A ZÂNGKHAI ZAWNGIN AW!

Tukin chu rimawi leh literature lama Zoram fachuam, thu leh hlaa min châwmtu hnâr pakhat, min finchhuah a, thurâwn min pe ṭhintu, fiamthu leh titi ngaihnawm tak tak min fah a, min chawk nungtu, ka fapa hming (Steven Ramthanmawia) pawh min saksak ngattu, min duhsak a, a rem leh rem lova min fakder ve ṭâwk ṭâwk ṭhintu, ka thu lakna hnâr ṭangkai tak pakhat, hlaphuah thiam Pu Sêna (PS Chawngthu 1.12.1922 - 3.3.2005)-in an hun lai fiamthu min hrilh pakhat ka ngaihtuah chhuak a. Mahniin, lawm lohvin, ka nui khûr chur chur mai. Ka chhungte hian, “A bawraw a chhuak leh dâwn ta a ni maw?” tih melhin min melh deuh tlatin ka hria. Dr Hrekima hnena mi hruai an tum leh hma-in, khaw’ nge, Pu Sêna fiamthu min hrilh ṭhenkhat chu ka’n ṭheh ve law law teh ang che u.

Hman lai kum 1940 chho velah khan, Aizawl tlangval zu inho hian fiamthu pah hian Aizawl pa challang leh mi hming lâr deuhte hming invuah leh inkoh kha an chîng ṭhin a.

Ṭum khat zu an in ho ṭhinnaa chuti ang fiamthu-a an lo inkoh lai tak chuan, Pu Suaka (Lushai clerk pensioner) zan lêng tur kal lai tak a ni a. Tlangval phawk fiamthu thawh pakhat chuan, “Khai, Pastor Chhuahkham, han sâwr leh la, Suaka hi ka han leh ang e,” a ti lûng lûng hi Pu Suaka chuan a hria a. Zu inna hmun lam chu a pan chho va. Kawngkaah a dâk dêk dêk a, “A tu hi nge ni Suaka chu?” a han ti mai zawng. Tlangvalho tan chuan vana lâwn tum leh a sang bawk si, leia luh dawn leh a ping bawk si hi a ni ringawt.

Aizawl tlangvalho chuan senior missionary Pu Mena (Rev. EL Mendus) kha sawisak an ching hle bawk. A sawi ni miah lo hi “sawitir” an ching a. Tlar-thum Zai (Chheih Zai) pakhat:

“Berhvatê mah dî ngaiin thing lênbuangah,

A ṭap, hmâr tlâng a hawi thûl e,” tih kha Pu Mena’n a han chham ve dawn a:

“Sava pakhat a awm a,

a hming ka hre reng ta lo va,

A lung a lêng em em a, thinglêrah a fu a,

Pu Suaka khaw lam a hawi a, a ṭap bawk a,” a ti e, an ti alawm. Pu Suaka khua hi Durtlang a ni a, Pu Mena bangla aṭang chuan hmar lam a ni ve ngei bawk a, mahse a han hril dan hi chuan a sak chu a harsa viau ang!

Chhim hla phuahthiam Lalmama phuah “Chhura Sangha Vua” tih hla-a, “Pi Khûp, ngawi la ṭawkdângi a tlân ang e,” tih lai pawh kha, “Well, Pitar khûp, bengchheng shiam shu, a nih loh leh uṭawk a tlân ang,” zu han tihtir pek a.

DAWI HI CHU A HUAI MEUH LO

Pu Mena hovin pastor leh kohhran upa-ho hi a bangla-a a mut pindanah a rûkin lehkha an dentir leh pek a! Pu Mena chuan a la dêng thiam ve meuh lo va. Amah pui turin a eisiam Pu Lalkhuma chu a bulah a ṭhu ve a. Pu Mena chuan âk dawih (jack of spade) a han dêng thla ṭhuk a. Pastor Chhuahkhama chuan âk kir (king of spade)-in a lo man hlauh mai a. Pu Mena hrilhhai chuan, “Well, Lalkhum, dawi hi chu a huai meuh lo a ni,” a ti, zu han ti pek a!

HMING NGAIHPAWLH

Missionary lar tak bawk Pi Zaii (Miss K. Hughes) pawh kha tlangvalhovin a ṭawngkam an zirsak nasa mai bawk ṭhin a. A sawi hauh loh hi an sawitir an sawitir mai ṭhin. Hlaphuah thiam hmingthang Rokunga ṭhiannu hi Pi Mawii hi a hming pum chu a hnam hming chawia “Sazamawii” ti a sak a ni a. A hming pum hi Pi Zaii an theihnghilhtir a. “Pu Rokunga nupui fel tak, lian tak, sang tak, inkhawmnaa kal fo ṭhin hi a hming ka hre reng ta lo, ‘Sazuk-duhawmi’ a ni lo, ‘Sakhi-lungruni’ a ni lo, ‘Chinghne-Odi’ pawh a ni lo, “Sele-pari’ pawh a ni lo, ‘Sahrâm-ainawni” pawh a ni lo, ‘Sakei-hermawii” pawh a la ni chuang lo,” ti te-in an sawitir vak vak ṭhin.

FIRIT-PU FAIR LO

Tlangnuam leh Kulikawnin hockey an khel dawn a. Tlangnuama tlangval pakhat, val-upa lam, rualpawl ve tak si, mi pangngai phâk lo deuh hret hi a awm a. Tlangvalho chuan, “Ani hi referee ni rawh se. A lai ber ang,” an ti a. An inkhel chu an inhneh tâwk hle a, ani pawh chuan dik deuh maiin a hâm a. A tâwp dawn lamah chuan Kulikawn lam chuan Tlangnuam goal lamah chak fê maiin an khalh ta zar zar mai a. An referee khan ring fê maiin a firit chu a han hâm ta tuar mai a. Inkhelho chuan, “Engtizia nge?” an han tih chuan, ani chuan bung deuh nghut hian, “Ball a lir chak lutuk!” a ti ringawt mai a ni. Mahni veng na nâ nâ chu ṭan a lo na deuh a ni ang e.

ISUA VELH BÂ

Khaw pakhat pawhin “open air drama” an chhuah a, a ti alawm JF Manliana (Man-kebaia) khan, sabengtung no chunga chuanga Isua Jerusalem-a a luh lai lem kha an chang a. Sabengtung a awm loh avangin an khaw bâwngpa tuaitir tê hi an hmang a.

A tlân mai lohna turin tlangval pahnih velin a nghâwng bul chhênah hruizena hlinna chu an vuan a. Isua chu sari var takin an zem a, chu bawngtuai chungah chuan an chuantir a.

A hma lamah te leh hnung lamah te, a sirah te chuan naupang hovin lêm-hnah te, tartiang te an vai siau siau a, “Hosanna!” tiin an au bawk a. Jerusalem kulh kawngkhar tur chu mau tlâwn 2 an kai kûl a, an phun a. A kûngah chuan derhken pâr leh tuikuk pâr an ṭâwn vul chûk a.

Jerusalem kulh an lût dawn hnai tawh tih-ah an khaw naupang pakhat chimawm ve hrim hrim chuan bâwng mawngtam-ah chuan phelhsêp-in a han vaw zawt mai a. Chu ve leh bâwng chu a lîm ta zawk mai a. A chelhtute lah inring hman tawh hek lo, hruizên chu an thlah a. A chunga chuang Isua lah mawng sawh dawtin a tla lehnghal a. A bâwng tlan chhuak chu an ûmzui ta raih raih mai a. A hrui hnûka chhuak a ni bawka kâwmkârah an va man ve leh mai bawk a.

Han tihṭhat leh an tum chuan Isua chu a chuang duh tawh hauh lo mai a, chuang lovin Jerusalem kulh chu an luhpui ta tho va. Bâwng lah kha kulh chhungah an kai lût zo tlat lo mai a. A mawngah te an nem, hruizenin an pawt bawk, a lût duh ngang si lo va, an chhuah ta ringawt a. Isua lah khan a khât tawkin a mawngtam a chûl a - a chûl pahin, “Tu nau nge ni vei - ka vêl ngei ngei ang,” a ti ran ran reng mai bawk a. Naupangin Isua velh a ba ta reng a ni.

Khaw pakhatah pawh Isua khenbeh drama an chhuah a. Rom sipai chu thirlukhumah thirbêl an khumtir a, a beng tawn tawnah hruihnângin an kaih a, hawi vel mah se a lukhum chu a her ve chuang lo. A âwmphaw-ah siksil an bel a, chang-êl hruiin an ṭâwn bet a, muzuk fei an kentir bawk a. Chu Rom sipai chuan Isua lem chu a vaw zawt zawt deuh reng a.

Kalvari tlanga kraws-a an muttir dawn chuan vin fê hian, “Mu rawh!” tih pahin a han nam thlu tawp mai a. Hruihnângin a bânah te, a âwmah te, a kâwngah te, a khûpah te an phuar a. A kutzungṭang karah a kuta khen ni âwm takin perek-in an kilh bawk a. Mahse, kha Rom sipai khan a lo tisual deuh hlek a. Isua zungṭang sir vun tlêm a lo kilh tel palh a. Isua a thinur ta tlat mai a, ring fê mai hian, “Ngawi rawh, Kaia, kraws aṭanga ka lo chhuk hunah chuan i châk lo vang. Pilata kawt aṭang tawh khan mi vaw-na tawh reng a, i hre dawn chiang alawm!” a ti ta mai a. Isuan velh bâ an awm leh ta a nih chu.

JF Manliana (Man-Kebaia)’n Sipai Kulh Khaw Football Khelh Thu a sawi, min hrilh chhawn te kha, hmun awm sela, han phawrh law law pawh a châkawm mang e. Pu Sên, i ngaihawm hle mai; i awmna hmuna i lo nuih ve ruh ruh ka beisei.