Guest writer
Mafaa Hauhnar
NUN CHIL TIPÛT, PAREMA THLAH NAN
Bible-in sawiselbo a tih hial, mi fel Joba te meuh pawhin an pian ni ânchhia an lawh bawrh bawrh a. Chutih lai chuan zawh leh zawn chawp ngai miah lovin vuivaihna leh phunnawina tur te chu mahni tâwkah nei ve lê lû mah se, ani chuan,
"Ka vui lo, Lalpa,
ka dem lo che,
Tuarna ruam aṭang hianin,
I hmel mawi a mawi zual ṭhin," a la ti thei fan a.
A lei cancer avangin, a lei tam zawk (70%) chu an paih a, a zai ve ngai dawn tawh lo tih a inhre chung paw’n, mi dang sak atan tal a hla phuah chu a châwl chuang lo. Zai chu sawi loh, ṭawng pawh a ṭawng hlei thei tawh lo va. A ṭawng kâr lakah khan a hâ a hîp sek a ngai a, hahîpin Pathian a fak a ni ber e.
Thi thei lei hmang tawh lo va, thlarau aw mawi zawka zai rem turin, hla phuahthiam Parema (R. Lalremruata 1969 - 2017, RTS, Khatla Dawrkawn) thlarau chu ni 22.7.2017 (Inrinni) zing lam dar 3:10 khan Lalpa’n a kawlsak ta!
Ringtu ṭha leh fel tak tak pawh hi han hnimhnaih a, han belhbul tak tak hi chuan duapna, duaina, derthâwnna leh dawrâwmna an lo nei zel mai a. “Inhriatchianna hian inhmuhsitna a hring,” tih
ṭawngkauchheh te pawh an lo chher phah hial. Parema erawh chu amah bêl chiang a, bêl chet apiang mai kha amah faktu leh ngaisangtu an ni thei tlat.
Kan makpa C. Ngurthantluanga te nena The Kneeling Ministry hming pu-a an rawngbawl hona ka chhim a, ka ṭawiawm ve chang te khan nun awhawm leh duhawm, Rev. Vanlalnghaka’na, “nun chil tipût” a tih ang neitu a nihzia kha ka hmu fiah deuh deuh ṭhin. A nun kha “Chanchin Ṭha Parema Ziak” a ni hawtin ka hria.
Chapo thei, uan chhan tur ngah ni mah se mi inngaitlawm leh thuhnuairawlh tak mai a ni a. Mi dang hmakhua a ngai thiamin, a dah pawimawh thiam hle. An in pawh kha mi tam tak, a bik takin zaithiamho inpui ber a ni.
Leia kum 48 a khualzin chhung khan mi mithmuhah a êng a chhuah nasa a, a tak taka Pathian thu awih ka hmuh tlêm te zinga mi a ni. Amah Vanrama a awm hma khan, amahah khan Vanram a awm a, a bula awm a hahdam thlap ṭhin.
Kan ṭawng dik leh dak thlarha Pathian fak a, chawimawi kha a duh dan a ni a. Hla a phuah tirh lam khan a hla phuah kha chûl mâm turin mi a rawn endiktir ṭhin a; eng engemaw lai chu ka siam ṭhatpui ṭhin. A hla hmasa ber, 2007-a a phuah, “Bul Ṭan Min Phalsak” tih kha a chang leh thu lam (syllable) bithliah nei lovin, thu tluang pangngai angin, Sapṭawngin a rawn ziak a. Chu chu Mizo ṭawngin ka lo dahsak a, chuta ṭang chuan hla kalhmang turin a rem (versify) leh ta a ni. A hla phuah album an tihchhuah hnuhnung ber, “Ka Vui Lo, Lalpa” tih-ah erawh kha chuan ka kut a tel ve tawh lo. A hla phuah zingah chuan “Phu Loh Hmangaihna” tih hi ka duh ta berin ka hria.
“Ka talent chhawr ṭangkai i beisei a nih chuan a man pêk i inhuam tur a ni,” an tih a hriat vang pawh ni lovin, a hawihhâwm a, mi talent hlutsak nachang a hriat vang zawkin, ngamtlâk ṭhian ṭha ka ni chung paw’n a thlâwnin mi a râwn duh ngai lo va; Ka ṭang ve viau chung paw’n cheng 500 tal hnutchhiah lovin a haw ngai lo.
An chhungkua hi tlaikhawhnua kan chhungkaw ṭhian ṭha an ni a. Kan chhiat kan ṭhatin an nupa hian an lo lang deuh zat zat ṭhin. Parema-ah khan kan chhungkua chuan kan laina hnai tak pakhat kan chân a ni. Chânna pachhiatthlak a tling.
Kolkata Airport kha kan inkawm hnuhnun berna a ni ta âwm e. A kawppui âwm mi tak, nu fel leh ṭha Zikpuii nen an ni a. Mizo Pathian hla-a an
ṭawngkam hman dik hlel deuh eng engemaw kan sawi dun a. “Reng fo” tih thumal pahnih hi hman kawp chi a nih loh dan te, “A pangngai reng fo” tih te phei chuan awmzia a neih loh dan te ka sawi luam a. Zirlai naupang fel tak ang mai hian, note-bu a la chhuak a, a chhinchhiah zel a; a karah zawhna mi a zawt âwl lo va. A lei taksa hmuh tur a awm tawh lo tur leh a awka hriat tur a awm tawh lo tur chu a ngaihawm dawn vung vung mang e.
Parem, kan lawm e, Zofate Pathian fakna hla
ṭha tak tak min pe a, ro thila kan vawn reng tur chu!
Thihna lui râl helamah hi chuan kan va uiin, kan va’n ngai dawn che em! Râl lehlamah i hla thar nen min lo hmuak dawn nia aw!
HARH LA, ZORAM, I TLAI ANG E
Mikhual huangtau leh châm rei, thlen inte chhungpuifa chanai leh chanvo chuh a, chhuh tumte avangin, mahni chipuite thatho taka, zak kau zak zaka talhfiak lek khumtute leh, police hliam tuar, damdawi in khuma thih suala nikhaw hre lo va let reng han hmuh khan Mizo hnam a rûm kâwk kâwk a ni.
Telphawk thli aia tawrhhlehawm, Takam thli chhia tuarin, Zofate inkarah unau hmel hai a thleng a. Kan invua a, kan invawm a; kan invau va, kan inhau va; kan innêk a, kan inrêk a, kan inhêk a, kan inhnek chiam lai hian, hnam hmangaihtu Rokunga’n, “Harh la, harh la, Zoram, i tlai ang e,” ti a min auh lawm lawmna hi i bengkhawn thar leh teh ang u.
A bik takin a chang hnihna hi i pawisa lehzual ang u:
“Tunge lo kal? Hriat loh chhingkhual a ni,
Eheu! Eheu! lêm ang der thiam a ni;
Luhtir suh la, zâwlaidî pawh a keng,
A dawi ang che hriat loh chhingkhual a ni,
Thirkhaidiatin a hlîng ang che.”
A tlai deuh tawh nâ a, a la tlai chhe lutuk lo ve.
Rokunga hla Sapṭawnga letling tura min fuih taimatu ber, Pu PL Liandinga pian champhaphâk, tun July 24 khan, kum 2005 vela he ka hla lehlin hi ka hai chhuak hluai a, ka han hlui ve reng reng teh ang che u. Eng tak ang maw?
AWAKE! AWAKE!
Translated by Mafaa Hauhnar
Awake, Zoram, lest you should be late,
Make haste, make haste, ere the time shall pass,
Arise, Arise, get up on your feet,
Hark! Hark the chime of Freedom bell,
Rise up and shine, make no delay.
Let this our one endeavour be
To stand firm ‘neath our nation’s banner
In robes of loyalty and courage array.
O say, who this unknown outlander is?
Take care, he’s the master of deception,
Don’t let him in, with his magical spell,
He will hypnotise and enchain you,
Be on the look out, for he’s a stranger.
Wake up, O brave soldier of the nation,
Onward! Forward! March on! Press the battle;
Fear not, faint not, do not suffer defeat.
Give ear to the sound of trumpet blow-
The battle cry bids us fight and win.
Look out, lift up your heads in prayer,
Plea, Plea for the guidance of the Upper Hand.
Advance, the day of triumph is sure to dawn;
Soon will the flag of victory and joy
Be hoisted in our own sovereign land.
Harh La Harh La
Rokunga (1914 - 1969)
Harh la, harh la, Zoram, i tlai ang e,
Harh la, harh la, hun ṭha a liam ang e.
Tho la, tho la, ke-in lo ding ta che,
Ngai teh, ri chu, Zalenna dâr ri,
Tho rawh hun ṭha a liam hma hian.
Hei hi kan tum ber lo ni tawh se-
Mahni ram puanzâr hnuaia ding tur leh
Rinawmna leh huainaa lo inthuam fo hi.
Tunge lo kal? hriat loh chhingkhual a ni,
Eheu! Eheu! lêm ang der thiam a ni;
Luhtir suh la, zâwlaidî pawh a keng,
A dawi ang che hriat loh chhingkhual a ni,
Thirkhaidiatin a hlîng ang che.
Harh r’u, harh r’u, aw hnam huaisente u,
Bei r’u, bei r’u, hma lam pan zel ula;
Zâm s’u, hlau s’u, thinlung tihuai rawh u,
Ngai r’u, ngai r’u, chu! tawtawrâwt a ri,
Bei leh ngam ngei turin min au.
Thlir r’u, thlir r’u, chung lam en chho ula,
Ngen r’u, ngen r’u, chung lam ṭanpuina pawh;
Bei zel rawh u, hneh nî a thleng ngei ang,
Hnehna, lawmna, rorêlna ṭhutthleng nen,
Kan hnam puanzâr kan zâr ve ang.