Guest writer
Mafaa Hauhnar
AW KA PU DOCTOR
Nihna sang leh thiamna lama thangchhuahte chhinchhiahna hawrawp hraw, hming hmatheh leh hnudâla kan hman ṭhin ang (academic & honorary title, designation chi hrang hrang: Rev., Upa, Prof., Dr, Ph.D., IAS, Padma Shri, etc.) hi a nuam nazawngina kan hlawh chhuah phâk loh, kan sual chhuah theih loh thil a ni a, a ropuiin a chhuanawm ngei chhap e.
Hmana a hlut ang tho khan, tunah pawh hian a hlutna a la hloh chuang lova; a hloh mai mai hek lo vang. Zah a phû ang bawk hian zah pawh a phur reng a. India hmarchhak kil Mizoramah ngat phei hi chuan engkim tihtheihna hmanrua leh duh duh herchhuahna khâwl a ni ta mai emaw tih hial turin, a hunah leh a hun lovah pawh kan hmatheh âwl lo va. Kan thil tihna apiangah, a daidovah kan hmang chhên ta mai. Ram chhuah hlawhtlin deuh ṭuma a mual dung tan tlang zâwng ngata haw duh ṭhin mihring kha kan ni a, kan demawm hran lo ve!
Kan hming han ziah duh dan aṭangte hi chuan mi ṭhenkhat hi chu finna zawng zawng pumhmawmtu ni âwm hliah hliah, “I am Master of this College;/ What I don’t know is not knowledge,” ti mai thei tur hi kan ni a; han inhnimhnaih thung chuan kan lo chuti lua leh ṭhin si lo va, Mizo Union phir laia an in-epna hla, “A sakhming leh a `MA’ a pamhmai e,” tih kha inchhamkhum mai a chakawm leh thin.
Kan nihna leh chanvo chelh tarlangtu hawrawp hraw-te hi a hmanna hun leh hmun pawimawh bik riau a awm a; chu chu tu’n han hai chi pawh a ni hek lo. An nihna nena inkaihhnawih bik thilah phei chuan an dah lan loh avanga thil pawi a thlen theihna a tam a ni. Kohhran thilah, mi baptisma certificate ka siamsak chuan ka “Rev.” nihna ka lantir ngei a ngai angin, kohhrana pêm lehkha tih ang chi-ah pawh ka “Upa” nihna khan hum pawimawh a luah ve a. Amaherawhchu, chu’ng nihna ropui tak chuan kan chhungkaw “ration card”-ah emaw, sawrkar “electoral roll”-ah emaw hmun a chan ve kher a ṭul ber lem lo.
“IAS” ka ni emaw, “ASI” ka ni emaw, “M Sc” leh “MCS”, “IIT” chhuak ka ni emaw, “ITI” chhuak pawh lo ni ila, sunday sikul hming lamna bu thlenga ka chhawm luh chu a ṭul ber lo vang. Inzawmna a neih loh dan chu “Zawngṭah mu” leh `tonic solfa’ ang vêl a ni âwm e.
Kan pipute hun laia ram leh in lama thangchhuah kha tunah a rem tawh lem lo; mahse, tunlaia kan zinga thangchhuah diar khim theih dan kawng hnih kan la neiin a lang (kan ngaihhlut zawng
aṭanga tehin). Pakhat chu zirna lama a kawtâwp thlen a, “doctorate degree” hmuh a ni a. A pahnihna chu mahni lawina kohhrana “Upa” nih hi a ni leh thei ang. Hemi pahnih chelh kawp ngat hi chuan “Maurawkela zawng khuang” an nei hi a ni ringawt mai a. Tun hnai kum engemaw zat lek atang khan “Upa Dr. H. Lalrinfela” tih ang chi hi an lo chhuak ta phuk phuk mai a. Naupang lam “doctor” (Dr C. Biakmawia te ang) hi chu tun hma deuh aṭang khan kan lo hmel hriat tawh a, “Upa Doctor” erawh hi chu an hmel khualna a la rei lutuk lo vang.
Kan Kohhran Upa nihna heti tak hian kan chelek peih a zawl-aidi atana kan hman bakah, a hmingin ramhuai kan hnawtchhuak lo chauh tawh a ni a. Chuti ang chu kan dinhmun ni siin, kan “Upa” nihna a lan chhuahna hun takah, kan nitin eizawnnaah te, “Upa mah ni ila,” kan ti leh theuh ṭhin a nih chuan a pawi lungrun ang chu! Kan ‘Reverend’ (Pastor) nih te chu sawrkar miliante duhsak hlawhna dawi atana hmang kan lo awm a ni mai thei, “Pastor Chandraswami” tia hminglem invuahsak thawmte pawh a ri nawk tawh a nih kha.
Heti tak maia a nihna leh a hming bawra han inchhek arbawm vel nuam kan ti mai hi a thei fa chu ni ila, tuna an title neihsa bakah hian a dang hlam thum daih ka pek belh duh hlawm ngei ngei ang mawle! Keini aia thiamna leh finna lama tawng sang zawkte pawh khuan “Nobel laureate Rev. Dr. Martin Luther King, jr.” an inti diah duah lem lo asin mawle! Keini zinga mi hi chu ni se scientist hmingthang Michael Faraday te pawh khan “Upa Dr. Michael Faraday” an inti duh mai thei. A lawina Sandemanian Kohhranah khan Upa a ni ve miau a. “Doctorate degree” tih lahin a dah peih leh peih lohva thu a ni mai. Albert Einstain te kha? Khawvel university hmingthang sawmhnih leh engzatin nge “doctorate degree” pe kha?
Keini ang chuan inneih sawmna vela Mo emaw, Moneitu emaw te hming bulah lehzel zawng “Dr/Er.” an tih hmel loh. Keini zawng mahni leh mahni “Pu” inti nulh nulh, in-“sir” tawn taima ngat ngat ngat tak mai kan ni a. A ni lo’m ni, sir (Slave I Remain)?
Tun hnaia Dr Sangthankima, Dr Faktea tih ang reng kan neih hma khan, Mizo thu leh hla lama kan chhuantawlawl James Dokhuma kha literature lama a thawhhlâwk avangin university pakhat chuan doctorate degree an rawn pe a. Chumi hnu lawk chuan a lehkhabu kâwmah, “Dr. James Dokhuma” tih hi a ziak ta kulh mai a. Zia lo ka ti khawp a. Amah ka ngamtlâk bawk a, ka hmuh remchan hmasak berah, “Pu Do, doctorate degree vel chung lama lêng i ni si a, engati nge hetia i hming bulah te i dah tâk mai? Miin Ph. D tih ang reng chu neih a tum tlat a, a beih fan fan a, a hrâtlâk chuan a hmu thei mai. Lei chawp tur pawh a tam lutuk. Mahse, tumahin eng ang paw’n tum sela, James Dokhuma a ni thei ngai lo vang, James Dokhuma nihna hi lei pawh a lei theih loh va, thu hnenah mah a hlan theih ngai hek loh vang,” ka ti a. “A ni dawn tak maw, Mafa, ka lo hre reng tawh dawn nia,” a ti a. A dah zui ta lovin ka hria.
Hnam pui kan tihho hian a hming leh nihna bawr vel hi keini ang êm chuan an khûkpui hlut lo deuh lo maw? Oxford University te ang meuhina “Hon. D. Lit., DCL, PhD/D. Ph/D.Phil” a pek chu sawi loh, “royal society” - a presidency dinhmunte, “Order Of Merit” te, “boronetcy” tih ang zawng zawng dawng mawlh mawlh chin pawhin keini ang em hi chuan an hming hi an chei râng ve lem lo asin. A hnam pui zawkte chu sawi loh, kan kawmchhak lawka hmeichhe duai lo tak pawh khi Oxford, Canada, Thailand University tih angreng “Doctor Of Law” leh “Doctor Of Political Science” tih angreng nihna hian a vur vûm thûr a, chuti chung chuan, fiamthu pawha “Dr Aung San Suu Kyi” a intih ka la hre chhin lo. A hranpa ngata a thlûk siam tham khawpa “title” ngah an awm lê lû chung pawh khuan an “inziak milian” ṭha duh lo em mai.
Kan Mizo fate zingah pawh hian mahni nihna hmachhuan duh ve ngai lo mi engemaw zât an inphum a; a lawmawm ngawt mai. Kan berampute zinga kan ngaihsan pawl tak pakhat chuan, a article leh a lehkhabu kawmah “Lalsawma” tih ngawta hming ziah a ching chho va, a tiropui ngawt mai. Hei hi khawvel pum huapa kristian chanchinbu zinga a ṭha ti an hrilhfak kai chin (Christianity Today, Moody Monthly, Decision, etc.)-a an tihdan tlanglawn ber a ni a. Kan tual chhuak thla kip chanchinbu (“Didakhe, Kristian Tlangau leh a laichin dang reng reng)-ah thung hi chuan, dah tur nei reng chunga dah si lo chuan kohhran thununna an tâwk dawn a ni ang, tihpalh awl khawpin “Upa Dr” leh “Rev Dr” tih hi a rak a ni. Hei hi eng nge a chhan ni ang aw?
Ka han ngaihtuah lêt leh hian hmana ka ‘drawing’ (lemziah) bu kha ka hrechhuak thin. Ka thiam loh êm avangin ka lem ziah hnuaiah hian a hming ka ziak zel thin a. Ziak lo ila chu ka “sakawr” lem ziahte kha “thing buk” lem emaw an ti ang tih ka hlau a ni. Hnampui zawkte’n an ngaih urhsun tehchiam loh, he’ng nihna leh hming tih bawr vel heti em ema kan “pathian” mai hi eng nge a chhan ni ve ang le? “Ph.D” val kan ni tih hre lo tan college pawh la rap lo emaw kan nih tihpalh mai awl turin kan awm em ni ang?
Ni e, uang tur kan awm a nih pawhin, kan “degree” uan chhan lovin kan thiamna i uan chhan zawk ang u. Chuti lo zawng, chhiahhlawh chei hi kan ang anga, kan “Ph. D” te hi “Phuloh Dikri” (Passed with high Difficulty) tihnaah ngaiin “Dr. Ignoramus” (Learned ignorant) te min ti dah ang e.
Kan “degree” neih leh kan kekawrte thar neih chu chhuang eltiang mah ila hlîm lan sek a mawi ber lem lo vang. Chapopui dan tâwk i thiam ang u. Thingkungah pawh a rah tamna zar apiang hi a kûr hniam ṭhin a ni lo’m ni kha?
Kan mi thiam hmasa te’na an hming zawng zawng deuh thawa “BA” dah an chin lai kha a la rei vak lo. Chuti chung chuan “BA” nihna hian a ropuina la hloh lo mah se, la dah chhawm zel peih chu kan tam tawh lo khawp ang. Tuna kan “Upa, Dr, Ph. D” kan dah kur nguai ṭhinte pawh hian kan nuih a tihzat hun a lo la thleng ve lo vang tih hi sawi har tak a ni. Kan ropuizia hi keini ni lovin midang zawkin rawn tlangaupui teh sen!
Kan thudanga lai chuan, Uganda ram roreltu tawrawt Idi Amin-a khan, “His excelency Al-Hajji Field Marshal Dr. Idi Amin Dada, VC, DSO, MC., Life President of the Republic of Uganda” tiin title an inpe an ti em ni kha? He lama kan mi ‘nasa’, ka pu duhtak James Lian mawia (Pu Zameisi-a) pawh khan, “His Holiness The Most Revd. Saint James” a lo intih fiamthu ve hluai ṭhin tak kha maw le! Ninawm hlawm!