Lalpa a ni. Amah ka hmachhawn hunah, “I tiṭha e, bawih ṭha leh rinawm,” min ti se ka duh a ni,” a ti. Bawih ṭha leh rinawm chu a pu lawmnaah ropui takin a lût tawh ngei ang le!
Billy Graham Library kawt zawl, Ṭawngṭaina Huana kraws pianhmanga an kalkawng siam bulṭhut, a nupui Ruth Graham kum 2007-a an phumna bulah, a ṭawih thei taksa chu phum a ni ve ang.
Berampu ngainatawm leh duhawm chungchuang, Billy Graham, i ruala kan dam ve avang ringawt pawh hian nihlawh kan intiin, kan va lawm em!