A RUH LANG RÂWTIN ÂW!

November 7-ah MLA kan thlang dáwn a. Politician dik tak leh a suãk eng emaw zât chu an rawn inzuar leh ta. ‘Mi dik’ nge kan duh ‘mi fel’ tih fiah a ni dáwn!

Mi tam tak ngaih dànah chuan kum 2018 inthlanah khán Congress tlák chhan chu kum 2015 aṭanga zû an zawrh vàng a ni tiin an sawi ber a. Kum 1989-a MLA inthlanah pawh khán MNF tlák chhan ber chu an hotupain zu zawrh a sawi màwi vàng a ni! Kum 1988-ah khán zu zawrh duh loh avàngin Kohhranin kawng kan zawh a; kawngpui dung hmun tam takah zu zwrh duh lohna thuziak tàr a nih kha.

Kum 2018 inthlana MNF tlin chhan ber chu “Zu zawrh kan titàwp ang,” an tih vàng a ni. MNF chu an han sawrkar ta a, zu zawrh pawh an titàwp ta ngei a; zu khap chungchángah erawh chuan an hlawhchham thung. Kum 2019 February thlaa Synod Executive Committee-in CM leh MLA a kawm ṭum khán Ràngvamual, Phunchawng leh Tuirial véla zu zawrhna titàwp tùra ngenna kha thuziak pék zîngah khán telh a ni a. A hmingin zu zawrh titàwp mah se, an zu khap ve hi chu tihsa léng dèr mai a ni a; an hlawhchham chiang hlé a ni!

Mizoram hi kum 35 State puitling kan nih tawh chhûng hian Party pahnih chauh an la sawrkar a; chumi chhûng vek chuan CM pawh pahnih chiah kan la nei bawk. Zonet paláiin Speaker báng ta a kawm khán thil dik tak pakhat sawi a neih ve chu ‘CM atân chuan term hnih a táwk, chumi chhûngin an theihna an hmang zo tawh’ tih lam hawia a sawi kha a ni. Fak hlawh tak Bihar CM Nitish Kumar-a pawh khu a CM rei ta deuh a; tûn hmá ang chuan hûháng a ngah táwk tawh lo. A rul tawh a, a theihna a hmang fái titih tawh a ni ang. A term khatna leh term hnihna ang kha chuan a hnathawh a langsàr thei tawh lo. Tûnah chuan poitics-a dam khaw chhuahna tùr ‘survival’ a khèl ta ber em ni chu âw tih tùr a ni ta! Kan ram hruaitute pawh hi chutiang dinhmuna ding chu an ni tawh!

State puitling kan nih hnû kum 35 chhûng hian MNF áiin Congress sawrkar chhûng a rei záwk daih a. Congress sawrkar chhûng zawnga CM pawh khán a hun tàwp lamah kha chuan kal ngaihna a hre lo lehzual. Mizoram kawng chhiat lái ber pawh khán, “North East India-ah chuan kan kawng a ṭha ber,” a ti ta vél mai mai a nih kha! A term hnuhnung berah khánMizoram chu zû zawrhnaah a hnûk lût ta hial a; an tlák phah ta hlauh záwk si!

Pakhat záwk pawh hi term 2 áia tam a sawrkar tawh a; a theihna a hmang zo tawh a ni ber ang. Thang ngul rul tawh angin per tùr a awm tawh lo a ni ber mai! Kum 2018 inthlannaa an tlin hlima a ṭawng zawng zawng kha ûm phák alawi a nei lo. Kawng chhãwng siam dàn tùr awlsam taka a sawi, hmun heh lo záwnga thîr ban phék phun tùr tia a sawina chil per pawh kha a la hul lo maithei! “Kum 2/3 a lo ral ang a, ‘a lo ni tak tak reng mai ã!’ in la ti ang,” a tihna hmui a liah huh hlap hlap pawh kha a la ro hman kher lo maithei bawk! Bâwngkàwn kawng péng ṭhuam a kawh kàwi zawr zawr láite kha eng mah loah a thám ral ta a nih hi!

Party pahnihten an term tàwp dáwnah, “Kan tlin lohnaah min ngáidam rawh u,” tia mipui hmáa ngaihdam dil leh rîkngawt ṭhin hi an sawrkar leh hunah ngaihdam an dil kha an theihnghilh leh vek ṭhin niin a lang a. Hetiang hi chu chakna nei tawh lo, kal ngaihna hre tawh lo, inhmang da tawh, beidawng tawh, thuneihna erawh la duha, mahni inhái vùrna kawng la dap kham lo zia a nih hmèl hle!

Tûn ṭum sawrkara CM thachhang dãwltu ber ni ta mai àwma ngaih theih lah a bial ngãiah ding duh loin a pian leh mùrna lamah a insawn a. Ani hi phûl lem phah ‘champion’ ngang a ni a; phûl lem a phah thiam ang bawka politician lem chang thiam a nih leh nih loh chu Hachhek bial mipui vote thlák dànah a hriat ang! Sum hmanga mi lei thei a nih leh nih loh chu Hachhek bial mipuiin an lantîr dáwn a; a inlei tling thei ngat a nih chuan Hachhek bial mipui pawh eng ruãi an ni lo tihna a ni ang!

Engati nge Speaker hlui apiang hian BJP an zawm ták mai? Pakhat záwk phei kha chu upa lam a ni tawh bawk a, mual a liam ta nghé nghß a! Tûna Speaker hlui chu MLA Bial sih hnip deuh tùra a ngaih, minority tamna Mamit bialah a chuh dáwn a. Hindutva din tumtu páwlah mi pángngái ni àwm taka ngaih an han lût leh khut ṭhin hi chu bual ãtu eng emaw tak a awm a ni ang. A bual ãtu chu thil dang ni loin ‘sum’ a ni ngei ang. Thluaka sum lût mai ni lo, thluaka sumin bû a khuar tawhna hi kan ram politician zîngah hian an tam ta! ‘Tangka sum ngainat hi sual tinréng bul’ a nih kha âw!

BJP tum ber chu India ram hi Hindu rama siam a ni a; Muslim leh Kristiante hi an ngaih theih loh berte kan ni nghé nghé. Speaker hluiin BJP chakna hmachhuana Mizorama BJP telna sawrkar din an tum thu a sawi kha thil namén a ni lo. Mizo mipuite hi BJP thang kamah hian kan áwk palh ang tih a hlauhawm hle. Mipui hîpna atána a tih ni àwm tak, ‘tûnláia Israel leh Hamas indo chungchângah Central-a BJP sawrkar chu Israel ṭantu a nih thû’ a sawi phei kha thil pawnláng lutuk a ni! BJP sawrkarin Israel a ṭan chhan chu Hamas leh an lamṭang tam záwk hi Muslim ram an nih vàng chauh a ni.

Arunachal, Manipur, leh Meghalaya leh Nagaland-a BJP leh an thurualpuite an sawrkar tirh khán a dawta an tum ber chu, “Next Mizoram” tih a ni kha. Tûn ṭum inthlannaah hian BJP MLA pahnih khat lek pawh an tlina anni nèna eng party pawhin sawrkar an siam a nih vaih chuan hlawhtling hléah an inngái ang. Chû vàng chuan Mizo mipuite hi BJP candidate thang kama áwk lo tùrin fîmkhur thiam a ngái hlé a ni.

Mizoram MLA inthlanna rawn vil tùra BJP hmunpui aṭanga an rawn ruat Kiren Rijiju hi Arunachal mi, hrohrãng na tak mai a ni a. Central-ah Law Minister a nih lái khán Supreme Court Judge ruat dànah a duh dàna kalpui a tum hle a; Supreme Court Chief Justice nèn pawh an inmil lo a nih kha. India rama Kristian percentage sànna ber Nagaland-ah BJP an sawrkar a, an Deputy Chief Minister Yathungo chu Mizoram MLA inthlan viltu puitu tùra tih a ni bawk a. Nagaland hnung hi zui loh hrãm a ṭha ber! Independent sualin ram buaiah Nagaland hnung kan lo zui tawh a; kum 20 hnûah Nagaland ang bawkin State pángngái bák kan hlawh chhuak thei tak tak bawk si lo! Fin a hun!

Mizoramah hian political party a tam ta mah mah bawk! Mi ṭhenkhatin AAP an lo din ve a. Delhi-ah AAP sawrkar hnathawh a ṭhat avànga AAP din ve ringawt an nih hmèl hle! Hmàna inthlanah khân tute emaw chuan AAP hmingin an chuh tawh em ni kha! Anni pawh eng ruãi an nih ták loh kha! Party hming hi a pawimawh ber lo; a chelhtu mihring hi a pawimawh záwka chu an ni. Delhi AAP hotupa Kejriwal-a ang an nih si loh chuan awmzia an nei chuang lo ang!

Mi eng emaw zah chu zàwlnei suãk bumin an awm mék bawk! Mi ṭhenkhat lahin inti rãu deuh riãiin hming máwi tak ‘Zoram thar’ phuahin an lo sawi vul ve leh bawk a. Mizo mipui lah hi kan mãwl angreng khawp a; tuten emaw rãu deuh riãia thil an rawn sawi hian bumin kan awm thuai zêl! Zàwlnei suakho buma awm táwk lah kan bo lo! Mi pángngái chin hi chuan duh sela chuan zàwlnei suãkho thu puan ang hi chu an sawi láwk thei vek ang! Edena, Mimi, zàwlnei chû mi khã mi tih hi a ninawm tawh zozái e! An thang kama áwk, Kohhran Upa thleng pawha ãt so an awm leh mai ṭhin hi thil mak tak a n; mi ṭhenkhat chuan Pastor pension ṭhenkhat pawh telin an sawi a. Thu dik a ni ém lo ang chu maw! Ka ring phal lo!

Mizote hian State kan neih hnû kum 35 chhûng hian hmá kan sáwn em? Sáwn teh réng mai; kan hmasáwnna erawh chu mi mal hmasáwnna a ni ber. In leh lo a ṭha ta hlawm ém ém a; in sa hnuhung apiangin an sa ṭha zual zél a ni ber. In chhûng bungrua pawh a ropuiin a changkãng hlawm na rawh e! Hei hi eng vàng nge? Mizoram hi India ramah sawrkar hnathawk hlawh sàn berna páwl a ni a; sawrkar sum lo lût a tam bawk a; chû vàngin mi tam takin hmá an sáwn phah a ni.

Chutih lái chuan ram pum huapa hmasáwnna tùr, sawrkar tih ngei ngei tùr pawimawh tak tak a awm:—(1) Ei leh bàra intodelh, (2) Kawngpui ṭha neih, (3) Electric tam táwka hman tùr neih, (4) Tui hnianghnãra hman tùr neih, (5) Zirna ṭha neih leh (6) Hrisèlna kawnga inenkawlna ṭha neih. Héng thilah hian kum35 chhûnga CM ni tawh pahnihte hian min phur chhuak zo lo tih chu a chiang táwk tawh hle!

Chû vàng chuan kumina MLA inthlan lo awm tùrah hi chuan Mizo mipui hian ãt so zui zél a rem tawh lo bur! Kan ram hmasáwnna tak tak thlen thei tùr, mahni hamṭhatna ûm lo tùr, ram hmangaihtu dik tak, a ngaihna hre satliah ni loa hna thawk thei leh thawk thiam, ṭawngkam thiama sawrkar kalpui tum loa a tiha tiha sawrkar kalpuitu tùr kan neih a hun tawh a. Term tàwp dáwna ngaihdam dil leh mai tùr ang chi sawrkar neih hi chu a khamawm zozái tawh! Kan inngáidam zing na rawh e! Delhi CM Kejriwal-a anga, “Kan hnathawhah min en u la, thawk ṭha loa min hriat chuan min vote suh u,” ti ngam ngei tùr sawrkar kan mamawh tawh a nih hi!

Central-ah khuan eng party pawh—BJP emaw, Congress emaw, ṭangrual pâwl emaw pawh sawrkar se, Niti Aayog (Policy Commission)-ah State tin sum chan tùr hi ruahman a ni hrim hrim a; chûng sum chu a hmangtuten mahni inhái vûrna tùr ringawt zawnga hmang loa, a nihna tùr dik taka an hman phawt chuan kan ram tih hmasáwnna khawp hi chu a tling hrim hrim. A hmanna tùr dik taka hmang duh tùr sawrkar ṭha kan mamawh a ni.

Niti Aayog-in sum min pék bákah kan ramin sum kan thawh chhuah dàn tùr an ngaihtuah thiam chuan hun rei lutuk loah kan sum mamawh chu siam chhuah theih a ni ang. Central aṭanga sum min rawn pék chu dik taka hmang thiam tùr leh kan ram aṭang ngeia sum hmuh dàn siam thiam tùr sawrkar thar kan mamawh ta a ni ber.

Kan sawi ang hi tu nge ti thei ang? Party hrang hrang hruaitute hi an thil tum tihlawhtling tùrin mi rinawm an ni em tih hi chîk takin kan chhût tùr a ni. An nihna kan hriat tawhte an awm ang a; Minister ni tawhte an awm bawk ang a. CM atâna kan duh ber awmna party candidate-te chu kan thlan thiam a ngái ang.

Sawrkar siam tùra kan mi duhte chu engtin nge kan teh ang? Kan tehna tùr pawimawh ber chu “‘Mi dik’ a ni em?” tih hi ni rawh se. ‘Mi dik’ leh ‘mi fel’ tih hi thil hrang, inhlat tak a ni tih kan hriat a ṭûl. Bible-a ‘fel, felna’ tih tam tak hi a lo fuh táwk lo hle a; a ṭawng bul kan en chuan ‘dik, dikna’ tih tùr záwk a lo ni. Tûna Mizo Revised Version Bible tùr kan buatsaih mékah hi chuan ‘fel, felna’ tih tam ber kha a ṭawng bul awmzia nèn en mila awmze dik záwk hmangin ‘dik, dikna’ tiin kan dah ta deuh vek a ni.

Kan ram hruaitu lo ni tawhte hi ‘mi fel’ chu an ni hlawm alãwm! Biak an nuam a, an kam a thlum a, an nui sáng thei reng a, chhiat ni ṭhat ni-ah an hmél kan hmu tam a. Ṭhenkhat phei chu an ‘fel lutuk’ a; mahni inhái vûr kawngah an ṭuan ṭha mah mah hlawm a nih hi! ‘Mi fel takte’ vote loin ‘mi dik takte’ vote tùrin kan huaisen ngam a hun tawh a ni. Chutianga kan tih ngam loh chuan a ngãiah bawk kan tlu lût leh ang a, ékna ngãiah bawk kan e leh ang tihna a ni ang a; phun phun mah i la, eng mah a sãwt tawh chuang lo ang. A nihna takah chuan anmahni thlangtu, keimahni thiam loh a ni dáwn si!

Bible-ah pawh mi fel, mi dik ni hauh si lo an awm. Chutiang bawk chuan kan ram politician zîngah mi fel, dik taka thil ti duh si lo an tam tih kan hriat chian a hun. Chûngho chu kan vote tling leh a nih chuan keini pawh ‘mi dik’ kan ni lo tihna a ni ang. Tûn ṭum na ná ná chu ‘mi fel’ ni loin ‘Mi Dik’ i thlang tawh teh ang u! Tichuan, thlan zui zél tlák an nih leh nih loh chu an hnathawhah kan en dáwn nia!