SAKAWLH MIT HRING NEI

Thîkthuchhiatna hi huamhauhna, elrelna leh îtsîkna te nena unau piang hmun, hmelchhe nûr niu niau a nih theihna chen a awm. Thîkthuchhiatna hian pawi tam tak a tawkin, harsatna leh chhiatna zakhua a thlen thei a ni tih chu zawlnei dang puansak reng kan ngai lo vang. Joseph P. Kennedy chuan, “Thîkthuchhiatna hi cancer aiin thihpui an tam tawh zawk,” a ti mauh mai.

Inkungkaihna a tichhia a, tuak duhlai a pawt ṭhen a, inngaizawngte, “Thu a tâwp e, Lumân!” (It’s all over now, Baby blue!) tiin an na lam a inchhawntir a. Inngaihzawng karah hliam a thlen a, nupa karah hêm a thlâk a. Tualthahna leh tualthihna thlengin a thlen thei zu ni a!

Mi dang tihhrehawmna a nih piah lamah, mahni inhremna a lo ni leh zel bawk si. Tâwng pâwng thîkthuchhiat hlur phei hi chuan ṭul hlei lovah keimahni ngei hi mi a ngaihsa-in, a sawp rethei a, mi a tihrehawm a, hliam tuar hmasa, casualty hmasa berah min ṭantir a; kan nasa lo nasa mai ṭhin. Nun a châwl lo va, a hahdam lo. Ralvênbûk sanga duty reng ang mai kan ni ṭhin. Huamhauhna, rinhlelhna, duhâmna, thinrimna, elrelna, îtsîkna leh mualpho hlauhna nena a han thawk tlâng tak tak mai phei hi chu Mahasen thlipui ai pawhin a mi nuai a na zawk ṭhin.

Shakespeare khan a lemchan pakhat, The Merchant of Venice-ah khan, “thîkthuchhiatna mit hring nei (green-eyed jealousy)” tih ṭawngkau a lo chhep tawh a. A hnu-ah a thawnthu dang Othello-ah chuan, “mit hring nei sakawlh” (the green-eyed monster - JF Laldailova chuan “mitngo-râng nei sakawlh” tiin a letling) tiin a thual zui leh a ni. A tawrhhlehawmzia chu a thawnthu-ah khan kan hmuh nghe nghe kha.

Mi verther leh vervêk, Iago phiarrûkna leh thu vaivir thiamna chuan Othello thîkthu a cho chhuak a, chu thîkthuchhiatna sakawlh mit hring nei avang chuan a tana rinawm leh amah hmangaih tlattu a nupui Desdemona a reh hlum phah ta hial a nih kha.

Thîkthuchhiatna chuan khaw hmu lovin min siam fo va, kan khaw thlir a fiah thei lo. Ngaihtuahna thiang leh rilru fim min puttir thei lo va, chhia leh ṭha hriatna a pawlh nû a, thutlukna âtthlak leh thu tâwpna finthlâk loh tak tak min siamtir ṭhin. He thîkthuchhiatna sakawlh laka kan inhumhim hi a pawimawh a, he hri chhia laka kan invên hi a ṭûl khawp mai.

College kan kal laia kan MIL subject-ah hla phuahtu ropui Vankhama hla lar tak mai, “Hmangaihna” tih kha kan zir ṭhin a:

“A ṭha pâr tin kha, bawihte, i tan ka ti;

Theih chang se i tan si-âr lâk ka huam e.

Ka thai chang mah lo la,

Khiangawi mi tâwnah,

Hmangaih lung i dum phawt chuan,

Lâwm zel ta’ng e,” a ti a nih kha.

“Ka nupui ni lovin, pasal dang nei ta pawh ni la, ka hmangaih nang ber i lungawina a nih phawt chuan kei chu ka lawm zel mai ang e,” a ti thei ropuizia; mahni hmasialna leh thîkthuchhiatna-ina a bawh buai ve loh hmangaihna, hmangaihna sang vawrtâwp, mihring ze piah lam, Pathian hmangaihna, “Agape” han pâwl phâk hial hmangaihna a nih thu kha, kan zirtirtu’n min sermon khum hluam hluam ṭhin.

A hnu daihah, a tlukpui deuhthawa mawi leh no nghial nghial hian, Zirsangzela Hnamte paw’n,

“Aw le, i lungdumtu ngei chu,

Suihlung siin lo pawm ta la;

Ka hmangaih vang che hian maw,

Hlim tê’n i lên chuan, lâwm zêl ta’ng e,”

a lo ti ve leh chiah a.

He’ng hla pahnih hi a thu leh hla ramah chuan a mawi hnêp hnêp; lung a kuai, hnuk a khawih. Mahse, hmangaihna a tling theiin kei chuan ka hre ve tlat pek lo mai. Chauhthubarawh mai mai a ang zawkin ka hria a; a pawi avanga, “A pawi lo ve,” ti an ang lekfang niin ka hria.

Thîkthu hi dinhmun derthawnga inhriatna-ina a hrin chhuah pawh lo ni se, tuemaw chuan tuemaw chu chân a hlau ngawih ngawih a ni tih lantirtu a ni a, a hrisel chinah chuan a tel ve ngei ngei turah ka ngai a. Mipa leh hmeichhia inngaizawng leh inneite inhmangaihnaah hi chuan a âwm tâwk chinah thîkthu hi a chhe tâk tur a ni, ka ti ve tlat.

Inchân leh inchhuah palh hlau an awm tihna a ni a; a hlu asin. Thîkthu a inrawlh loh chuan hmangaihna hi a famkim thei hlei na’ng. Nghen­chhan nghet leh ṭanfung mumal awm lo va inrinhlelhna satliah aṭanga chhuak erawh ni lo thung se la. Keini aia lawm leh hlimpui zawk an neih te hi kan hlau hliah hliah ṭhin tur a ni reng a ni. Chu chuan kan thil neih sa ngaihhlut lehzual nachang min hriattir ṭhin a; anmahni tihhlim a, tih-lawm a, tih-nawmsak tumin ṭan min lak zualtir thin a ni.

“Saw mi bulah sâwn a hlim zâwk bawk a; amah ka hmangaih ber hi a hlim phawt te chuan, kei chu ka lawm zêl mai ang,” kan ti thei a nih ngat chuan kan la hmangaih tak tak lo chhiava tihna-ah ka ngai hmiah.

Thîkthuchhiatna hi mihring thinlung puthmang chi khat a ni a, a chhe zawng (negative emotion) a ni ngawt bik lo va. Thîkthuchhiatna hrisel pawh a awm a ni. In inkungkaihnaa i inpek thukzia tilang chiangtu a ni. “Inngaihsakna tak tak a awm lohna-ah chuan thîkthuchhiatna hi a awm ngai lo,” tiin Washington Irving chuan a sawi hial.

Kei phei hi chu thîkthu chhe tîk têk tak mai hi ka ni a. An nunhlui thleng hian ka thîk chang a awm fo ṭhin. Chuvangin, khi’ng ka hla tarlante ai khi chuan, “The Jealous Kind” tih hla Bobby Charles phuah, zaithiam hrang hrang Rita Coolidge, Joe Cocker, Ray Charles te’na an sak hian ka ril a rem a, ka chek a mil zâwk châwk.

Heti hawi deuh hian a phuah a nih kha:

Kan inhmuh chang apianga i laka hawihhâwm lo leh phuailuai taka ka lo khawsa palh ṭhin a nih paw’n lung lovah lo la lul suh aw?

I hmelhriat hlui, i lamhnai tak ṭhin ni a i sawi tuemaw hian nang hi min rawn chhuhsak mai ang tih ka hlau êm a ni - ka â thei mai dawn si a.

Kan intawn tirh te kha chuan ka ngaizamin, ka palzam thei mai zel a. Mahse, tunah zawng thil a dang zo ta. Engemaw hlekah ka ling ta phat zel mai a nih hi.

Pumbilh vek che ka duh a, tu dang nen maha inṭâwm che hi ka thei ngang lo va ni. Mitmei kawi ka lo hmuh palh thin che a nih pawhin, a tih ngaihna tak pawh ka hre bik lo, min ngaithiamin, min ngaihnatthiam hrâm mai na’ng che.

Kan intawn hmaa i hlim theih thinzia thu hahîpa i sawiina mi a tih-retheih thinzia te hi han hre ve chauh teh la aw! Engah nge heti taka dichim leh diriama min chinzân mai le?

Dawh hrâm hrâm tum sateh mah ila, ka tawrh zawh tawk bâk a ni ta. Khaw hmu lo khawpa ka thîkthu ka lo tichhia a nih chuan chan loh che leh, chân mai che ka hlauh êm vang a ni ang. Min ngaithiam hrâm ang che aw, tiin.

Pathian hmangaihna kan tih chamchi-ah pawh hian thîkthu chu inrawlh langsar ve tak mai a nia. A mite’na pathian dang reng reng an biak hlau hliah hliah a ni a. “LALPA chu a hming reng pawh Thîkthuchhiaa a ni a,” (Ex 34:14) a intih kuau kha. Kan inchhun pafa mang e!

Hmangaihna vawrtawp (divine love)-a min hmangaihtu chu Pathian chuan, “Mihringte chu khutia Setana hnuaia hlim taka an awm tho chuan a ṭha mai alawm,” tiin min ṭha enin, min en liam mai mai lo. Ama ta bil kan nih a, min ta neih a, min pumbilh theih nan, a fapa mal neih chhun chu kraws-ah min rawn thih chilhtir rap asin.