CHAPCHÀR KÛT - KA TUIPUI ZUI TÂK LOH CHHAN

Chapchàr kût chungchâng hi ni tin chanchinbûah ka ziak ve zeuh zeuh tawh a; tûn ṭumah pawh hian tlêm chu han thai ve leh ila. He ka thu ziah a chhuah hi chuan kum 2016 chapchàr kût chu a ṭiak tawh ang a; hmang uar zualho erawh chuan zu nèn an la chhunzawm nual mai thei a. Ka nau K.L. Liana khân ‘Dàn leh Hrai’ hnuaiah chapchàr kut a rawn rîn lût a; hlim taka hmang tùr leh chung lam pawi rêng rêng a sawi lo ang ti hial khân a duhthawhna thu a rawn au chhuahpui a. A sawi zui zèlnaah khân chapchàr kûta sawrkar thil hman thiam chantîr tum rànin “Keini kohhran zâwk mah pawh hian kan khâwmpuiin (inkhâwmpuiin tih zâwk tùr a ni) sawrkar kan tibuai fo a, sawrkar puihna tel lo chuan khâwmpui kan hmang hlei thei lo a ni deuh ber mai” a rawn tih bákah “Pu Petera te hun laia Jerusalem khâwmpui lianah pawh khân Rom sawrkar ṭanpuina an phût lo a, an tibuai hek lo.... an entawn tlâk hle” tiin Catholic hmeichhe unauten an inkhâwmpuiah sawrkâr an pùr loh thu kha sawi chhuakin a rawn fak a. Fak tlák fak chu a ṭha e; mahse anni inkhâwmpui hi sawrkar puih ngai khawpa inkhâwmpui lian a tling lo a ni mai thei; ka sawi sual a nih chuan min lo hre thiam se.

Kohhran hrang hrang inkhâwmpui hi tehna thuhmuna teh vek chi a ni lo; an pâwl len leh têtin an mamawh a hril a. Ka nau KL-a te pâwl pawh hi mi sîng dâwn lai pung khâwmin inkhâwmpui nei ve dâwn ta se, anmahni kut ringawt chuan an tlin bîk kher ngût nâ maw? Meghalaya-ah khuan kum tin KJP Synod inkhâwmpui an nei ve ṭhin a; anni inkhâwmpui nghahna khu chu khawpui Shillong-ah emaw a ni ngai lo. Thingtlâng khaw te reuh tê-ah Synod an nghat ṭhin a; eng party sawrkâr pawh ni se, Synod thlenna tùr buatsaihin an inhmang vek mai. Inkhâwmpui thlenna tùr khaw panna kawng chu metal road-in an siam chhuak vek zêl a. Meghalaya thingtlâng khua chu tlâng bâwk hrang hrangah khât takin in a awm pheuh pheuh chauh a; chûng tlâng bâwk hrang hrang panna tùr motor kawng an lai chhuak vek a. Khaw chhûng hmun rem laiah Synod thlenna tùr field zau tak an lai a; chutah chuan pandal sain inkhâwmpui an nei ṭhin. Kum 2001-ah khân KJP Synod-ah Mizoram Synod aiawhin ka zuk tel a; Synod thlenna chu thingtlâng khaw te tak tê ni mah se kawngpui ṭha takin a pawh zurh mai. Chuti chung chuan khatih laia Chief Minister kha Catholic mi a nih avàngin Synod thlenna tùr kawngpui siam a ngaihsak tâwk lo tiin chanchinbûah na takin an dem a ni. Mizoramah eng kohhran pawhin khawi lai khuaah emaw inkhâwmpui a neiha sawrkar hnîkna a awmin sawisêl tâwk an awm ṭhin a; a châng phei chuan ṭawngkam mawi lo deuhte pawh hriat tùr a awm a. KṬP General Conference (1993), Vairêngte-a neih kum phei kha chuan sawrkâr thil hman hawh chungchângah thãwm ngaihnawm vak lo a awm a nih kha! Kohhran hrang hrang leh NGO (e.g., YMA) inkhâwmpui lian ṭanpui zâwnga hna thawh hi sawrkar pawhin ram tihhmasâwnna kawng khat ah ngai thei se a làwmawm hle ang.

Kum 1973-a chapchàr kût hman thar leh khân Rs 2,000 bák kan nei lo, chu pawh chu Pu Thanbânglova (Khatla) ta, Pu Hrângaia pûk a ni a; a hnûah Information & Public Relation Office aṭanga Rs 2,000 kan dawnin rulh leh a ni. Tûnah erawh chuan sawrkâr sum tam tak sêngin chapchàr kût buatsaih a lo ni ta a. Kum 1973-a chapchàr kût hman thar leh dâwna Chief Minister zahawm tak Pu Ch.Chhûnga fîmkhurzia kha sawiin a siak lo a. Synod hruaitute zîngah a hawnna ṭawngṭai hmang tùr kan hmuh hma kha chuan Chief Guest nih a duh lo a; chapchàr kût ni zîng dâr 8 vêlah Rev. Lalsâwma, khatih laia ATC Principal khân “Kan nauten rilru ṭha tak pua ṭawngṭai tùr in zawn laia kohhran hruaitute kan tlànchhe vek mai chu dikin ka hre thei lo a, nizànah zankhuain ka inngaihtuah a, ṭawngṭai tùr in la hmu lo a nih chuan in sàwmna kha ka pawm e” a rawn tih tákah khân Pu Ch. Chhûnga chu kan han hrilh vat a, ani chuan, “In mi sàwmna chu ka pawm e, ka làwm hle mai” a rawn ti kha chapchàr kût buatsaihtute tân chuan khawvêla ri mawi ber pâwl a tling. Chapchàr kût chu Pu Ch. Chhûnga uapna hnuaiah hlim takin kan hmang ta a ni. Kan ṭhianpa Lalṭanpuia (RIP), a thih hma zawnga kum tin chapchàr kût hmannaa tel ziah ṭhin chuan, “Kum 1973 tluk kha a awm thei tawh rêng rêng lo; inbuatsaihnaah chuan sawrkar zêm zen a nih tawh avàngin a changtlung zâwk ngei a, a hman dànah erawh chuan kum 1973 kha a tluk thei lo” a ti.

Kei chuan kum 1973 bâk kha ka hmang mûmal ta lo a; Pathian thu ka zir hma, High School zirtîrtu ka nih lai khân vawi khat chu ka va kal ve leh a. Dawhsàn bul hnaia ka kal lai kha school lam hotu pakhat hian “Nang kha, khatah khân eng nge i tih?” tiin min rawn khak a. Kei lah, Pachuau sual tih takah ka lo lungni lo ve deuh khanglâng a; ka rilru tê tê chuan, “Kan din thar lehah pâr in rawn chhuang a, chutin min khak ang maw?” tiin chuta ṭang chuan chapchàr kûtah hian Làmmual lam ka hawi leh ta lo a ni. Kum 1973 chapchàr kût hman dâwn khân Aizâwl DC, Shri M.K. Bezboruah khân Jeep pakhat, ASO–134 chu ni 3 chhûng kan hman tùrin min pe a; chu motor hmang chuan zankhua titihin Aizâwl khawpui, Kulikàwn aṭanga Bâwngkàwn inkârah chapchàr kûta tel tùrin aurinna hmangin mi kan sâwm a; a kâr lakah a hawnnaa ṭawngṭai tùr kan be kual zêl kha a ni a. Rev. Lalsâwma kan zuk biak khân zàn dâr 11 a pêl tawh hial a ni. Chapchàr kût ni-a mipui lo pung khâwm kha khatih hunah chuan an tam ber ṭum ni hialah kan ngai. Pu Ch. Chhûnga leh IGP JK Verma te chai làmnaa tel tùra Pu Laldika Sailo-ten an han sâwm chhuaka an han chai vêl kha mitthlaah a la châm reng mai.

Chapchàr kût zànah chuan Pu Vaivênga’n a Bangla-ah zanriah min buatsaihsak a. Chutah tak chuan ka rilru inlêtna thil ka tawng ta a. Chapchàr kûtah khân zu in an awm kan hre lo; zu lemah tuisik erawh chu Pu Laldika Sailo te khân an in ve ngei mai, mahse zu tak erawh chu Làmmualah khân an in lo. Pu Vaivênga Bangla-ah zanriah buatsaiha choka lama kan buai viau lai chuan MZP Adviser R.K.Pautu ho khân sitting room-ah chuan sâp zû an lo in tih mi pakhatin min rawn hrilh a; sitting room-ah zuk kalin zû an lo in ta mai chu sawisêlin kan insenghawisak ta a nih kha. Chu chauh chu a ni lo, chapchàr kût zawh hnûah khân pâwl
ṭhenkhatin chapchàr kût an nawn a, zu nèn an bei chiam tih thâwm kan hre zui leh ta zêl a. Chapchàr kût hmangtu, kum lama upa deuh ṭhenkhat phei chuan hmànlai chapchàr kût thlarau kha chang thar lehin an lunglêng takzet tih kan hre zui bawk a. Hêng thilte avàng hian chapchàr kût chungchânga ka ngaih dàn chu a inthlâk leh ta tial tial a ni.

Hetiang rilru danglam hi pu mah ila, chapchàr kût hman hi ka do hran lo a, ka do theih pawh a ni bawk hek lo; sawrkarin chawlhah a puang a, a lawmna tùr sum tam tak sêngin a buatsaih a, a hmang duh tân chuan thianghlim tak leh hlim taka hman a ṭha ang. Fîmkhurna tùr erawh chu a awm ve reng tho ang. Nikumah pawh khân zu rui an tamzia leh Làmmual chheh vêlah zu bûr tamzia kha hrilhfák a tling a; Vànglaini (3.3.2016)-a rawn ziaktu pakhat Hmangaihzuali khân 2016 chapchàr kût kha ‘zu rui zalènna kût an ti mai’ a rawn tih hial kha! Kha mah mah sawrkarin duh thâla zu a zawrhtîr hma kha a ni a! Mizo nu changkãng leh awm theite intihhlimna kût siam chawp Anthurium Festival-ah meuh pawh Minister pakhat chuan beer ûm lek chhuakin beer an free sale a nih kha; tlangvâl pakhat, tlêma pa dàr lum lam rawng kai, beer in ngai azeng pawh ni loin beer a lei ve ringawt a, “Engati nge i lei ve ngawt?” ti-a a chhûngten an zawh chuan “a duh duh lei theih an ti alâwm” a ti! Minister zu bûr lek chhuak lai thlalák pawh chanchinbu ṭhenkhat kâwmah pho chhuah a nih kha. Ka naua thu tàwpnaah khán, “Chapchàr kût hman nuam vek ula, mahse MLPC Act dàn bawhchhe si loin âw ni ang” ti mah se a bawhchhe tâwk awm leh awm loh chu nimina telte khân an hria ang.

MZP leh AMSF-in chapchàr kût hman thar leh kan rawt lai (1972) khân kan tum ber chu ‘tih-Kristian’ a ni a; mahse chapchàr kût tih-Kristian chu a harsa khawp mai. Kût hawnna ṭawngṭai nei thlap mah ila, zu nèna nawn tâwk an awm nghâl kau avàng khân kan tum chu a hlawhtling lo tih a lang a. Kristianna nèna inzawm lo napui pi pute kût hi tih-Kristian harsa tak a lo ni. Kristianna nèna inzawm hunpui pawimawh tak kan nei tawh bawk a; Bible-a chuang Juda-te kûtpuite pawh kan hmanpui lo a; pi pute kût lo chàwi vul leh kher hi Kohhran tân chuan a ṭûl ber lo. Sawrkar leh NGO ruahmanna hnuaiah ṭha taka hman dàn ngaihtuah chhunzawm zèl erawh a pawi lêm lo ang chu!