Guest writer
Mafaa Hauhnar
BADLU RAM KA BADAN
“Badlu Ram ka
badan zamin ke
niche hain,
Badlu Ram ka
badan zamin ke
niche hain,
Badlu Ram ka
badan zamin
ke niche hain,
Toh humein uska
ration milta hain.
Saabaaashh! Hallelujah!”
Mizo naupang, kan rual khat leh kan rual-û leh kan naute zingah he hla hre lo leh sa ngai lo chu an tam lo ve khawpin ka ring. A awmzia em em hre lo mah ila, a thu leh thlûk hian beng a verh a, kawchhung a luh tlat mai a, hre lo hian sak sak a awl thin.
Tui kang nghahnaah ṭin pui la kawt zo si lovin, bel inkhing lo kawtin kan sa âl âl a, sava vehnaah, sarawkherh kenga iptepuia saihlum ak ṭunin kan faifûkpui rût rût a, theire lerah theire hmin tlan pahin kan sa luah luah a, inkhel turin khelmual kalkawngah kan sa thla rual dual dual bawk a. A Mizo hla, “Badlu Rama chu a thi a an phum a,” te pawh kan tih thin tak kha maw le.
A hla thu awmzia chu hei tê mai hi a ni:Ṭ
“Badlu Rama ruang chu zalhin a awm ta a,
A ration par erawh chu kan la tlan
chhunzawm zel a!
A ropui e, haleluia!”
Hmasang Sap hla hlui,
“John Brown's body lies a-mold'ring
in the grave
John Brown's body lies a-mold'ring
in the grave
John Brown's body lies a-mold'ring
in the grave
His soul goes marching on.
Glory, Glory! Hallelujah!”
thu leh thlûk behchhana Major M.T.Proktor-a’na sipai Badlu Ram-a zahna entir nana a phuah a ni a.
He hla hi Assam Regiment-ho hlapui pakhat a ni chhawm ta a. Rawngrût (recruits) hovin an passing out ceremony (Kasam Parade)-ah an Regimental Centre, Happy Valley, Shillong-ah phur leh thatho takin, ke per remin, kut beng ṭhap ṭhapin, leh lâmin, hlim takin an sa rual ṭhat ṭhat ṭhin a ni.
The Assam Regiment hi June ni 15, 1941-a, India khawchhak lam leh Burma rama Japan ral lian zel tur lo dang tura din a ni a. Chu Regiment-ah chuan hnam kawlhsen leh huaisar, Mizo, Naga, Kuki and hnam hrang hrang, Assam ram chhunga mi lawrkhawm an ni a. Kohima chhanhim tura an beihna leh Imphal inbeihnaa an chet ropui em avangin, chu an chetlakna chu “Indopui Pahnihnaa Battle Ropui ber (Greatest Battle of Second World War)”, ti a vuah hial a ni.
Râl râpawm Japanese Fifteenth Army leh India ram in kara ding awm chhun chu anmahni Assam Regiment chauh chu an ni mai a. Anni lah chu meipui baptisma fiahna hmachhawn ngam rapin an awm reng mai si a. He intawhchilhna râpawm takah hian mei leh kât a lêng nasa a, thisen a luang zeih zuih a. A rapthlakzia a sawi lehnaah pawh, Earl Mountbatten chuan, “The British-Indian Thermopylae” tiin hmasanga Grik leh Persia inbeihna rapthlak kha a khaikhin hial a ni.
Kum 1944 tir lam khan Badlu Ram-a hi Assam Regiment 1st Battalion-a an silaipu (Rifleman), Kohima leh a chhehvela chetla tura dah a ni a. Japan sipai Lieutenant General Mutaguchi’s Fifteenth Army te chuan Burma an la fel tawh a, Kohima leh Imphal pawh rawn ta neih titihin an chhawr ṭangkai hle tawh awm e.
Badlu Rama erawh hi chuan he indo hmel hi a hmu rei awm lo ve. Ral hmatawnga an rawn tirh khan Japanese silaimu dawng hmasa pawlah a ṭang a. a thi zui ta a ni. A thlarau erawh chu a la nung zui ta zel a nih hi.
A hun lai inbiakpawh tawnna wireless communication khawbaw leh chiangnial lo bawk nen Badlu Ram-a te company-a an Quartermaster khan finrawl thawhin an hmunpui lamah Badlu Ram-a thih thu chu a thlen buangbar duh lo va. Chuvangin an pawl ei leh in leh mamawh dang - ration - an rawn thlak apiang khan, thi tawh mah se Badlu Ram-a chanpual kha an rawn thlak tel ziah a. An Quartermaster fing tak chuan chu an ration dawn chuan chu eibobar mai mai phal lovin a khêk tlat a. Chu a inrenchemna chuan rah ṭha a chhuah dawn khawp
Japanese Fifteenth Army chu an pung telh telh a, an anti-aircraft brigade zawng zawng khawmin, a ui sen rawl nen hma an rawn tawn ta. Regiment-ho ei leh in tur dawn pawh a farin a far fep fep chauh tawh a ni ber. April ni 6 tuk chuan Kohima khawpui chu an hual bet a. Sipaiho chu an hrêk char hneh hle a ni ang, Major Boshell, ‘B’ Company of the 1st Royal Berkshires an hotupa ber pawhin, a diary-ah, “Tui a vâng em em mai a, mi pakhat tan ni khatah lem khat ang velin kan sem rual tawp mai a ni,” tiin a ziak hial a ni.
Chuti taka an ṭhiante tlakchhamna-in a nanchin lai chuan silaipu mual liam ta Badlu Ram-a Company te chu an lungphang ve teh chiam lo. Badlu Ram-a thi tawh ration an dah
ṭhat khiau mai kha an ring ta a. Him leh hlim takin an dam khawchhuah phah ta a ni. Kohima hual beha dan char khan June ni 22 thleng a awh a, a vaiin ni 77, the Battle of the Tennis Court, zawh thleng a awh a ni. Badlu Rama hla “Badlu Ram ka Badan” pawh a hnuah Regimental traditions-a bet lo thei a ni lo.
The Battle of Kohima leh Imphal the “Greatest Battle of the Second World War” tiin Britain-ah kum 2013 khan mipui mimir vote-a thlan tlin a ni mauh mai. A aia lar leh hmingthang zawka ngaih - D-Day Normandy, El Alamein, Monte Cassino te pawh a khum a ni.
Indopui 2naa Assam Regiment-ah hian Mizo pawhin tha kan thawh nasain nunna chan hial pawh engemaw zat an awm a ni.
Tlangnuam aṭanga hetih hun laia tel, ka pu H. Vanlalthanga (Mission sikul zirtir)-in a chhinchhiah dan chuan: Lala, Raltawna, Hrangzawna, Thawkzova, Thanseia te an ni a. Sub (rtd) Thanseia phei hi chuan a kum 96 hmang mekin min la dampui a, a la kawm tlak kawp mai. Kohima daiah Japanese sipai nena an intawhchilhnaah Japanese sipaiho chu hniak pherh vungin an tlanchhia a, an pistol leh silai hmawra an chem luzum tar bayonet te pawh a rawn hawn a. A fapa David te nen kan inkawm nasa bawk a, bûk saknaa kangṭhai sam nan a bayonet chemsei kha kan leklam ve nasa hman a ni.
Saabaaashh! Hallelujah!!”