MANGṬHA, BERAMPU ṬHA!

Ṭum hnih heart attack a nei tawh chung khan thi ve thei turah pawh ka lo ruat ngai lo hrim hrim a. Berampu ṭha, thuhriltu thawhhlâwk, chhungkaw pa entawn­tlâk, rawngbawltu thu­hnuairawlh, tlâwm leh tlawmngai thei, kohhran khaidingtu, pa chhuanawm leh ngaihsanawm, Rev. C. Lianhmingthanga (4. 11. 1946 - 31. 10. 2017) leh thih hi thil inhmeh lo tak a ni. An ina ka lawi luh apianga, a chhuakvâk lo a nih chuan, dam duama min lo dawngsawng a, min lo chiauau zel turah ka ruat hmiah.

Ka ṭhian leh ṭhenawmpa Stephen Auhmuna’n, “Comedian Search kan han tih chângte khan studio-a hun kan hmang zo hi haw pahin Mafaa Hauhnar nen hian an inah kan pêng haw ngei ngei ṭhin. Anni nupa khan kan pên haw ngei beiseiin zan rei deuh tawh pawh ni se min lo nghak ngei ngei a, min lo mutsan ngai hauh lo,” a tih ang tak tak kha a ni a. Anni chhungkua nena thingpui in paha kan thiltih kan thlirlêt a, Pa Hminga’n a tuihnih loh kha chuan a kalh a kim thei ngai lo.

Ka natna “diabetic peripheral neuropathy” avang hian ka pâwn chhuak tam lovin, rual ka kawm tlêm khawp a. Mi inah phei chuan a ṭulna-in min ur thlu a nih loh chuan, ka lêng zen zen lo hle. Ka duh dan taka duhdaha ka awm theihnaah lo chuan ka lenglâm peih lo va. Mahni duhthu ngeia ka lên luh peihna chu anni Pa Hminga te in kha a ni. Chhungkaw lu berin a zir vang ni lo se, engtin nge khati taka ka tlangnêl ngawt theih ang?

A fapa Lalhruaitluanga Chawngte nena kan inkawm avanga inpawh leh innêl kan ni a. Fapa angin min en a, ṭhian angin min zawlpui kawm a. An inchhungah ka thla a ngam a, ka hah a dam ṭhin. Ka ṭhianpa zawk mah ni se, Pa Hminga ina a lo awm tawh kha chuan Hruaitea hian min kawm chang ve mang lo zawk ṭhin.

Tawn hriat leh dai hriat a ngah a, titi a thiamin, titi a hria a. Pathian thu lamah ni se, a zirna zawng paw’n BD-a Grik ṭawng leh sakhuana subject bika tiṭha ber lawmman la thei, Mizo pipute sakhaw chungchang a ziah pawh an Sap professor-ina an rama hawn a dil hial kha a ni a. Presbyterian Puitling Sande Sikul zirlai a ziah “Kristian Nun Dan Ṭha (Christian Ethics) kan zir kum phei chuan ka râwn ngun tlauh tlauh hle.

Kumin kum tir lama ICU-a ka leh rân laia Hruaitea’n ka nu hnena, “An Pathian thu pawm dan leh an thil thlir dan hrim hrim hi a inrual thei riau va. Kan ina a lo len hi chuan ka pa nen hian an inkawm deuh chawt ṭhin,” a lo tih pawh kha dâwt a ni hauh lo. “Khawngaihna” chungchang kha kan tuipui leh kan sawi dun zin ber pawl niin ka hria.

Tun kum 3 chhung vel hi chu, damdawi in hi ka in pakhat a nih hi, tih turin ka awm ngun a. Chaplain-a a awmna Aizawl Hospital ni kher lo, damdawi in danga ka awm pawh khan mi hi a rawn ṭawngṭaisak deuh ngei ngei a. Ani’na Pathian kuta mi a kawltir tawh kha chuan ngaih a ngam zui bik hliah hliah ṭhin.

A nêlawmin, a ngainatawm a, rawngbawltu sang tak mah ni se mi a chhuk biak ve ngai hauh lo. Ka awm ang ang khan a bulah ka lang ngam a, a felna hlîngin min khei ve fek fek ngai lo.

An ina ka teiluh changa min lo lawm a, min lo besawm tur a awm tawh dawn lo va, Nu Rinpuii leh an fate: Hruaitea, John, Joel leh Lawmtei chu lo kim ṭhap mah se, an kim lohzia tikimtu mai an ni tawh dawn a ni. Engmah hi a pangngai thei tawh dawn lo va, engmahin ngai a awh leh tawh lo vang. Pa Hminga chauhvina a hnawhkhah theih bîk hmun ruak a awm reng tawh dawn si a.

A fapa nena literature vanga kan inhriat hma daih a Pa Hminga hi lo hre tawh ka ni a. Amah hriat chu amah ngaihsanna a ni. Shillong tlanga thu hrila a lo kal aṭang daih tawh khan, tunlai ṭawng takin, a “fan ruhkawl” ka ni tawh a. Kan pastor zinga thusawi thiam ka tih ber zinga mi a nih thu pawh hi ka thunawn ber pakhat a ni ṭhin. Tlawr leh duah hluahin thu a sawi lo va, thlarau leh thutakin, awihawm takin a sawi zawk ṭhin. Pulpit aṭangin mi a vînin, a hrâwk ve vak vak ngai lo va, dam thluam hian, pawmnahawm takin a sawi a. A thu ngaihthlatute hi Pathian thu a barh lui ve hawng hawng ngai lo va, thiam takin mi a hmin

ṭhin. A thusawi tingaihnawm tur khan fiamthu leh titi ngaihnawm tak kha a zep zauh zauh zel a, chu chuan a thuchah hriat a tinuam a, chhinchhiah a ti-awlsam ṭhin. Ṭawnghmang leh Mizo ṭawng te kha a thiam hle. Kei phei chuan vawi tam tak a ṭawngkam hi sawi chhâwngin, vawi duai lo a ṭawngkauchheh ka “kharchhawng” thin.

Ka ngaihsan êm avang khan Sabereka Khuangkaih Chanchinbu ka enkawl tirh lam khan, Krismas special issue atan Krismas thuchah ziak turin kan sawm a. Chuta a thu rawn ziah chu, Krismas thuchah ka hriat azawngah a la danglam ber awm e, “Ranthleng Kross” (Sabereka Khuangkaih no 9, December 1996, phek 18 & 19) tih a ni mauh mai. A sawi hawnna thu hmathehah pawh, “Mi tam ber hian Kalvari tlangah chauh Kraws kan hmu a. Kraws sawi reng rengin Bethlehem kan pan thei ngai hauh lo mai. Khaw’ nge tun Krismas chu Rev. C. Lianhmingthanga hovin Kraws phunna i sawn teh ang u,” tiin ka ziak a. He ka sawi hawnna thu hi kan veng pulpit tlângah, ka hming lamin a sawi chhuak nghe nghe.

Pulpitah ni lo, a hring a hrana hmai hmaa ka hmuhna hmasa ber chu, ka unaupa H. Lalṭanpuia nupui neih dawna ṭhiana ka ṭan ṭum khan a ni a. Min bialtu pastor a hman loh avanga ani kha ko chawp kan ni nghe nghe a. Zângkhai tak si khan kan puithu khup a, ani kan chang kha nihlawh kan inti takzet a ni.

Tlangval lai aṭanga Pathian thlarau thianghlima thuam khah kha a ni a. Maubawk Primary Sikul zaikhawmnaah te khan chhuata lir tawp tawpin, thawmhnaw balh pawh pawisa lovin, a let thual thual a, a lo “roll” fê tawh. Vawi khat pawh Venghlui Primary Sikula ṭawngṭai inkhawmah a hruaitu tur ber a lan lawk loh avanga an rilru a phili viau tawh hnuah, ani hruaitu tur ber kha, taksa chêtna changin, a “shake” lût nasa a ni awm e. Khatih hunlai kha chuan thlarau lam Elvis Presley, “king of shake and roll” a ni hawt ang chu. Hei hi KṬP lama a inhman siniar-pui, Upa Rualkhuma thu min rawlrûk a ni. Pu Ruala ai hian kum khatin nupui a nei hmasa a, chu pawh chuan Pu Ruala tan a tawrhhlehawm ṭhin khawp mai, “Han Jentile mut leh ringawt mai teh,” ti te khan a sawisa fo mai a ni awm e.

Amah nena kan inkawm hnuhnun ber (kar hmasa Thawhṭanni - 23.10. 2017)-a ka thu zawh pawh, “Nupui i neih khan tlangval siniar tak i nih tawh thu hi an sawi leh ṭhin a, kum engzah mi nge maw i nih reng le?” ka ti a. “E, kum 31,” a ti a. “I lo va siniar si lo ve, tun ang hunah phei chuan nupui nei rual pawh i la ni mang lo zawk a nih chu,” ka ti nghe nghe. A aw ngaihawm leh ngaihnawm tak a reh vung vung tawh mai tur chu aw!

Isua’n Petera hnenah khan, “Ka sanghawngseite châwm rawh,” ti lovin, “Ka berâmte châwm rawh,” a ti a. Pa Hminga pawh khan beramte ei phâk leh banphâk tâwka hniamin thu a hril ṭhin a, mipui mimir ei thiam tura chaw petu, kohhrante ngainat leh zah hlawh, “people’s preacher” a ni a tih theih ang. A Pathian thuhril tluangtam tak hmang khan Mizo kristianna nasa takin a kaihruai a. A nun tlâwm leh tluang, tlo tlut khan thlarau tam tak Tlantu tan a hnehlâk a. Pathian leh a thu-a a lawmna thûk tak mai khan mite thinlung a khawihin, an nun a hneh a ni. Tuipuirala Sapho Isua ni lo, Mizo Isua ngei chanchin min hrilh a, min hriattirtu a ni.

A ṭawngkam chhuak hnuhnung ber, “Haleluia! Haleluia! Haleluia! Lalpa, ka lawm e! Lal Isua hmingin,” tih kha, he leia kum 71 a dam chhung nun khaikhawmna chu ni berin ka hria.