Guest writer
Mafaa Hauhnar
WORLD CUP FEVER
Awih la awih suh la, 1982 World Cup Final-a Italy-in West Germany 3-1 a an hneh kha, KG 2 zirlai emaw chauh phei chu kan la ni nâ a, khatih laia Aizawl chhim lama TV nei phâk tlemte zinga mi Kulikawna Pu J.Lalsangzuala te inpui, Pu Rotluanga te inah, chhuat dai hângah ngat ka mawng duhawm hi hûngin kan lo en ve thlip thlep tawh asin. Khami ṭuma kan khah hnehzia kha, chhuat kha tla hlawk mah se a entute kha chu kan innêk tang ṭhap thei ang tih tur a ni.
Kha final-a ka la hriat reng chu Italy-in penalty an hmu a, an lawm sosan tehlul nen an defender ṭha zet mai khan a’n pet goal lo hlauh mai a. World Cup Final-a hun pangngai chhunga penalty (regular penalty) pet goal lo hmasa ber leh la awm chhun a ni awm e. Black & White TV chauh a la chhuah lai, “Red Cow” pawh a tlan dum nul nul ṭhin lai a la ni a.
1986 World Cup kha chuan colour TV pawh a lo chhuak ve nual tawh a, Italy Team-ina kawr dum an hâk ṭhin pawh kha kawr dumpawl a lo ni zawk a. Aizawl veng tinah TV a awm ve thluah tawh a. Kan vengah pawh, ka hriatrengna hian min bum a nih nghal loh chuan paruk lai a awm ve tawh. Veng khata TV awm zat kha kut zungṭang thliaka chhiar tham lek a la nih avang khan, mipui hâwkdâk khati zozai kha chu tu in mahin dâwl bik hek lo le, en man atan chhungte thingfâk chheh khawl sa kan hawl chhuah rûk a ngaih chang pawh a tam. TV neitute’n kawngkhar min hawn duh miah loh ṭum leh, vawih lo tur leh ṭawng miah lo tura kan intiamkam fê hnua min luhtir chauh tak hrâm ṭum te kha a inzât vel thuak ang.
Khatih lai kha “B.C.” hun lai (“Before Christ” ni lovin “Before Cable”, cable TV lo chhuah hma) a nih avangin channel awm zawng zawng pawh pahnih - Khawvela TV program nei hmuhnawm loh ber India leh Bangladesh TV - kha a ni tlawng a. Chu pawh antenna herh kual fe hnua hman chauh theih a ni. Remote control tihte chu a rim a râ pawh kan la hre lo va, channel thlâk tur pawh khan a hmeha hmet lovin a herha herh rik ṭuk ṭuk a la ngai a ni.
World Cup kha Bangladesh chauhin an tichhuak ṭhin si a. Bangladesh TV-a rei iak kan nghah hnua thu puangtupa, ha vâr zetin, “A Salaam alei kum! Chhai chhu bi (an tia maw ni?) World Cup Football” a han tih zawha television hmai-a “Over to Mexico” tih a han lan kulh tawh chinah kha chuan Azteca Stadium-a ṭhuthmun rem phâkte pawh kha kan awt chuang bik lo va. Kutdawh pialral kai ang maiin kan tlai tawh mai ṭhin.
TV neitute ṭan lam hre chiang hmasa phawt lova mahni ṭan zawng lo auh ve ngawt chi a ni lo tih kha ziak loh dan awm sa ang deuh a ni a. Chuvangin mahni ṭan lam pawh au ṭha ngam lovin ṭhut hmunah kan lo tâwt ru ve ap ap ṭhin. TV neitu ṭhenkhat phei kha chuan an ṭan lam an chak loh deuh ṭum khan inkhelh laklawh lai lai khan kawmchâra an TV antenna (“TV antenna” tih te pawh hmanlai an chang zo ta!) kha an va her a, a fiah loh telh telh a, kan “world cup” khawvel chu min herh bosak leh daih ṭhin a. Tih ngaihna dang thlâwt awm hek lo le, “Valdâwngthlâwna” ang mai khan mahni in lam panin lunghnur zetin kan haw ta hnu hnu hlawm mai ṭhin zawng a nih kha.
“Football” tih hming ka hriat rual deuhthawa ka hriat ve nghal chu “Brazil” tih hi a nih avangin kawr eng ha Samba Boys-ho hi ka pawngpaw ṭan nghal em em ngawt zel mai a. An ram hming han sawi mai pawh hian rilruah Super Trio - Pele, Garincha, Toasta- tih angreng te an rawn lang nghal zut zut mai a. Chutah kan hmuh ve phâk chinah pawh: Zico, Careca, Socrates, Josimar (awi, he mihangpa phei hi chu!), Júlio César, Muller, Romario, Bebeto, a, ka sawi seng lo ni mai teh sen!
An tui tlanin a zir vang nge, European, African leh American thisen kai an nih avangin an DNA-in a zir hrim hrim zawk ni football khel tur hrim hrima Pathianin a bîk taka a siam ni awm tak hian an ke leh ball hi a inkawp rem bîk a. An inkhelh thuam eng leh pâwl nena induang zarin khelmualah an han sûr darh sang sang mai a, anmahni chauhina an thiam bîk thil “Brazilian Samba style” ngei maiin ball an han chingzân a, khaihlak awm map lova an khingpuite khawih phak loh tâwk vêl chiah chiaha lei hrûla ball an han inhlân tawn zalh zalh mai han hmuh te phei chuan football hi hmuhnawm tih loh luih chu har tak a ni.
A chang phei chuan an inkhel pawh ni lovin a lâmin an lâm ni ber te hian ka hre ṭhin. Hei vang hi ni hmiang, an Brazilian lâm chi khat, lar em em hming chawia “Samba style” an lo tih reng ni. An vun rawng thimin, an ruakhau lian lem lo mah se, an tha a feiin, an them thiam a, keia mitah chuan Shakira mawngbawr a hmuhnawm tluk zet hian an keṭhiah hi a mawi a ni. Khelmual pawh lammuala chantir thei Brazilian-hovin anmahni ṭawnga “futebol arte” an tih mai, art football hi an master hneh em avangin khawvel hi anmahni ngaisang lo theiin an siam lo va, chuvang chuan alawm, inneih ni-a mo ang maiin mi mit an la bik a, Sao Paola aṭanga Singapore, Secunderabad aṭanga Selesih leh Sâwl-eng thlenga kan lo ruihpui tâk sup sup ni.
World Cup awm tirh aṭanga la tel kim vek, vawi 7 final lut tawha vawi 5 champion thei awmchhun, Fair Play Award vawi 7 an sem tawha vawi 3 ngawt lo hui tawhtu awmchhun Brazil hi ka ṭan ṭhin em avang khan World Soccer Monthly copy hluia an address an tar kha la-in, ka Sapṭawng thiam ang ang leh thiam loh ang angin ka ngaihsanzia thu ka zu hrilh ve zêk mai a. Ka sawi tum chu a hriat ve theih mai a ni ang chu, an ram flag leh Confederacao Brasileira de Futebol (CBF) emblem pawh min rawn thawn ve nghe nghe kha.
Amaherawhchu, khatih lai (1986 - 1990) khan, an goal thun ngawr ngawr aṭanga chak zawk leh chak lo zawk lo tehtu tan chuan Brazil kha ṭan man an awm lo thei em em mai a. Nula hmelṭha deuh mi rinawm lohsan ching ngaihzawn ang maiin rilru an ti-hahin, mi an tihrilhhai zing a ni. An khel chu mawi tawpthang a ni a, game pawh an thunun hneh, mah se, a hnehtu zawk anga lang reng chung si khan goal-ah an vanduai a, an tla thûm leh dup ṭhin. Chuvangin mi vengva pangngai chin deuh kha chuan Italy emaw, Argentina emaw, Germany emaw. England emaw an ṭan deuh vek ṭhin reng a ni.
‘90 World Cup laia kan banga fiah kelh kawlha “Brazil - The Untoppable & Unstoppable Squad” tih ziak ka tar hnu lawka 2nd Round (Round of 16)-a Maradona pawl te’n an han pêt thla leh si kha chu zah nachang hria mihring chu ni ila zah ve rum rumna tham chu a ni. Eng le, khaw le, Sai khaw le, keia tan kha chuan Brazil kha engtia zing nge an chak tih lam aiin engtia mawi leh duhawmin nge an khelh tih kha a pawimawh zawk tlat.
Mexico ‘86 leh Italia ‘90 hun chhung kha football khawvel-a ka liluh tak tak lai, literature lama ka uiresan hma a ni a. Football kha ka chawm bawk a, ka hâwp bawk a ni ber. A khelh ai mah khan a en, a chhiar leh a sawi kha ka tuipui lehnghal. Football scrapbook kha register bu lian, bu thum ngawt mai ka siam a. Ka ban phâk china football kaihhnawih thil zawng zawng kha ka suan lût zel a ni ber. World Cup-a team chungnung deuh chin player-te hming, an khelhna club, an kum zat tih angreng te kha chu zing thawh hlimah pawh en lovin a sakin ka sa par par thei ṭhin asin.
Khatih hunlai, football ka ruihchilh ve lai kha chuan information technology-ah kan la hnufûm em em mai a. Tun angin TV remote control leh Computer mouse vawi khat hmeh zeuh va, duh thala khawvel pang lehlama thil thleng tharlâm ber ber hmuha chhiar theih nghal mai a la ni ve lo va. Chutih a hnekin, sawi leh sawi hnu “India Today” pawh kan khua a lo thlen chhoh ve meuh chuan “History of India” a lo ni hman tawh ṭhin kha a ni a. “Sportstar” ka subscribe hma phei kha chuan football lam âtchilh keini ang tan kha chuan a khawhar thlâk vawng vawng thei hle.
Tihfuh changa Dawrpui pheia MK Guha dawra “Sportstar” copy tlahlang lei tur a awm ve leh zauh ṭhin te, u RC-a (RC Lalsangzuala) “Sportsworld” copy dah ṭhat te, u B-a (B. Zoliana, Excise Inspector) “Sportstar” khawl khawm sa leh Zoeng Chanchinbua Pu V.L. Sanga’n “VL” tih pen-name hmanga Sports Column a ziah te kha chhiar tur ka hmuh phâk tâwk leh ka inhnangfâkna ve ber a ni a.
TV lamah han tlan tau dawn ila tuihal rehna tham hmuh tur a awm chuang meuh lo. World Cup lai a nih loh chuan a rehin a reh vawng vawng mai a. Liverpool leh Napoli vul vanglaia Bangladesh TV-ina kar khata vawi khat English League emaw, Italian League emaw an tihchhuah ṭhin erawh kha chu phu loh malsawmnaah ngaiin ka hlah phal ngai lo.
India TV-ina Calcutta League a tihchhuah ve mial ṭhinte pawh kha kan hmaih phal chuang lo va, mahni tawkah Bapu Mani te leh Bikash Panji te kha kan chhuang ve hlur mai ṭhin a ni.
Khati ang harsatna tam tak hual vel karah pawh khan football lam na nâ nâ chu hriaa ka inhriat ve em avang khan kan veng YMA chanchinbuah Sports Column ka chang ve ta chawt mai a ni. Ka ziak ka ziak a, ka inziak tui zel a, “I ziak ngaihnawm thei,” tia mi ṭhenkhat min fuihpawrhna (tunlai ṭawngkam chuan “min bâwlna”) kha ka lo lawm tum hrang bawk nen, a football lam aiin thu leh hla lamah ka tui ta daih mai a. Hun a lo kal zel a, club inkhel phei chu ka en peih ngai ta lo va, ka Shakespeare-a leh ka JF-a te avang hian football lam reng reng chu ka ngaihven peihin ka buaipui hman ta lo va ni.
Mahse, hei, an World Cup teivet avang leh ka ngaihzawng hlui Brazil-ho ṭhem ṭhawm avang hian ka lung hlui a leng thar ta tlat mai a, chuvangin tun World Cup chu Brazil khel chauh lo pawh a theih anga tam en ka tum.