TUTE NGE KAN VOTE ANG?

Mizo thawnthu pakhatah khân Vànchungnula rîm tûr unaute khán, “Vànchungnula kan rîm dáwn e, tû kan ṭha ber maw?” an ti a nih kha. November 7 hian Mizoram chuan MLA kan thlang leh dáwn ta a. Party hrang hrang leh independent candidate-te chu, “Vànchungnula kan rîm dáwn e, tû kan ṭha ber maw?” tih ang deuh khán an rawn inzuar hlawm a. Mipuiin tu nge kan thlan dáwn tih chu beng sika ngaihtuah a ngái dáwn a. Beng sika ngaihtuah lêm loa party rilru pu taka, “Kan party chuan uṭawk pawh rawn candidate se ka vote ang,” ti lui tlat ang kha chu awm tawh lo tùrah ngái teh ang! Mi chutiang chu kan la awm cheu a nih chuan, “Ka la mãwl zui zél dáwn!” ti angah ngái tawh mai ang u!

Tûnah hian Mizorama party inbei ber tùr chu Party lian deuh pathum awmah ngái i la; chûngte chu —MNF, INC leh ZPM an ni. BJP hian candidate an nei ve nual ná a; tlin an inbeiseina bial erawh chu a tam lo ang. ‘Minority’ an tih Tuikuk (Bru), Chakma leh Mara bial lamah chuan an tán beisei a sáng deuh ang a; tûna an beisei sànna ber tùr chu Siaha leh Palak bial a ni. Anni saw tûn hmáa Mizoram Assembly Speaker lo ni tawh Hiphei, lungáwi lo hoa BJP ta duãk kha an ni ber a. Tûn hnãiah MNF aṭanga báng ta, Dr. K. Beichhua chu BJP-ah inpèin Siaha bialah a ding zui ta bawk a. Mi tam tak sawi dàn chuan Siaha leh Palak bial chu BJP tân ngah sá anga ngaih a ni.

Siaha leh Palak bial chu BJP tána ngah sá ang deuha ngaih a ni ta mai saw Kristian zirtírna aṭanga thlìr chuan zia lo tak mai a ni a. Siaha district saw Missionary phun Evangelical Church of Maraland (ECM) inbun nghehna a ni a. ECM mi leh sá, Kristian ṭha tak takte sáw Kristiannaah nge an rinawm záwk anga Hindu rama India siam tum BJP-ah tih hi ngaihtuah tùr pawimawh tak chu a ni. Kohhran hruaitute tán pawh ngaihtuah a thui duh hléin a rinawm!

INC leh BJP chu phái lam aṭanga rawn campaign-puitu, hotu lian an lo kal hlawm a. Rahul Gandhi pawh Aizáwl-ah a lo kal a; nula/nu ṭhenkhat chuan an lo làwm phian a! MPF-in kawng zawh a remtih tawh loh hnûah pawh dan rual lohin kawng an zawh ta a nih kha! Rahul Gandhi farnu Priyanka Gandhi Vadra pawh a lo kal ve leh a. Ani pawh hian ‘minority’ tamna Mamit a rawn bitum leh chat bawk a. Anni unau lo kal hi INC hian hláwkpui tak ang maw? NE-Live TV paláiin Mizoram INC hotupa ber a kawm khán mahni-a sawrkar siam chu a inring zo lo deuh a, ZPM nèna sawrkar siam a beisei thû a sawi hial a nih kha! ZPM hian duh tak ang maw?

BJP hotu liante pawh an rawn tleh chho deuh reng a. Central sawrkara Minister ni lái, Arunachal pa thãwm ná tak Kiren Rijiju a lo lal hmasa ber a; mi dangin an rawn zui a. PM Modi a lo kal dáwn emaw tih láiin a ṭhulh leh thut a; Home Minister Amit Shah a lo kal thung a. Minister dang dang pawh an lo kal a; anni lo kal hi chuan ‘minority’ awmna Mamit leh Siaha lam an pan ding chat zêl a. Siaha-a va kal Minister pakhat phei kha chuan Sixth Schedule of Indian Constitution siam ṭhat chu Union Cabinet-in a pawm tawh tiin a sawi a. Khatiang taka Siaha khawpuia a va sawi tákah chuan Siaha leh Palak bial chu BJP tán ngah sá angah ngaih mai theih a ni ang!

Hachhek leh Mamit bial lamah pawh BJP hotute chu an zuk kal chawt zél a; ‘minority’ tamna a nih avàngin an bitum chat niin a lang. Mizoram Assembly Speaker hlui lah BJP-ah inpèin Mamit bialah a ding bawk a. Chutih lái chuan Hachhek bialah Kamrul-a tih lohah chuan tûna CM fa chuam bera ngaih chu Aizáwl East II aṭanga insawnin a pian leh mùrna lamah a insawn bawk a. Speaker hlui leh CM fa chuam hi sum ngah ve ve leh chelek nasa ve ve bawk an ni ang tih chu tláng rin dàn a ni a. An zuk inlei tling thei a nih ngat chuan Mamit district lama mite pawh Kristiannaah áiin politics-ah an rinawm záwk tihna a ni ang. Mizo zîngah BJP hi a chak zél a nih chuan kan Kristianna pawnlànzia chu thûk tak a ni tihna a ni ang!

‘Independent candidate’ eng emaw zât an awm a; anniho hi Pathian kohna dawnga inngái ve tlat, intirãu riãi ruãia an duhthusàm thlentîr tum, MNF-in kum 20 an rammutpui hnûa an bànsan tawh ‘independent’ bawk kha rawn tharthawh leh an ni. An rilrua lo lang apiang chu Pathianin a hrilh anga pawm ta mai an ni hlawm! Mihring mihrinnaa fel tak ni hlawm si, politics khelhna kawngah erawh chuan ã ruai mai ni lawi bawk si an ni. An ãt anga buat ãt hi Mizo zîngah eng zât nge awm tih chu inthlan results lo chhuah huna vote an hmuh aṭangin a hriat theih ang! An zîngah nula zei deuh an lo awm emaw ni, social media lamah vote chák ta mai anga insawi an awm a; chûng mite chuan politics-a an puitlin táwk lohzia bák tih lan an nei miah loin a rinawm!

Independent candidate zînga pakhat Lalramdinngheti phei kha chuan tûn hmáa Záithanchhûngin, “Mizote hi Manasea thlah kan ni,” tia a sawi ang deuh khán, “Bru-ho khu Pathian hnam thlan Israel in ni,” tiin a zuk puang ta hmiah mai a nih kha! A thusawi ṭhenkhat kha Bru leh Mizo inkára inhuatna thlen thei chi, politics-a ‘hate speech’ an tih ang, Rahul Gandhi pawh Gujarat State-a Surat Court-in thiam loh a chantîr avànga MP a nihna a han hloh thut thutna ang kha a ni. “Mizo hmun thuma ṭhena hmuh hnih an thi dáwn,” a ti tak deuh deuh a! Lalramdinngheti thusawi avàng khân Mamit Sub-Headquarters YMA Secretary H.Lalnunfela chuan Mamit Police Station-ah FIR a theh lût ta hial a; Dr Záichhàwna hoin thuphá an cháwi leh hnuhnawh ta a nih kha. Mi khatiang vél khán kan ram ro hi han rél tak tak ta mai se, kan ropui lo ngawt ang!

Kan ram hruai tùr hian tute nge kan thlan ták ang? Zonet-a MLA bial hrang hrang an thlìr láwknaah khán BJP leh AAP candidate tlém bákah ‘Zoram thar’ sawi máwitu independent candidate-te kha chu an namnùl deuh zél a; an tlin an ring chiah lo a nih hmèl hlé! Lo tling ve ta khiah an awm ang nge awm lo ang tih chu inthlan results chhuah hunah chauh a hriat ang chu. Anniho vote hmuh dàn azirin Mizo ṭhenkhat rilru mûmal lohzia pawh a lang chiang thei ang.

Tûn ṭum inthlan aṭang chuan MLA/Minister nihna hi sum siam nána hmang tùr chi chu vote loh tùr. MLA/Minister zîngah contract thawk ṭhin an awm; an bial mite contract hmuhsaka eng emaw zát eisak ṭhinte pawh an awm. Chutiang mi chu vote loh tùr a ni. Ramhlun Véngchhak Kohhran Upa, Prof. C. Lalremruata (L) khán J. Thankima College Principal a nih lailáwk zawk lái khán, “Pu Chuau, ngáwi teh, MLA-te hi contractor an lo ni deuh vek alãwm maw le!” tiin min hrilh a. College Principal nghet ni tùr pawh khán a dîl duh ta lo! Chung lam aṭanga dik lo taka ti tùra nawrtu an awm dáwn tlat avàngin a tlànchhiatsan ta záwk a; Professor pángngâia awma, zirtîr hna thawh zui kha a thlang ta záwk a ni. Amahin a sual chhuah liau liau, an College hungna tùr pawisa pawh chung lam aṭanga chhuhsakin a awm a; a chhuhsaktu chuan a duhsak záwng mi a pe ta hlauh záwk a ni tih min hrilh nghé nghé! Mi chutiang, mi pamham tak chu thlan tawh loh tùr an ni.

Sawrkar hnathawk pension emaw, pension hmáa báng, politics-a lût, sawrkar hnathawk an nih láia an dinhmun chu sum siam nána hmang ṭhinte chu vote loh tùr. Mi hetiang hi an awm nual tawh. Officer lian tak pawh ni si lo, mahni pûte áia motor nei ṭha záwk, a thar ṭha ṭha apiang lei zat zat theite pawh an awm! Mi chutiang chu hnãwl ngam a hun. Sumin a bual ãt tawh an ni a; ram an hmangaih tak tak lo. Sum chiah an hmangaih! Thluãka sumin bû a khuar hnan tawh an ni. Zu in mi te, zu zawrh duh mi te, mipat hmeichhiatna kawnga hming hliauna nei tawhte chu vote loh tùr. Mahni vua leh vàngte uchuak taka duhsak tùr chite pawh vote loh tùr.

‘Mi fel’ áiin ‘mi dik’ vote záwk tùr. ‘Mi fel’ kan tih, biak nuam, ṭawngkam ṭha tak, mi ngaihsak thiam tak anga lang, nui sáng thei reng te hi ‘mi dik’ an ni kher lo! An ‘felna’ chu dik lo taka chét nána hmang ta hlauh ṭhinte an ni záwk. Chu vàng chuan ‘mi fel’ áiin ‘mi dik’ vote záwk tùr a ni. Samuela khán Israel-te lal atán Saula a siamsak hnû khán Israel-te kha a ko khâwm a, a dik lohna an hmuh chuan sawi tùrin a ti a. Israel-te chhànna kha a ropui hle. A dik lohna pakhat mah an hmuh loh thûin an chhâng a nih kha (1 Sam 12.1-5). Kan ram roréltu atán hian ‘mi fel’ chu kan ngah táwk tawh; ‘mi dik’ erawh chu kan la ngah vak lo a ni ang. Anmahni hláwk nána an dinhmun hmang thiam, ‘mi fel’ takte chu hnãwl ngam a hun tawh a; ‘mi dik tak’ te chauh thlan chhuah a ṭûl. An hun tàwp lama an thil tih dik loh avànga ngaihdam dîl leh ringawt ṭhin, an dik lohna kalsan tum chuang si lote phei chu chhang khama kham hmak tawh tùr an ni ang!

‘Mi duhãm’ kan thlang tùr a ni lo. Mi duhãm chu ‘mi lem betu’ a ni. Tangka sum ngaina lutuk chu thlan loh tùr a ni. Tangka sum ngainat hi sual tinréng bul a ni si a (1 Tim 6.10). Tû màn hotu pahnih rawng an báwl kawp thei lo; pakhat huain pakhat an duh ang. Pathian leh sum rawng a bàwl kawp theih loh (Mt 6. 24). Mizo zîngah erawh chuan Pathian leh sum rawng báwl kawp tum an awm tlat ṭhin. MLA/Minister nih chhûnga lian tual tual, pheichham za rual hmû ni áwm taka lian zawt zawt an awm thluah tawh hlawm. Chûng mite chu vote tawh loh tùr; hnãwl hmak záwk tùr an ni.

Kan sawi lan fo Nehemia anga ‘duhãm lo’ kha kan ram hian a mamawh. Nehemia chu kum 12 chhûng Judai ram Lársâp a ni chung khán ram pakhat mah a lei lo; duh sela chuan lei lo pawhin a duhna láiah ram záu táwk tak a inpe thei ang. Mahse, mi duhãm lo a nih avàngin, “Ram réng réng pawh ka lei lo,” a ti hmak ngam a nih kha (Neh 5.15). Chû chang a ni lo, khawvél mite nèna inremsiam pawh a duh loh kha. Sanbalata, Tobia leh Gesema ten tû má ram ni lo, Ono phái khaw pakhata inbiakpui ah vawi 4 ngawt lehkha an thawn khán, “Hna ropui tak ka thawk a, ka lo chhuk thei lo. Engah nge khata ka rawn chhuksan hlànin hna chu a chawlh ang?” a ti hmak ngam a nih kha (Neh 6.3). Kan ram hruaitu chu hna ropui tak thawka inngái ngam, an hna thawh lái aṭanga dik lo taka thil ti tùra chhuksan duh lo mi, Nehemia anga ‘mi dik’ kan thlan chhuah a ṭûl tak zet tawh a ni. Zàwlnei Amosa hun lái khán dik lo taka intihausaten ‘nipui in’ leh ‘thlasik in’ an nei thluah hlawm. Chutiang deuh bawk chuan tûnláia kan ram hruaitute leh officer lian zîngah thlám changkãng nei an tam tawh; mipui tam záwk hian tûna ram hruaitu ṭhenkhat thlâm changkãng tluk pawh in kan nei pha lo a; an thlâm changkâng an thuamna furniture tluk pawh kan nei pha lo!

Ram hruaitu atán chuan mahni ṭawng ûm phák mi, a thawha thawk tak tak chi, duhthusàm sawi máwi thiam ringawt ni lo, engkim hriaa tuipui zél mi áiin an hriat chhun tihlawhtling tùra thawk thiam leh thawk thei kan mamawh tawh záwk. ‘Titi-a Distinction, a thawha Third Class’ ái chuan a ‘thawha Distintion’ an thlan nahawm záwk ang! Mi chutiang tak chu kan thlan chhuah chuan kan ram hian kum 5 chhûng lek pawhin hmasáwnna rah bi thar chu min chuan kàipui thei ngei ang. Tripura pa Manik Sarkar-a leh Bihari pa Nitish Kumar-a tih theih chu Mizo pa hian tih theih loh bîk thû a awm lo. Sumin a uai thlûk loh tùr, thluaka sum lût ve lo ‘mi dik’ kan mamawh tawh a nih ber ták hi!

Theih chu ni se, Mizoramah hian party hrang hranga mi dik tak hlîr thlang chhuakin, Israel ram tih ang deuh khuan ‘National Government’ din ni se, kan ṭhatpui berin a rinawm. Mahse, chutiang chu thil theih a ni dáwn dèr si lo!