A NGAI A NIH HRIM CHUAN

Vawiin hi ka pian champhaphâk a ni ve leh ta hlauh mai. Ka pian hnua piang, ka la dam mêk laia thlanmual lama vûng chhuah zozai ka ngaihtuah chuan, nihlawh ka inti mang e. Vanram kawngkhar kik thawi thuak thuak chang nei tawh chunga vawiin hmel ka la hmu hi, ka chunga Lalpa zahngaihna liau liau a ni.

Vawiina lo lên tum in awm chuan kan bathlâra “doorbell” kha in kiuvin in rawn nghawk mai dawn nia (in kut chuan present in rawn pawm ngei ka ring si a). Vawiina ka nih leh ka neih ve zawng zawngte hi kei min siam ruala literature siamtu ka nu leh pate laka ka bat a ni.

Lalpa’n kum khat dang min pe leh ta, mi thau mal ang maiin insi leh rial reng mai ang u aw le!

Nipui kara Zothlifim tleh heuh heuh dawng a, ṭhut thlan daih pahin, “This is What it Takes” tih hla, Shawn Mendes sak ka lo ngaithla a, suangtuahna khawvel chu thla lovin ka hrût delh delh mai. Hei hi a hla ka lehlinna ai mahin, ka lo hrilhfiah dan (interpretation) a ni mah mah âwm e.

Châwl hahdam tura i han tlu zâl a, i mitmeng buai nuai mai i han chhin riai riai lai te ka thlir reng a. I han thaw ri seng seng maite khan ka tirilah mi man zu ni a.

Ka ngaihtuah zui reuh reuh va, i mumanga i hmuh kha kei hi ka ni thei ang em tih te, khatia i mit i han chhîn khan, harsatna leh buaina zawng zawng lakah i inkhar phui hmak tak tak ang em, tih te hi.

Pâwn lam aṭanga hmuh ang thlup hian thil hi a lo dam thluam ngawt lo ṭhin.

Thim pik mup hnuaiah hian rawn inlar chhuah tuma theihtawp chhuahtu êng a awm ṭhin.

Hei hi ka hriatna chhan pawh âwng kâr tâwn tlanga êng de rê rê lo chhuak ka lo hmuh fuh tawh vang a ni.

Êng kan chhuah theih nan thim pik tawn tlang a ngai a nih a, chumi atana tuartu an awm a ngai a nih hrim chuan, kei hi ka ṭang mawlh na’ng e. Kan kâr min dangtu bang vaw khi a, vaw ṭhiat tur chuan ka inpe e.

“I hun i khawhral thlâwn mai mai a ni,” min ti chamchi a, ti raw? Kei chuan khawhral ka inti phal lul lo mai. “Khawhral” han intih chu leichhe chawina tham hial a ni zawk. Ka thil tih tum hi âtthlak i ti tih ka hai lo, bawihte, i tan chuan ât ka so zo tawh a nih hi.

Hei hi i la hrethiam rih kher lo a nih pawhin, i mal beih a ngai dawn lo tih hrilhhre tur che-in, i bul chhênah ka awm reng ang.

I kaihza tha ka tichak ang a. I ṭanchhan atan ka koki-in ka lo do vang che. Dik lova i inhriat chang a, lo khalh ngil tur che-in i thla ka vêng dawn alawm.

Lo kal la, ka kut hi rawn chelh la, i che chhuak dun teh ang hmiang.

ONE-LINERS LALPA - GROUCHO MARX

Khawvela mihring piang tawh zawng zawng zingah chuan pa nuihzatthlak ber a ni, an tih hial khawpa mi ngainat hlawh, a hnar kâwna tarmit chhuang a, a hmuihmul dum hlup hnuaia cigar hrawlpui pet kawh reng mai, Groucho Marx kha a tlachawpa fiamthu phuh chhuah zung zung tur haihchham lo tak, ṭawngka-a midang sawisak hneh zet mai, ‘fiamthu tawi “one-liners” lalpa’ ti hiala an sawi hi thil âwm lo taka ni âwm lo ve. Ṭhenkhat phei chuan “Groucho tluka ṭawngka leh cheziaa fiamthu thawh (physical and verbal comedy) thiam hi an awm kher lo vang,” an ti thlâwt.

American comedian, film leh television star, Groucho tih hming pu zui ta, Julius Henry Marx hi Sam leh Minnie Marx te fa paruk zinga a pathumna a ni a. Kum 1890 khan New York City-ah a lo piang a. German-Jewish râltlân an ni a, New York Upper East Side-ah an khawsa a. An khawsak a harsa hle mai a (Groucho erawh chuan, “Kan rethei lo reng reng, pawisa kan nei lo ringawt alawm,” a ti tlat). Kum 15 mi awrh a nihin show-biz (show business/entertainment industy) lamah hian a inhmang ṭan a.

Kum zabi 20na tir lam khan an unau za (Chico, Harpo, Groucho, Gummo, leh Zeppo) hian “The Marx Brothers” tiin entertainment khawvel chu an al hneh hle. America-a unau pali lar ber an ni ang an ti hial a, an khaipa (ringleader) ber chu Groucho a ni.

Kum 1929 chho aṭang khan film lamah an inlet a, film 13 lai an siam hman a. Chu’ng zinga ṭhenkhat chu: Animal Crackers, A Night at the Opera, Horse Feathers, leh Duck Soup te an ni.

An script te film-a an siam hma hian mipui hmaah enchhinna an nei hmasa tê tê ṭhin a, chu’ngah chuan a aia ṭha zawka tih dan an chhar chhuak ṭhin a ni.

Kum 1930 chhovah chuan a hun laia nasa tak maia rawn lar chhuak thar radio chu an hmang ṭangkai hle. Groucho-a thluak ṭha leh rilru chak tak mai duhtawka han sawizawi vel nana hmanraw duhthusam hi a ni ringawt. Radio comedy quiz show “You Bet Your Life” tih a host chu mite ngaithlak hlawh ber pawl a ni, television show-ah te pawh an let zui ta nghe nghe a ni.

A fiamthu-ah hian zahmawh rawngkai a thawithama han tel zauh zauh chu awm bawk mah se, a tenawm ngai lo va, Comedian bawlhhlawh nih hi a duh ngai lo.

Amah hi ka ngaisang em mai a, an Vanapa Hall lehkhabu phochhuahah pawh “The Essential Groucho, selected and edited by Stefan Kanfer (Vintage Book, New York, phek 254, US $ 18.00, 2000) ka va lei ve nghe nghe kha.

Mi lar na nâ nâ chu eng pâwl pâwlah emaw khan an telh nasa a, mi lian leh ropui inpâwlkhawmnaah khan. A tel sêng lo kha a ni ber. Ṭum khat chu pawl pakhatah heti hian a bânna a theh lut a ni: “Khawngaih takin ka bânna hi min lo pawmsak rawh u. Kei ang mihring member-a min la duhtu pâwl reng reng hi chu telna tlâkah ka ngai lo.”

“Heti ang report te chu naupang kum 5 mi pawhin an hrethiam ang chu. Tlân ula, naupang kum 5 mi min han zawnsak teh u, kei chuan a ngaihna hlawl ka hre der lo a nia,” tih angreng thu hlimawm tak tak phuhchhuak reng thei mai, fiamthu thiam lar (comic legend) Groucho Marx kha a thih hma chiah kum, kum 85 mi a nih khan mi pakhatin, “Tunah hian Marx Brothers film in siam mek em?” tiin a zawt a. Groucho chhanna chu nghakhlel takin a bula mite chu an reh ṭhiap a. Ani chuan muang cherh chawrh hian, “Siam mek lo ve. Tunah hi chuan zawhna âtthlak tak ka chhang mek,” tiin a chhang.

Ṭum khat pawh reporter-hovin a nau Harpo-a naupan lai nungchang an zawt a. Ani chuan, “Ka nau hi chu naupang dang a ang ve lo. Naupang dangte chuan pawna chhuakin mi thei te hi an lo ru ṭhin a, Harpo hi chu inah a tawm tlat zel - balhla ei ru-in,” tiin a chhang.

Fiamthu bu chhuahtute hnena a lehkhathawn te hi a bei ngeiawm ve asin: “In fiamthu bu hi ka lâk kân aṭanga ka dah leh thlengin ka nuih hi a za tawp thei lo. Engtik ni-ah emaw chuan ka la chhiar ve ngei ka beisei,” tiin.

Puithuna âtthlak te hi engah teh ual a ngai lo. “Zawhte dumin kawng a kân chuan, kha ran kha khawiah emaw a kal dawn tihna a ni mai,” a ti mai mai zel. Nun kawng hruaitu thurawn a han pekte hi a naran lo thei ang reng: “Mi thil tihsual aṭanga inzir tur, mahni chuan tih vekna hun kan nei lo.” “Pa hlawhtling tak phênah hian hmeichhia an awm zel. Chu hmeichhe phenah chuan chu pa nupui chu a awm ve leh a,” te hi a han ti ta ṭhin a.

A bialnu hnena a insawi fiahna te hi a “common” lo khawp asin. “Engvangin nge kha nu kha ka tawmpui maw? Nangmah min hriatchhuahtirtu a nih vangin. Dik tan chuan, nangmah ai pawhin ani khan nangmah min hriatchhuahtir nasa zawk!”

America ram ei leh bara an harsat vanglai tak khan piano tum thiam lar Oscar Levant chu an concert tour nei zo hah zawr hnâp hian Los Angeles-ah a thlâwk lut a. Amah lo lawmtu zi huai huai karah chuan, Groucho chuan a ko hrang a, “Oscar, i va chauh hmel ve. Zanin tlai chu kan inah lo kal la zanriah rawn ei ta che? Khaw chhunga ei siam thiam ber ka kawl a, sahrang inchi 4 tawp tawpa chah ka la chhek rui bawk a. Dessert tih lahin he khawvel piah lam thil ni mai âwm khawp a tui a ni lehnghal a,” a han ti a. Oscar-a chuan, phûr fahran hian, “I address eng nge ni kha?” tiin a han zawt a. Ani Groucho pek chuan, “Hriat a châkawm duh âwm e, ti raw?” tih leh kalsawn a rual a.

Elliott Gould-a paw’n a ti alawm, “Groucho-a ka hmuh hnuhnun ber chuan thih ngama nâ-in khumah a mu a. A hnâr leh a kâ-ah thâwkna dâwt an vuah a. Min rawn hmuh veleh chuan a thâwkna dâwt an vuah chu phênglawng ang mai hian a tum fiam vel a, Groucho Marx dik tak a ni."

“Engti anga hriat reng che nge i duh?” ti a an zawhna chu, rang fahranin, heti hian a chhang, “Tunah pawh amah a la dam sen lul hi, tiin min sawi se ka duh.”

“Ka thih hunah chuan hâl ka duh a, ka vâp hmun sawma ṭhena hmun khat hi chu ka agent hnena pek tur a ni ang. Kan contract-a ziah a nih ang khan,” tiin a thurochhiahah pawh fiamthu zu han thawh zui hrâm pek a!

A thuchah hi i hre reng ang u: “Nimin chu a liam tawh a, naktuk chu a lo la thleng lo va, vawiin chiah hi ka nei a, chutah chuan ka hlim dawn a ni!”