Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

BALAAMA CHANCHIN

Kum 15 zet kal taah khán kohhran upa pakhat thusawi tùrin Balaama chanchin min zâwt thut mai a; chumi ṭuma ka chhàn dàn chu hetiang hi a ni. Balaama hming awmzia sawi dàn hrang hrang a awm; “chi thlahtu, mipui lal, khualzin” tihna niin an ring a. Hebrai thumal pahnih ‘bal’ leh ‘âm’ kaihkawp a nih chuan ‘mi ni lo’ (not people) tihna a ni ang a; chumi awmzia chu ‘hnam dang mi’ (foreigner) tihna tluk a ni. Hebrai thumal pahnih ‘bela’ leh ‘âm’ kaih kawp a nih chuan ‘mipui tihchhiatna’ tihna a ni ang a; Israel-te chhiat dèrna tûra Balaka mi rawih a nihna nên pawh a inhmeh phian ang. Balaama hming hi Bible-ah vawi 61 a lo lang a; a lan tamna ber chu Numbers-ah vawi 51 a lang.

Beor-a fapa a ni a; a pa hming awmzia chu ‘kàng’ (burning) tihna a ni. Midian mi niin a lang a (Num31.8); a chanchin lo lan tirhah a awmna hmun chu ‘Lui kama Pethor-ah’ tih a ni a (Num 22.6). Thuthlung Hluiin ‘Lui’ (Heb. hanNahar) a tih ringawt hi chu Euphrates a ni a; Balaama awmna chu Euphrates luikamah ni ang. Mizo Bible-in Num 22.6 tâwp lam lehlin dân hi ṭawng bul lam nèn a inmil chiah lo a, “Ko tûrin a thlahte awmna ram Lui kama Pethor-ah Beora fapa Balaama hnênah mi a tîr a” tiha ‘a thlahte awmna ram’ tih hi ‘Amaw ram’ tih mai tûr a ni. ‘Amaw ram’ chu Syria hmârchhak lama awm, Euphrates lui thlang lam a ni thung. A khawpui Emar chu Pethor aṭangin mêl 50 pawh a tling lo; Pethor chu Karkhemis chhim lama awm a ni a. Moab
aṭangin mêl 350 ai mahin a hla ang. Balaama rawih tuma Balaka’n mi a tirhna hi a hla tham hle a; hetiang khawpa kâr hlaah Balaama chanchin a lo hria a nih chuan hetih hun lai hian Balaama chu a hmingthang hle a ni ang.

Israel-te ânchhe lawh tûra rawih Balaama chuan eng Pathian nge a biak? Balaama hi ringlo mite pathian betu anga sawi a ni ṭhin a; ringlo mite zînga zâwlnei thil tithei tak anga ngaih a ni. Balaama chu Israel-te Pathian ‘Lalpa’ (Yahweh) betu ni thoin a lang. Balaka mi tirhte hnênah, “Zânin chu hetah riak ula, Lalpan min hrilh ang angin in hnênah thu ka rawn thlen ang che u” a ti a (Num 22.8). Chu Lalpa chu ‘Pathian’ angin a be zui bawk. Hmun dangah pawh, “Lalpan in hnêna kal tûra chhuah a phal lo a ni” a ti (Num 22.13). Balaama hi pathian dang betu ni loin Israel-te Pathian Lalpa betu a ni ang.

Balaka’n a rawih chhan hi Bible-ah hian a chiang tâwk hle a. Israel-ten kum 1250 BC vêlah Moab phaizâwl an lo thleng a. Jeriko zâwn Jordan ràl, Moab phaizâwlah awm hmun an khuar a (Num 22:1). Moab miten Israel-te chu Pathianin a hruai nasatzia an hriatin an huphurhin an hlau hle a; Midian-hote nên inthurualin Israel-te chhiat theihna tûr kawng an zawng a. Chutih lai huna Pathian hminga thil tithei ber Balaama chu a awmna hla hle mah se chah chhuah zai an rêl ta a ni. Balaka hian Balaama Pathian biak leh Israel-te Pathian Lalpa hi thuhmun a ni tih a hre lo emaw ni? Balaama thiltihtheihna hi “Ka Pathian Lalpa” tia a chhâl hnên aṭanga a dawn a nih a rinawm si.

Moab upate leh Midian upate chu aien man tûr kengin an chhuak a (Num 22.7). Hebrai Bible-ah, ‘aien man’ (divination fees) tih ni loin ‘aienna’ (divinations) tih ringawt a ni a; aienna hmanrua an keng ni zâwkin a lang. Balaama’n ‘hmanrua ka nei lo e’ ti-a a lo hnial theih loh tûrin aienna hmanraw kim an keng ni âwm tak a ni. Babulon mite hi aien lamah an hmingthang hle a. ‘Kaidai’ tih ṭawngkam phei hi chu ‘aienthiam’ tih nên
ṭawngkam awmze thuhmun ang hialin Thuthung Hluiah hman a ni. Balaama pawh hi Babulon ram lam dep Mesopotamia lam mi tho a nih avângin aien thiam lamah mi hmingthang a ni ang.

Balaka mi tirhte chu Balaama hnên an va thleng a. Ani chuan Lalpa thu a dawn hmasak theih nân riak rih tûrin a lo ngên a. Pathian chu Balaama hnênah lo kalin thil pathum a rawn hriattîr a. (1) Balaka mi rawn tirhte hnênah a kal tûr a ni lo. (2) Israel-te chu ânchhia a lawh tùr a ni lo. (3) Israel-te chu Pathianin mal a sâwmte an ni. Hêngte hi Balaama’n Pathian hnên aṭanga a thu dawn chu a ni. Vawi khatnaah hlawhchhamin Balaka mi tirh Moab upate leh Midian upate chu Balaka hnênah an kîr leh ta a ni.

Balaka’n mi tam lehzual, a tirh hmasak aia ropui zâwk a tîr leh a. Balaama chu mi ropui taka siam a tiam a; a thil dil apiang pêk a tiam bawk a. Tangka leh rangkachak, a in khat pe dâwn mah sela, Lalpa a Pathian thu bawh pêlin a kal theih loh thu a lo hrilh nawn a. Amaherawhchu, a hnêna Pathian thu lo thleng thar nghâk rih tûrin zàn riak tùrin a ngên thung a. Balaama hnênah Pathian thu lo thlengin Balaka mi tirhte hnênah kal tûr leh thu erawh chu Pathian hriattîr chauh sawi tûrin tih a ni (Num 22.20). Balaama chu kawng lakah Lalpa vântirhkohin lo dan a tum a; a chuanna sabengtungin chu chu a hmuhin kawng aṭangin pèn a tum ṭhin a. Balaama’n kawngah kaltîr tumin a bei chiam bawk a; sabengtung chu vawi thum lai a vuak phah nghe nghe a. Lalpan sabengtung chu a ṭawngtîr ta hial a ni (Num 22.28). Balaka mi tirhte kha Balaama rualin an kal ve lo nge ni, a chhiahhlawhte pahnih bâk chu sawi tel an awm tlat lo. Lalpa vântirhkoh leh Balaama chu an inbe leh ta a. Balaama’n Lalpa vântirhkoh hnênah a kal tûr chu a lâwm loh zâwng a nih chuan kîr leh mai a duh thu a hrilh a; vântirhkoh chuan kal zêl tûr leh thu erawh chu a hrilh ang chauh sawi tûrin a ti ve thung a.

Balaka’n Balaama a lo kal tih a hriatin hmâr lama Moab ramri lui Arnon bula Ar-Moab khaw thlengin a va hmuak a. English Bible leh Mizo Bible-ah ‘Ar-Moab’ ka tih hi ‘Moab khawpui’ tih a ni nual a. Mahse ‘Ar-Moab’ tih hi ‘Moab khawpui’ tih aiin ramri lui kama khaw pakhat hminga ngaih a dik zâwk ang. Balaka leh Balaama chu an intawh hnu chuan Kiriath-Huzot-ah an kal ta a; chutah chuan Balaka chu a inthâwi leh tê tê a. A tûkah chuan Balaka’n Balaama chu Bamoth-baal-ah a hruai a. ‘Bamoth-baal’ tih hi Mizo Bible-ah letlingin ‘Baala hmun sângah te’ tih a ni; letling loin hmun hming anga dah a dik zâwk ang.

Bamoth-baal-ah Balaama’n Pathian râwnin inthâwina a hlân phawt a. Lalpan Balaama kâah thusawi tûr a dah ta bawk a. Balaama’n Israel-te ânchhia lawh ta lo chuan an ropui tûrzia a sawi ta daih a. Balaka’n Balaama chu Pisga tlâng chhîpah a hruai a; heta ṭang hian Jordan phaizâwl leh Moab phâizâwlte chu a lang duai a. Moab phaizâwla Israel awmte pawh an lang tam thei deuh zâwk ang; chuta ṭang pawh chuan Balaama’n Israel-te chu ânchhia a lawh thei chuang lo. Balaama thusawi vawi lina phei chu a hma zawng aiin Israel-te ropuina tûr lam thu a fûn tam zâwk a ni. Chutianga a tihtùr ber a zawh hnu chuan Balaama chu thoin a khaw lamah hâwng ta angin sawi a ni (Num 24.25).

Hêng thil hnûah hian Israel-te chu Sittim hmun, Jordan lui chhak lamah an awm a; Jeriko aṭangin chhak lam mêl 10 vêl a ni. Heta an awm lai hian Moab nulaten Israel tlangvâlte chu an rawn rîm ṭhin a. Israel tlangvâlte chu insûm zo loin Moab nulate chu an pâwl ta mai a; chu mai pawh chu ni loin Moab nulaten Israel tlangvâlte chu an pathian Baal biakpuiah sâwmin inthawinaahte an kalpui ta hlawm a. Israel tlangvâlte chuan Baal chu an be ve ta hial a; chumi avâng chuan Lalpa thin thawkin Israel-te chu a hrem ta a; mi 24,000 laiin an thih phah a ni.

Balaama hâwng ta kha an ram lamah a awm hlen ta lo emaw ni? Israel-ten Midian-hote chunga phuba lâk indona an neih lai khân Midian lal panga an thahte bâkah Beora fapa Balaama khandaiha an thah thu a lo lang a(Num 31.8). Balaama hi an ram lama a hâwn hnûah Jordan ràl, chhak lamah hian a lo kîr leh ang a. Midian-ho zînga a awm lai takin Israel-hoten Midian chunga an phuba lâk indonaah Balaama chu an that tel ve a ni ang.

Balaama’n Israel-te ânchhia lawh loin vawi li lai mal sâwm zâwk kha a ni a. Bible hmun dangah Balaama hi thil ṭhalo zirtîrtu angin sawi a ni a. Petera’n, “Bosara fapa Balaama, thil tihsual hlawh ngainatu” a ti a (2 Pet 2.15). “Bosara” tih hi kut ziak bu hlui dangah Beora tih tho a ni a; ziak sual palh pawh a ni thei e. Juda chuan mi
ṭhenkhat “hlawh hmu tûrin Balaama sual kawngah an tlân thu” a sawi bawk a (Juda 11). Thupuan bûah Pergamos kohhranin Balaama zirtîrna pawmtute an awmpui a; Balaama chu milem biakna sa eina tûr leh inngaihna tûrin Israela thlahteho hmaah tlûkna dahtu angin sawi a ni (Thup 2.14). Hei hi Israel-ten Moab hmeichhiate an pàwl thu leh an pathian biaknaahte kala Baal an biak ve thu kha a ni ang (cf. Num 25.1-9).

Bible bâkah thawnthu âwihawm lo tak thlengin Israel-ten an nei ṭhin a. Thawnthu pakhatah chuan Balaama chuanna sabengtung kha Pathianin ni ruk nia a siam, Balaama’n Jakoba hnên aṭanga a dawn tih a ni a. Jakoba’n a pêk chhan pawh Israel-a thlahte chungchângah Balaama’n Pharaoa chu thuràwn ṭhalo a pêk loh nân a ni. Balaama thuràwn avàngin Pharaoa’n Israel-te chu leirawhchan a siamtîr a ni an ti. Mosia dodãltu Jannia leh Jambria pawh kha Balaama fapate an ni tiin Jerusalem Targum (Aramaik Bible)-ah an ziak bawk (cf. 2 Tim 3.8). An sawi zêl dânah chuan Balaama sabengtung kha a ṭawng chhuah hnu khân a thi ta a; a thih chhan chu a dam zui zêl chuan miin pathian angin an be mai ang tih a hlauh avângin a sawi tûr a sawi zawh hnûah Lalpan a tihlum ta a ni an ti.