MELKISEDEKA HI TU NGE?

Hebrai lehkha-thawn ziaktu chuan Melkisedeka chanchin a sawiin, “Ani chu pa nei loin, nu nei loin, chi thlahtute chanchin nei loin, awm ṭan ni nei loin, nun tàwp pawh nei hek loin Pathian Fapa anga siam a ni zâwk” tiin a lo ziak a (Heb 7.3). Puitling Sunday School-ah ‘Hebrai Lehkhathawn’ zir kum (1994) khân Pu Lalhmuaka (Rtd Headmaster) chu ka hnênah Melkisedeka hi tu nge a nih min zâwt tùrin a lo kal a. Pu Lalhmuaka chuan a ngaih dàn chu a sawi a sawi a, a thu tlûkna ni ta ber chu, “Melkisedeka chu vàn lam mi, a châng chânga leia lo kal zeuh zeuh a ni” tih a ni. Min zâwt tùra lo kal ni si, a duh tawk a sawi hnu chuan a haw leh ta mai a; a ngaih dàn min rawn hrilh a ni ber e.

Pu Lalhmuaka ngaih dàn anga Melkisedeka hi vàn lam mi, vàntirhkoh zînga tu ber emaw, leia lo kal ve zawk zawk chauh anga ngai ta mai hi an awm nual ni àwm a ni. A chhan chu Hebrai lehkhathawn ziaktu hian ‘pa nei lo, nu nei lo, chi thlahtute nei lo, awm ṭan ni nei lo, nun tàwp pawh nei lo’ a tih vàng a ni a. Hebrai ziaktu ziah ang hi ngial ngan taka lák dâwn chuan Melkisedeka chu Pathian ni mai zâwk awm tak a ni; Pathian chauh hi awm ṭan ni nei lo, tàwp hun pawh nei lo a ni si a. Hebrai ziaktu ṭawngkam hman hi Juda-te
ṭawngkauchheh kalhmanga sawi a ni a. Juda-te chuan thlahtu chhui thui theih hi an ngaihsàn zâwng tak a ni a. Genesis leh 1 Chronicles bu-ah thlahtu chhuina kimchang tak a chuang. Hebrai ziaktu thusawi awmzia chu Melkisedeka hi Bible-ahte a thlahtute chanchin emaw, a nu leh pa emaw, a thlahte emaw chhui a nih loh avàngin, nu leh pa nei lo, thlahtute leh thlahte chanchin pawh chhui tùr nei lo, awm ṭan ni leh tàwp hun nei lo angin a sawi mai zâwk a ni. Mihring a nih lo a tihna a ni lo.

Melkisedeka chu Abrama-te hun laia awm ve kha a ni a; lal a ni nghe nghe a, a lalna khua chu Salem a ni (Gen 14.18). Khatih lai khân Kanaan ram hmàr lam hla taka awm Kedorlaomera leh a thurualpui lal pathumte chuan Sodom leh Gomorra phaia lal pangate chu an rûn a; an râllák zîngah chuan Abrama nau Lota-te chhûngkua pawh an tel ve a. Abrama leh a hote mi 318 chu Lota chhan chhuak tùrin an thawk a; Lota leh an sumte bákah râllák sum tam tak nèn an lo haw a (Gen 14.16). Abrama hlawhtling taka lo haw hmuak tùrin Sodom lal chu Save ruamah a lo chho a; Melkisedeka, Salem lal chuan chhang leh uain nèn Abrama chu a lo hmuak ve bawk a, “Lei leh vàn neitu Pathian Chungnungbera chuan Abrama malsàwm rawh se. I hmêlmate i kuta petu, Pathian Chungnungbera chu fakin awm bawk rawh se” tiin mal a sàwm a ni (Gen 14.19).

He laia a lan dàn hian Melkisedeka chu ‘Pathian Chungnungbera’ (Heb. El Elyon) betu a ni tih a hriat theih a; chuti a nih chuan a Pathian biak chu Abrama Pathian biak nèn thuhmun tihna a ni. ‘Pathian Chungnungbera’ chu Israel-te Pathian Yahweh nihna hming pakhat a ni a (Gen 14.23). Pathian Chungnungbera chu Yahweh hming ni loin a nihna (title) pakhat a ni. Melkisedeka chu Pathian Chungnungbera puithiam a ni a; hetih hunah hian puithiam chi bîk pawh an la awm lo a ni ang. Israel-ten puithiam chi bîk an neih ṭan kha chu Aigupta aṭanga Kanaan an pan laiin Arona leh a thlahte kha puithiamah dah ngheh an nih chauh kha (Exod 28.1–2).

Melkisedeka chu Salem lal a ni a; Salem tih chu Shalom tih nèn awmze thuhmun - remna/muanna tihna a ni. Melkisedeka hming pawh hi Hebrai thumal pahnih - Malki leh Zedeq kaih kawp aṭanga lo kal a ni a. Melkisedeka tih hi Grik ṭawnga an ziah dàn zuia dah a ni a; a awmzia chu ‘Felna lal/Dikna lal/Muanna lal’ tih tùr a ni ang; Mizo hming ang puttîr dâwn ila chuan ‘Lalfela/Laldika/Lalmuana’ kan ti mai àwm e. Genesis bu-a a chanchin aṭang ringawt hi chuan Melkisedeka hi mihring pângngai báka ngaih makna chhan tùr a awm chuang lo.

Sam 110.4-ah, “Nang zawng Melkisedeka awm dàn anga chatuana puithiam i ni e” tih kan hmu a; hei hi Genesis bu báka Thuthlung Hluia Melkisedeka hming lo lang chhun a ni. Hebrai ziaktu hian Gen 14 leh Sam 110.4 thu hi la kawpin, Lal Isua puithiam nihna chu Melkisedeka puithiam nihna nèn a tehkhin a; Melkisedeka kha Pathian Chungnungbera puithiam a nih ang khân Isua pawh ‘Pathian chatuan Puithiam’ tiin a sawi a. Hebrai ziaktu chiah hi Thuthlung Tharah pawh Isua chu Puithiam Lal anga sawitu a ni. Johana 17-a Isua
ṭawngṭaina kha ‘Puithiam Lal ṭawngṭaina’ tiin sawi a ni ṭhin náin khatah khân Isua chu Puithiam Lal angin sawi a ni lo a; Hebrai ziaktu sawina êng
aṭang hian zir miten tlai khawhnûah ‘Puithiam Lal ṭawngṭaina’ an ti hnuhnawh chauh zâwk a ni.

Juda-ten vàntirhkoh an ngaisâng êm êm a, mahse Isua chu vàntirhohte aia ropui zâwk a ni. Juda-ten zàwlnei an ngaisâng êm êm a, mahse zàwlnei zawng zawng aia ropui zâwk chu Isua a ni. Juda-ten mihring zîngah Mosia an ngaisâng ber a; mahse Mosia aia ropui zâwk chu Isua a ni. Juda-ten Kanaan rama hruai lûttu Josua (Isua hmasa zâwk - Josua tih leh Isua tih hi ṭobul thuhmun, awmze inang a ni) an ngaisâng êm êm a; mahse chatuan chawlhna rama hruai lûttu Isua (Josua hnuhnung zâwk) chu a ropui zâwk. Hebrai ziaktuin tihlan a tum chu Isua chu Lal a ni ringawt lo a, Puithiam Lal pawh a ni. Puithiam Lal a nihna chu Levia chi Arona thlah puithiam nihnaa innghat a ni ve lo a; chi leh kuang chhui râlah chuan Juda hnama mi daih a ni. Melkisedeka kha Pathian Chungnungbera puithiam a ni a; ani puithiam nihna ai khân Isua puithiam nihna chu a chungnung zâwk. Melkisedeka chanchin chu a pian hma leh a thih hnu lam chhui tùr a awm lo a; Isua lalna leh puithiam nihna chu chatuan ata inṭan a ni tih chu Hebrai ziaktuin tihlan a tum ber a ni.

Melkisedeka khua kha Salem tih a ni a; chu chu Jerusalem hming hmasa pakhat a ni. Abrama râl bei zo khân khawi kawng nge a rawn zawh hriat a ni lo. Salem thlen dâwnah erawh chuan Kidron kawrdung rawn zawh chhukin tûna Temple tlângdung mawng lam hmâwr ‘Davida khawpui’ (City of David) an tih hrûlah a lo chhuk a nih hmèl hle a. Hetih hunah hi chuan Salem chu khaw lian a ni lo ang a, mihring pawh sângkhat lo liam an ni lo mai thei. David khawpui an tih, Jebuz khawpui hlui, hmànlai Salem chu tûnah chuan buh ṭîn 10 (10 acres) hmun leka zau a ni. Sodom lalin Abrama a hmuahna hmun hi ‘Save ruam’ tih a ni a; hetah tho hian Melkisedeka pawhin Abrama hi mal a sàwm a ni. Save chu ‘hmun rualrem’ tihna a ni a, Lal ruam (King’s valley) tih a ni bawk a. Save ruam awmna tak hi hriat a ni lo a, Josephus-a erawh chuan Jerusalem aṭanga fîng hnih vêla hla niin a sawi (Antiquities of the Jews, VII.x.3). Jerusalem hmàr lam nge chhim lam tih erawh a sawi lo. Bible hmun dangah chuan Absaloma’n Lal ruamah dam lai lung a phun tih kan hmu a (2 Sam 18.18). Absaloma thlàn in chu Gethsemani huan thlang lawk, Kidron kawr kamah a awm. Mi thiam ṭhenkhat chuan Lal ruam hi Kidron leh Hinnom kawr pahnih infinna thlang lawka awm niin an ring. Hmànlaiin Kidron kawrdung pum pui hi Save ruam an lo ti pawh a ni mai thei.

Hebrai ziaktu ziah dàn ang hi chuan Melkisedeka chu mihring pângngai ni ve loin a lang thei a; mahse a sawi tum tak zâwk chu Isua Puithiam lal nihna nèna tehkhin remchâng ber thlang chhuakin Melkisedeka puithiam nihna nèn chuan a tehkhin mai chauh zâwk a ni. Melkisedeka chu keimahni ang bawka mihring pângngai, thisen lum nei leh thi thei ve bawk a ni a; a thi daih tawh nghe nghe a, a thih kum, thla leh ni erawh sawi a ni lo. Salem khaw lal nih leh El Elyon puithiam nih a kawp a; a puithiam nihna chu eng tika inṭan nge hriat a nih loh ang bawkin a thlahte tàwp hun pawh hriat a ni hek lo. Chu tak chu Isua Puithiam Lal nihna nèn tehkhin nân remchâng tak a lo ni a. Levia chite pian hma daiha puithiam hna lo thawk tawh a nih avàngin amah thlahtu emaw a thlahte emaw chhuina a awm hran lo; zîk bul ang taka a lanna lai hi Hebrai ziaktuin Isua puithiam nihna nèn tehkhinna remchângah a hmang ta hlauh a ni. Melkisedeka chu keimahni ang bawka mihring pângngai, Abrama hun laia (1800–1900 BC) chêng, Salem lal nih leh El Elyon puithiam nih kawp a ni. Thil pakhat kan chhinchhiah tùr chu Abrahama leh a thlahte hnênah chauh Pathian hi a inpuang bîk lo a; mi dang Melkisedeka-te ang hnênah pawh inpuangin anni chuan Pathianah an lo be tawh a ni. Setha fapa Enosa pian lai aṭang khân miten Lalpa (Yahweh) hming an lo lam ṭan daih tawh a ni (Gen 4.26).