Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

MPLC ACT HMAN KUM KHAT CHHÛNG THLIR LÊTNA

January 16 kha Mizoram sawrkarin MLPC Acts & Rules a hman ṭan champha-phák a ni a; March 16 a lo thlen hunah a taka zû zawrh champhaphák a ni leh ang. Excise Minister chuan ‘mi ṭhenkhatin zu zawrh hunah chuan intihbuai a tam ang a, zàn thimah khawlai lèn a muanawm lo ang a, hmeichhe tân phei chuan a hlauhawm lehzual ang tiin mipui an sawi ṭhaih a, mahse chutiang chu eng mah a thleng lo, zu in kan thiam ta hle a ni’ tih lam hawiin Krismas leh Kum Thar thlir lêtnaah a sawi a. Krismas zànah khân zu rui man an tam vak lo a ni ang; kum hlui thlah zànah erawh chuann zu rui man pawh 101 an tling ta hial a; hei hi an man chin a nih chuan an man loh chu an tam zâwk fê ang.

Krismas leh kum hlui thlah zàna buaina lian tham awm loh avànga Excise Minister làwmthu sawina chu chhâng titihin CYMA Vice President chuan, “Krismas laia boruak muanawm a awm theih nân tlàwmngaia YMA leh khawtlang duty (YMA Branch 5 Joint Operation) ṭhahnem ngaite zârah Aizâwl khawpui boruak a lo ziaawm ta lah chu sawrkar hotute chuan an zu zawrh thup mawi nân YMA duty sawi lang duh si loin ha hîpin an tlângaupui a. Kum hlui thlah zânah meuh chuan khawtlâng leh YMA duty vèn sèn loh khawpin zu rui an lo tam ta a, police lock up-te chu an thâwl ta hauh lo a nih kha. Chuti chungin sawrkar hotute chuan a muanawmzia an la sawi tui hle” tiin a sawi a ni. A thusawi khàr nân, “Âw Zoram, tho la, en rawh. Sawrkar hma lâkna avànga Kohhran leh pâwl lian pui puite zu do ngam an awm tawh loh laia ṭhian chhan thih ngam tih tluka huaisen Bâwngkâwn khawtlâng hi Mizoram mamawh chhànna a ni e” a ti bawk. Zu zawrh duhho leh dàn intihrehoten ànchhe lawh tak an nâp laia hetianga Bâwngkâwn lamṭanga a rawn âu chhuak hi an tân chuan thâwk hawkna tham a tling ang.

Sawrkarin zu a zawrhtîr tirh khân MAMCO, MIFCO, ZIDCO (hming lemah ZUCO) leh Mizo Ex-Service Association-te chu zu zuar tùrin a thlang a. Amaherawhchu, Aizâwl-ah hian mahni vênga zu zawrh duh lo âu chhuak vêng hrang 20 chuang zet an awm a; chuvàngin zu zuar tùra thlan chhuahte hian an tum angin zû an zuar hlei thei ta lo a. Millennium Centre leh New Market-ah zu dàwr chu hawn theih hrâm a ni. Chuti taka dodàlna nasa ta mai chu sawrkar tân pawh beidawnthlák chin a awm ang; zàwi zàwiin mi kutin rûl kua a zen thûk tial tial a. Vêng hrang hrangah anmahni lam-ṭang ruh tak tak, Pathian leh an mihringpuite pawh pawisa lo ni àwm takte chu zu zawrh phalna a pe ta a. District khawpuiah hlet chhuahin Aizâwlah pawh chûng mite hmang chuan nasa taka ṭan lain zu dàwr hawn belh zêl a ni.

Khawtlâng hruaitute, kohhran leh mipui ṭanrual ṭhatna vêngah chuan zu zawrh chu a la sak ṭalh zêl rih niin a lang a. Kolasib Diakkàwna Baptist biak in bul hnai taka zawrh an tum pawh ṭhulhtîr a ni; chutiang bawkin 21.1.2016-ah khân Kolasib Vênglai, St. John’s High School thlang Mangkhâwnglui kama John Lalthlengliana buildinga zu zawrh tum (Davida, Phunchawng) chu NGO hrang hrang ṭangrualin an dang thei leh ta! Hetiang hi a nih lai erawh chuan mi luhlul thlan chhuahte chu tihngaihna tak pawh an awm mang lo. Ramhlun Vênglaia sawrkar fachuamin zû a han zawrh tákah phei chuan zu zawrh duh loh avànga mipui pungkhâwm zînga sawrkar hnathawkte chuan vau an tâwk ta hial a. Sawrkar chuan vêng dangin zu an do laia a la hman ngai loh dàn chu phawrhin invauna thu khauh tak a tichhuak ta hial a. Chumi dàn sakei hmang chuan sawrkar hnathawk eng zât nge an hrem tawh tih erawh chu hriat mai theih a ni lo. Ramhlun Vênglai nu pakhat erawh hi chu Lungdâr (E)-ah sawn hmiah a ni!

Mizoram Police officer lian pakhatin kum 2014-ah khân police-te hnênah thuchhuah siamin police 100 zet kum khat chhûngin zu avànga an thih tawh thu a târ lang a. Chu thil chu mipui hnêna puanzàr a han nih chuan ‘hnâr hnuaiah phatna a bo lo’ tih ang maiin sawrkar lam aṭang chuan zu zawrh hnûa zu ṭha in vànga thi ni loin, tûn hmaa zu chhia an lo in vànga thi an ni zâwk tiin an rawn pha mar leh ta thung a. Police za têl thih thu hi chu phat ngaihna a awm lo a ni ang, an thih chhan erawh chu hmàna zu chhe in vàng a nih chu; zu ṭhain a chhan hman ta lo hlauh a ni. Police officer rinawm tak pakhat hnên aṭanga thu dawn dànin kum 2014 chhûnga police thi kha 100 ni loin 125 an ni a; kumin hun rei lo te chhûng hian 7 an thi leh tawh tih a ni. Mizoram police-hote hi an lo hrisêl lo hle nge zu chhe in ṭhin khân zu ṭha hi an ngeih ta chuang lo?

Nikuma Mizoram Legislative Assembly ṭhut khâwm hnuhnung berah Excise Minister khân Mizoram pumah zu dàwr 20 a awm tawh thu a sawi a. ‘Chhiah ît vàngin zû kan zuar lo’ ti chung siin zu chhiah an hmuh tawh hi hmai uang takin a sawi chhuak ṭhin bawk. Assembly House-ah khân Excise Minister khân khatih lai hun thlenga an chhiah hmuh tawh kha ^ 24,82,82,107 a nih thu a sawi a; Excise Duty bîkah chuan January 16, 2015 aṭanga August 31, 2015 thlengin ^ 19,44,69,543 an hmuh thu a sawi bawk. Khatih lai khân zu lei theihna Liqour Card nei chu mi 56,631 an ni tawh a. Harhna avànga Pastor hnêna Liqour Card theh lût erawh chu hmân ni-a Tuipuiràla Pastor hàl ral 2 nèn khân 20 pawh a la tling kher lo ang.

Tûna kan dinhmun ni ta ber chu sawrkarin mi luhlul fâl zu zawrhtîr a ngah tulh tulh ang a, khawlaiah buai but but nghâl lo mah ila, zàwi zàwiin kan buaipui tawlh tawlh ang. Kum 2015 chhûng khân thingtlâng hmun 3-ah ka zin chhuak a; ka zin chhuah hmasak ber chu February thlaah khân a ni. Ka zinnaa ka zawh ṭhin chu MLPC Act & Rules hman a nih chinah zûin an khua eng angin nge a nghawng? tih hi a ni a. February thlaah mai pawh khân ka zinna khuaahte chuan zu in leh zu zuar an huaungtau sawt tih an sawi a; a hnua ka zinnaah pawh chutiang tho chuan an sawi. Facebook-a mi pakhatin a rawn tàr lan dànin MLPC Act hman a nih aṭangin damdawi in hrang hrangah thin ṭha lo admit an pung thûr thûr a, thin ṭha loa thi, intibuai, tualthahna, lum hlum an tam ta hle tih a ni. Chu chauh ni loin zu zawrh aṭang khân nula/tlangvâl leh tleirâwl zu in an pung a, chhûngkaw buai an tam hle a; family case-a jail tâng an pung a ti bawk. MLPC Act hman a nih hnûah pawh zu chhia a tam ngaiin a la tam reng. MLPC Act hnuaia zu zuarte pawhin Liqour Card tel loin an hralh duh, naupang kum tling lote hnêna zu hralh lah a bâng chuang lo a ti bawk.

FB-a ziaktu thu ziah hi a dik khawp mai. Liqour Card nei loin an lei thei tih hi a chiang a; card nei ngeiin lei loin mi card hawhin an lei thei bawk a; mi pakhatin mi dang card hawhin vawi khatah tam tak an lei thei bawk. Ramhlun Vênglaiah ngei pawh hian an zawrh tirh lam khân Ramhlun Vêngchung nu pakhatin Liqour Card nei miah loin zawrh chhàwn tùr a lei a; police-in zu zuartute tlangvâl nên han man fiam mah se zan khat pawh Thana-ah an riak lo a ni àwm e. Hetiang hi zu zawrh hnûa Mizoram dinhmun a ni. Tûna an zu zawrh hi a pangah “For Sale only in Mizoram” tih a chuang a. An zawrh chhûng a la rei loh nèn, zu ṭha in chhiatpui an tam deuh nge ni, sawrkar tân Guwahati-ah laboratory-a enfiahtîr a ṭûl leh ta.Central Jail-a rawngbàwla kal ṭhin Pastor pension pakhat chuan zu zawrh hnua jail tâng pun nasatzia a sawi bawk.

Thil pawi tak chu MLPC Rules Part IV, No. 64-ah biak in leh sikul aṭanga zu dàwr hlat zâwng bithliah an siam duh lo lui tlat hi a ni. Heti hian an ziak a, “No retail sale shop shall be within close vicinity of place of religious worship or school” tih ringawt hian. Hemi chungchâng hi Excise Officer pakhat hnêna ka sawi chuan, “Mizoramah chuan metre zât a tuk theih tak tak loh” tiin min chhâng; mahse tum leh tum loh vàng mai mai a ni. Sikret zawrh khapna dàn COTPA Rules (2003)-ah chuan sikul aṭanga metre 100 huam chhûngah zawrh phal loh tih a ni a. Tûnah hian COTPA Rules ang tal hi ni sela chuan Ramhlun Vêngchhak biak in aṭanga metre 50 pawh tling loa zu zawrh luih tlat hi chu dan theih a ni ang.

Tûn hnaia Bâwngkàwn zu dàwra thil thleng khân dem a hlawh a ni mai thei; Central YMA Vice President thusawiah erawh chuan an thlavàng hauhna thu, “Bâwngkâwn khawtlâng in fakawm thlâwt e...” tih a tel. Bâwngkâwna zu zuar luitu khân khawtlâng âw kha ngai pawimawh hmasa sela, khatiang thil kha a thleng bîk lo ang. Pu Laldênga a lo chhuah hlim khân mi mal zalènna (individual liberty) a rawn châwi vâwng hle a. Tûnah hian dàn lamah kan hawiharh ta viau bawk a. Mahse mipui ṭangrual tha chakna (community force) hi mi mal leh sawrkar pawhin a pawisak thiam a ngai ve tho. John Stuart Mill-a’n mi mal zalènna a sawi ai chuan mi mal tam tak pungkhâwm, mipui zalènna hi ngaih pawimawh tùr a ni dâwn lâwm ni? Hmànlai thil mah ni se, Mizo nun hluiah pawh khân mi mal pungkhâwm, vàntlâng âw kha a chak ṭhin a; khatih laia dàn lekkawhtu ber lalte meuh pawhin an ngam hlei thei lo a nih kha. Sawrkar hruaitute leh dàn thiamte pawh hian mi mal pahnih khat zalènna ai chuan mi mal intêl khâwm, vàntlâng zalènna pawimawhzia hi hre thiam teh se!