KA NGAIHTUAHNA VÂK VÊL!

David Sailo inti hi chu keini tluk rual a ni lo! Thil a hre rilin a hre kilkhãwr thei si; a hre tharlám thei bawk si! A cháng chuan a thil hriat ril theih anga hriat ve ka chák deuh rum rum ṭhin! Keini ang duang hi chuan tlàn paha chhiar theiha ziak, thil langsàr sá hi kan hre ve ṭáwk chauh a ni si a! Ram buai hmáa ni tin chanchinbu pakhat Zoram Thupuan-a ‘By Mâmi Pa’ kha tu nge ni ang tiin an inrinsiak laih laih ṭhin a; mi pakhat mai ni loin ṭhian pathum pali intél kháwm an ni ang an ti! David Sailo pawh hi ‘fake account’ a hmang an ti a; hé ‘fake account’ vêk hmang hian ‘fake account’ suãk a pian belh zél ni àwm tak a ni. A tûa pawh chu ni se, thil a hriat tamzia leh a hriat kilkhàwr dàn ngaihtuah hian keini ang lái sen lung mãwl tán chuan el rual a ni lo. Tû a ni nge tih hriat chhuah ni ta hlauh se, ngeia mual mual chu an tam ngawt ang a; mi ṭhenkhat phei chuan an kuk fawk fawk duh ngei ang!

Kár kal ta mai khán ‘video clip’ tãwi tê ka lo dawng ve nawlh mai a; chû ‘video clip’ chu Lunglei lama mi a ni. MZP hruaitu pakhatin vái dawrkái pakhat Rs 5,000 a dîl a; vái chuan Rs 5,000 a pék theih loh thû a sawi thung! Hetianga vái dàwrkái hnéna pawisa dîl táwk hi Mizorama NGO ṭhenkhat an awm ṭhin chu a ni phawt mai a! Ka hriat sual loh chuan kum eng emawti kal taah khán Synod Executive Committee (SEC) pawhin vái sumdáwng hnéna pawisa dìl ringawt ṭhin hi tih loh tùr tih lam hawi khán lehkha a chhuah tawh thãnin ka hria. Hmãn ni-a video clip kha phuah chawp chu a nih hmèl si loh; khatiang ti táwk kha zirlái páwl hruaitu zíngah an awm a nih ngat chuan a tiha tih chî loh tak a ni. Sim hmak tùr a ni ang. Mahni thawh chhuah ni lo, vái sumdâwng thawh chhuaha lo inham puar ve ringawt kha thil thiang pawh va ni suh!

Zirlái páwl hruaitu kan nih ve lái kha kum 50 chuang a lo ni ve ta reng mai! Khatih lái kha chuan vái sumdáwng emaw, Mizo sumdáwng emaw hnéna pawisa dìl kan ti ve ngái lo. Mi pawisa khawn kháwma HSLC&HSSLC exam-a zirlái ti ṭhate chàwimàwi pawh kan chîng ve ngái lo! Zirlái páwl hruaitu nihna kha politics-a luhna kàilàwnah lah kan hmang ve ngái hek lo!

Tûnlái erawh chuan zirlái páwl leh YMA hruaitute hian an nihna hi politics kàilàwnah hman phét an tum ta mai emaw tih tùr a ni ta. NGO hruaitu an nih láia ṭha ber àwm anga lang pawh kha party politics-a an zuan luh meuh hi chuan an ṭhat bîkna hmuh tùr erawh chu a awm ta chuang lêm hlei lo a; an pû ber an infaksiak vél ta mai mai a! Minister hial pawh han ni se, mahni pumpui hmákhua bák an ngaihtuah lo emaw tih mai tùrin an lian zawt zawt mai zawng a nih hlawm hi! Pheichham rual hmû ni àwm tak an ni!

Mizorama BSNL-in mobile phone an rawn bun tirh khán zirlái páwl pakhat President chuan Governor ái pawhin mobile phone a nei hmasa záwk an ti! Zirlái páwl hruaitu nihna hi mahni ṭánghma háina atána hmang ṭangkái táwk an awm ṭhin ni ngei tùr a ni! Kár kal taa ka rawn ziah lan Lârsâp A.R. Kohli-an Mizorama awm zui a duh ém avànga NGO ṭhenkhat hnéna ‘No-objection’ lehkha a dîl an tih zîngah pawh khán zirlái páwl hruaitute an tel zuk ti a! Tak tak a nih leh nih loh keini chuan kan hre pha lo.

Kan ram CM hnam anga Mizo hnama tûten emaw an siam chawp Kamrul Uddin Laskar@Kâmlova Chhangtê-in Scheduled Tribe Certificate a nei tih hriat chhuah hlima zirlái páwl pakhatin amah zawng anga an insawi lái pawh khán Kamrul-a kha khawiah mah a biru lo, Léngpuiah a tawm sen reng záwk niin an sawi a; amah zawngtu zirlái páwl khán an hmu lo der a ni mahná. Kamrul-a pawh hian zirlái páwl hi chuti takin a hlau lêm lo an ti lehzêl bawk! Eng nge a chhan? CM meuh pawh ‘Ka patê’ a tih theih vàng a ni ringawt lo ang! Amá sawi an sawi chhàwn dàn chuan zirlái páwl hruaitute chu sumin a chãwm tlat hlawm alãwm an ti zuk nia! Chû vàng chuan Mizoram sawrkarin Kamrul-a hrem te chu a hnãi lo chauh pawh ni loin zirlái páwlte ngei pawhin Kamrul-a hi an ngaithei lui a ni záwk ang em tih mai palh a awl!

July 15, 2023 khân ‘Tûnlái titi léng vél’ tih ka rawn ziah kha in la hre reng em âw? Ka thu hmasa berah khân Assembly Secretariat-a hna lák dodàlna chungcháng ka ziak a nih kha. Speaker leh Commissioner te chhûngkhat laina deuh hlîr maiin khatianga hna an hmu bîk kha MZP leh MSU chuan dodãlin Assembly House kawtah an pung khâwm a nih kha. Ka thu ka ziah hlãwm hnihnaah hetiang hian ka ziah kha:

“July 13 (Ningani)-ah chuan social media-ah, “Tûn hnâia Mizoram State Legislative Assembly Secretariat-in hna a lák tawh cancel ták chungchângah a tlingte chu court-ah kal an tum!” tih hmuh tùr a lo awm ta nghâl kau mai a! Assembly Secretariat hotuten, “cancel theih a ni tawh lo; cancel a nih chuan court-ah an kal ang a, kan hneh chuang lo ang,” an lo tih láwk ang tak khân thil a kal dâwn a nih hmèl hle. Court-a an kal tak tak a nih chuan court rorèl dàn chu a lal ber tùr a ni ang a; court-in thiam a chantîr a nih chuan mipui zînga dikna duhtute rilru erawh chu a dam thei ngâi lo ang!”

Hna cancel-sakate kha Gauhati High Court-ah an kal ta ngei a; High Court Judge zahawm tak chuan hna cancel-sakate chu thiam a chantîr ta hmak bawk a! Tûnah chuan, “Thû a tâwp e, lum mâm,” tih mai loh chu tih tùr dang a awm tawh lo. Hna hmu ve lote khân Supreme Court an thleng ngam ang em? Thleng ta teh rêng pawh ni se, thiam an chang ngei ang tih hriat a ni lo. Induhsakna uchuak tak hmanga lák ni-a ngaihate kha a thiam záwkah an ṭang ta tlat si! MZP leh MSU te khân an bawh zui ngam dáwn em? “Dawl zawrin ka zawr, ka pu sái sàwm káp!” an ti mai záwk dáwn em ni?

Mak ka tih ém ém mai chu khatia Speaker leh Commissioner chhûngkhat lainá deuh hlîr mai lák loh theih loha an ti ṭha tláng ém ém mai kha, eng ang exam leh interview tak ni ang maw tih hi a ni. Rev. Thansiama khân Isuan mipui 5,000 a hrãi kha, “An hrawk a rual tláng lutuk kha mak ka ti ber!” a tih ang deuhin an thiam a rual tláng kha a mak lái tak chu a ni! Dàn ang thlapa thil kalpui anga lang thei tùrin thil inthup leh thu thuk phùm a awm em ni záwk ang? High Court Judge meuhin dàn ang taka tih tiin a rem hmiah bawk si!

Thil pakhat ka ngaihtuah chhuak zawk pek a! Pathian thû (BD) ka zir hmá kum khat vél khán Printing & Stationary Department-ah Editor hna ka dîl ve alãwm! Exam kan han bei chu ka zo hmasa ber a; ka zawh hnûah mi dang chu dârkâr chanve zet hun pék belh an ni chung pawha la zo hman mang lo an ni hlawm. Tling ngei tùra min ngaih avàngin exam ve mi ṭhenkhat chu interview ni pawhin an lo kal duh lo ta nghé nghé a. Interview-ah chuan an hotupa ber J.K.Kapoor-a khân booklet leh pamphlet danglamna chiah min lo zâwt a. Pakhatna ni ngei tùrah ka inngái a; mahse, lák tum an lo nei sá kha a lo ni a. Khatih láia ‘Union Muana’ an tih ṭhin ‘PC Muana’ ni leh ta záwk khán Zàrkawta ka puzawnte inah, “Hê hna hi i hmu lo ang,” min lo ti tãwng mai a! A tihpui chu tu nge a nih pawh min hrilh nghe nghe a. A hnûah chuan Printing & Stationary office-ah thil awmzia ngaihvenin ka va kal lui ngat a. Kan mark lo khawihtu chuan, “Ka pu, i sâng ber; mahse, an la dáwn lo che. Court-ah khing rawh, i hneh ém ém ang,” min lo ti tawl mai a! Pathian thu zir tùra kal tum hnãi tawh ka nih avàngin min la pawh ni se, kum khat pawh ka thawk hman tawh dáwn chuang lo. Kei áia an lák ták, rái puar lehnghâl, thla 4/5 hnû leka ‘maternity leave’ la nghâl mai tùr chu ka kian ta záwk a.

Sawrkarah hian a tling ngei áia tling lo záwk tlin luihtîr hi an awm zeuh zeuh a nih dáwn hi ka tih phah vél ta mai mai a. Tûn hnãia Mizoram Assembly Secretariat-a thawk tùr an lák chungcháng ka hriat pawh khân kum 41 kal taa ka chunga thil thleng kha ka ngaihtuah chhuak thar leh vél a nih hi! Tûnah chuan khã nû pawh kha a pension ve tawh ang chu! Amah pawh a inhre ru rauh rauh ve ngei ang; tûnah phei chuan politician lãr ve tak nupui a ni tawh nghé nghé!

Politics-ah hi chuan engkim tih a thiang vek a ni ang. Hmãn ni lawkah Higher Secondary School tlém azáwng chuan sawrkar lák phûtin an bei laih laih a. September 27-a Mizoram Cabinet ṭhu khâwm chuan sikul 232 chu dinhmun sáng záwka hlàn kài an remti leh ta thut mai a. Inthlan a hnãi tawh si a, model code of conduct-in a phuar hmáin duh thálin vote zawn nán an che ni fahmiang tih mai tùr a ni. Voter hmùiah chithlum an tát chu a ni ber a; mipui hi an báwlzãn ã zui zél lo a nih chuan, inthlan hunah meuh chuan an hmùia chithlum an tah chu an lo liak fãi kêlh hman tawh mahná le!

Ka ngaihtuahna vák vél chuan kum 2024-a Indian Parliament Member inthlanna lo awm tùr hi a thlîr láwk bawk a. India dinhmun hi a thim hle dáwnin a lang. BJP hian mipui min ṭhen hran dàn an thiam ém ém mai si a. North East India pawh min pawt ṭhen zo tawh a; BJP sawrkarna la ni lo awm chhun Mizoram sawrkar siamtute lah chu anmahni zawmtu, NDA member ruh tak an ni bawk si. India ram pum han thlìr hian Congress lah hi ding chhuak leh mai tùr hmél an pu mang si lo. Rahul Gandhi lah hi a ui ke táng chiau mai mai si a! Tûn hnâia Opposition Party sawm hnih chuang intél khâwm I.N.D.I.A. an tih lah hi tu nge Prime Minister tùr ni ang tihah a tìr aṭangin an buai nghâl pang bawk si!

Kum 2024 MP inthlannah hian BJP an chak zui ngat a nih chuan kan chép lehzual sawt ang tih hi ‘ka vaibél’ tih tluka chiang a ni. BJP hian Kristiante hi min ngaithei lo hle. September 17 (Pathianni) pawh khân Aizáwlah programme an rawn siam lui ngat a nih kha. Krismas hi ‘Good Governance Day’ ah an puang tawh a. Good Friday pawh ‘Digital India’ ah an puang tawh a. Naktûk October 1 (Pathianni) pawh Nationwide Cleanliness Drive neih ni ah an puang leh tawh bawk.

Mizote hi ‘ṭhen darh la, awp bet rawh’ tih hmangin min ṭhen darh mék a. Chhim lamah lah Missionary din Kohhran member-te ngei chu an BJP deuh duãk tawh a; páwl dang tán ‘chance’ awm lo tluk a ni ta hial àwm e. Tûna Mizoram sawrkar lah hi NDA nèna inmawng zawm tlat a ni a; kum kha leh chen vái do ṭhin kha vái thawhpui thiam ber an ni ta záwk emaw tih tùr an ni mai si! Mizoram chu Kamrul-a leh Abu Majumdar-a te duh thála an tual lènna ram a ni ta dèr mai chu a nih hi. Hetiang ngaihtuah hi chuan lung a âwi lo! Ram chhantu ber anga inchhál ṭhinte hian ram an hralh ta mai záwk em ni tih mai palh a awl dáwn alâwm! Ṭhaláite u, beng sikin fîm takin ngaihtuah teh u. I ramin a ko che!