PATHIANIN KHAWVÊL A SIAM

Gen. 1.1,2-ah, “A tîrin Pathianin lei leh vàn a siam a. Lei chu a chhia a, a ruak ngawt a ni a; tui thûk tak chung chu a thim mup a. Pathian Thlarau chuan tui chungte chu a awp reng a” tih kan hmu a. Bible lehlin tharah, “A tîra Pathianin lei leh vàn a siam khân khawvêl chuan mû leh mal a la nei lo a, tuithûkpui chung pawh chu a thim mup a. Pathian Thlarau chuan tui chung chu a vil reng a” tih a ni a. Gen 1.2 footnote-ah chuan, “Hebrai ṭawngin thlarau tih te, thli tih te, thâw tih te hi thu pakhat a ni. ‘Pathian thli a tleh vut vut’ tih theih a ni; ‘Thli na tak a tleh vut vut a’ tihna a ni mai thei” tiin an dah. Bible Thianghlim : Catholic Edition-ah chuan, “A tîra Pathianin lei leh vàn a siam khân, lei chu pianhmang nei lo leh ruak mai a ni a; tui thûk tak chung chu a thim mup a, tui chungah chuan Pathian hnên aṭangin thlifîm a thaw heuh heuh reng a” tih a ni thung.

Bible hman lai lehlin dàn hi tûn hma aṭanga lehlin dàn tlânglâwn tak, AV/KJV leh NKJV te pawhin an la chhawm zêl a ni. Hemi lehlin zui hian Trinity-a mi nung pakhat Thlarau Thianghlim pawh hi Gen 1.1,2-ah hian chhui luh a ni ṭhin a; heta ‘Pathian thlarau’ tih hi Kristian Thurin zirna lamah chuan ‘Thlarau Thianghlim’ sawina hmasa ber angin an sawi ṭhin. Tûnlaiah erawh chuan thiamna a lo sâng zêl a; Hebrai thumal ‘elohim hi ‘Pathian’ tihnaah hman vek a ni lo, thu uarna atân pawh hman a ni tih an hre chhuak thar ta a. Mizo Bible lehlin tharah pawh tûnlai mi thiamte ngaih dàn thar chu footnote-ah chhawm lûtin, “Thli na tak a tleh vut vut a tihna a ni mai thei” tih hi dah a ni. Khawvêl siam tirh, mû leh mal awm loh laia thlipui tleh vûk vûk thu sawina a ni thei ang.

Bible Thianghlim: Catho-lic Edition hian innghah nâna an hman chu NRSV : Catholic Edition a ni a; NRSV-ah chuan Gen 1.2 chu, “the earth was a formless void and darkness covered the face of the deep, while a wind from God swept over the face of the water” tih chu “lei chu pianhmang nei lo leh ruak mai a ni a; tui thûk tak chung chu a thim mup a, tui chungah chuan Pathian hnên aṭangin thlifîm a thaw heuh heuh reng a” tiin an dah ta a ni. Pathian Thlarau tih aia ‘Pathian hnên
aṭangin thlifîm’ an han ti ta daih hi chu ngaih dàn thar tak niin a lang a. Mizo Bible lehlin tharah ‘Pathian aṭangin thlifîm’ ti ve loin footnote-ah, ‘Pathian thli/thli na tak’ tih a ni thung a. ‘Thlifîm’ tih leh ‘thli na tak’ tih chu a hnathawh dàn a danglam hle ang a. Thli chungchânga ‘na tak’ tih hi Hebrai thumal elohim lehlinna a ni. Bible Thianghlimah chuan Pathian aṭanga thli chu a ṭha lam entîrna anga ngaiin ‘a tleh heuh heuh reng a’ tiin chhunzawm a ni a; a nawm hmêl ta viau mai a ni.

Pathianin khawvêl a sim tirh chuan mû leh mal la awm lo, êng pawh a la awm loh avàngin tui chungte chu a thim mup tih a ni. Khawvêl siam thûah hian hmânlai Juda-te khawvêl ngaih dàn (cosmogony) a lo lang a. Juda-te ngaih dàn chuan lei hi zâwl dûrh, lei hnuai thûk tak chu tuipui vek, lei pawh tuipuia innghat, tuipui kal tlang chuan ban eng emaw zâtin a do kàn, lei chung pawh chu tuiin a chîm vek, vàn kum kulh khi thîr phêk anga khawng bur, a chung lamah tui tam tak awmin an ring. Vàn kum kulh khawng burah khian tukverh eng emaw zât a awm a; chûng tukverhte chu hawn a nih chuan ruah a lo sûr ṭhin niin an ngai. “Vàn tukverhte hawnsak...” tih ṭawngkamte pawh Bible-ah a awm kha (Mal 3.10; cf.2 Lal 6.2,19; Isa 24.18; Gen 8.2; 7.11). St. Peter’s Seminary (Bangalore)-ah Catholic-hoin hmànlai Juda-te khawvêl ngaih dàn lem an siam chu a hmuh tlâk khawp mai.

Juda-ten khawvêl an ngaih dàn hi Kristiante chuan chhawm zêl a ni a; khawvêl hi a mûm tih te, ni a hêl tihte chu tûn hma chuan pawm loh bur a ni. Lei hi engkim centre a ni a; ni leh thla leh arsihote khi lei vêlah hian an kal kual zâwkah ngaih a ni ṭhin. Tûn thlengin Mizote pawhin ni chu a kal lo tih kan hre tawh chung pawhin ‘ni a chhuak, ni a tla’ kan la tih cheu hi! Lei hian ni a kal hual tih zirtîrna lo chhuah hlimte chuan Kristian sakhaw zirtîrna dodàlnaah ngaih a ni a; chutianga zirtîrtute zînga mi hmingthang tak Galileo-a (1564–1642) pawh kum 1633 June 22-ah Catholic Kohhranin thiam loh chantîrin house arrest-in a dam chhûng zawng an khung a; chu thiam loh chantîrna chu kum 359 hnûah 1992 October 31-ah khân Pope John Paul II chuan a hlîp ta chauh a nih kha!

Hetianga Juda-te ngaih dàn kan sawi duah chhan chu hmànlai mite ngaih dàn Bible-a lo langte hi thil dik a ni vek chuang lo; an fin leh vàrnate a la hniam a, an hun laia ngaih dàn awm kha Bible-ah hian an lo ziak lût ve mai a ni. Genesis bung khat leh bung 2-a Pathianin khawvêl a siam chanchin kan hmuhte pawh hi khatih hun laia an hriat thiam dàn a ni mai a; tûnlaia scientific truth ang diak diak chuan ngaih tùr a ni lo. Thudik tak erawh chu Pathian hi engkim bul a ni.

Gen 1.1,2-ah hian Pathianin khawvêl a siam tirha mû leh mal awm lo, luah tlák loh a nihzia a lang chiang hle a; siam tirh khawvêl chu thimin a tuam mup a, êng chhetê pawh a la awm lo. Pathianin êng a siam hnûah erawh chuan khawvêl awm dàn chu a lo fel ta deuh a; mahse khatih laia ‘êng’ lo awm kha eng êng nge hriat a ni lo. Ni 4-naah Pathianin ni leh thla leh arsite a siam chauh si a. Chuvàngin ni leh thla leh arsite siam hma chuan khawvêlah hian nunna a awm thei lo. Ni êng khi lei thleng tùrin minute 8 a thang a; chuti a nih chuan ni khi bo ta thut se, minute 8 chhûng chu a êng kan la dawng ang a. Chumi hnûah chuan khawvêla nunna nei zawng zawng, thlaite nèn lam kan thi thuai mai dâwn a ni.

Khawvêl siam tirhah chuti taka mû leh mal awm lo a nih chuan ‘Pathian aṭanga thlifîm chu a tleh heuh heuh’ a rinawm loh. Chuvàngin Bible Thianghlim : Catholic Edition hian khawvêl siam tirh dinhmun kha a dah nuam mah mah a. Khatih lai dinhmunah khân ‘ruach elohim’ tih kha ‘Pathian thlarau’ tih aiin ‘thli na tak’ tihna lam a hawi zâwk ang. Mizo Bible hman lai dah dàn anga arpuiin a notê a awp anga Pathian Thlarauin tui chung awp khuau anga suangtuah pawh hi a hun lai thil awm dàn ngaihtuahin a inrem chiah lo. Êng siam a nih hmain khawvêlah mû leh mal a la awm lo a; thlipui na tak a tleh vûk vûk reng a. Êng siam hnûah erawh chuan thil kalphung a lo fel ṭan a; ni 4-naa ni leh thla leh arsite siam an nih hnûah phei chuan lei chu nunna neite chènna tlák a lo ni ta a.

“A tîrin Pathianin lei leh vàn a siam a” tiha ‘siam’ tihna hi Hebrai thumal bara’ hman a ni a. Tûn hma chuan bara’ hi ‘awm lo ata thil siam’ (Latin: creatio ex nihilo - creation out of nothing) tihnaah an ngai ṭhin a; bara’ hi Thuthlung Hluiah hian vawi 53 emaw hman a ni. Lei leh vàn siam kha bara’ hmanna hmasa ber chu a ni a; khatah kha chuan awm lo aṭanga siam a ni. A hnu zêlah erawh chuan bara’ hi awm lo ata thil siam sawina a ni vek lo. Gen 5.1,2-ah Pathianin mihring a siam thu sawinaah khân Bible letlingtuten an hrilhfiahna an thun belh a, chu chu ‘thu ngawta’ tih vawi thum awm kha a ni. Khatah pawh khân bara’ hman a ni a, Bible lehlin tharah erawh chuan ‘thu ngawta’ tih kha hman a ni tawh lo a; Bible Thianghlim : Catholic Edition-ah pawh ‘thu ngawta’ tih kha a awm ve lo.

Pathianin mihring a siam khân leiin a siam a; ramsa zawng zawng a siam pawh khân lei bawk a hmang a (Gen 2.19). Pathian thu zir mite thiamna a lo sâng zêl a, tûn hmaa thu dik ber anga pawmte pawh thiamna sâng zêl chuan a rawn ṭhiat ṭhen ta nual a; chûng zînga pakhat chu bara’ awmzia hi a ni. Tûnah chuan mi thiamten bara’ hi ‘awm lo ata thil siam’ sawina a ni bîk lo tih an hre chhuak ta a ni. Thil pakhat danglam deuh erawh chu bara’ hman a nih rêng rêngin a titu (subject) chu Pathian a ni zêl; mihring thiltih sawinaah bara’ hman a ni ngai lo.

Mi thiamte zâra hriatna thar lo awm ṭhinte pawm thei tùra mahni lam kan inhawn ve a ṭûl ṭhin. BD kan zir laia kan zirpui pakhat chu a thusawiah Pathian thu zir a nih a lang hlei thei ṭhin lo a; chuvàngin kan ṭhian ṭhenkhatin an fiam a, “Nang hi i lo kal tirh aṭangin Pathian thu i sawi dàn a pângngai reng mai; i tân Pathian zir a sâwt lo a nih hi” tiin. Pathian thu zirte pawh hi zir hma leh zir hnua thusawi dàn danglam hlei thei tlat lo hi a awm theih dâwn a ni ang. United Theological College (Bangalore)-a Pathian thu zir tùr an duh dàn an ziak chhuah thil pali zînga pathumna chu hetiang hi a ni, “Pathian thu zir tùr chuan rilru inhawng, fân thei, danglam thei leh danglam duh mi an ni tùr a ni” tiin (UTC Prospectus 1979:23). Pathian thûah chauh a ni lo, zirnaah rêng rêng chuan rilru inhawng, danglam thei, danglam ngam, ngaih dàn thlák a ṭùl huna thlák duh mi nih a ngai.