Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

PATHIANNI-A VOTES CHHIAR THÛ BAWK!

Election Commission of India (ECI)-in December 3, Pathianni-a votes chhiar tùr a tih chungchángin social media a luah nasa hle mai. Ningani (23.11.2023) khân Joint NGO hruaitu ṭhenkhat chu ECI hotute dàwr tùrin Delhi-ah an kal a; he thu ka ziah lái hi chuan an thu leh hla eng mah hriat a la ni lo. Pa phùnglùng deuha ngaih mai theih Tirunellai Narayana Iyer Seshan IAS (1932–2019), ECI hotu ber a nih lái (1990–96) aṭang kha chuan ECI hi thû vet vet tak a ni a; tû mah pawisak an nei ta lo emaw tih mai tùr a ni.

Mi ṭhenkhat chuan Pathianni-a votes chhiar chu an pawisa vak lo a; an thãwm pawh mitdelte hriat khawpin social media-ah chuan a ring ta záwk emaw tih mai tùr a ni! Chûng thãwm nei nasa zual zîngah chuan IAS officer pension te, journalist senior tak te pawh an tel. A tlángpui thûin Pathianni-a votes chhiar hnial loho hi an awmna kohhrana inhmang tak an ni kher lo maithei! Kohhran thiltih sawisèl hrãt hrim hrim an nih a rinawm a, mi dangdãi tak chu an ni phawt mai!

Journalist pakhat thu ziahah khán dik táwk lo a awm tlat mai! Kum 2013-ah inthlan ni (poll date) sawn lo anga a sawi kha a hriat sual palh a ni ang. November 24 (Pathianni)-a inthlan tùr tih kha November 25 (Thawhṭanni)-ah sawn a ni. Kum 2013-a Synod Moderator Rev. Lalzuithanga a tih pawh kha a dik lo; Senior Executive Secretary a nih lái a ni záwk ang. ‘To err is human, to forgive is divine! Rev. Lalzuithanga chu kum 2016-ah Synod Moderator a ni záwk! Inthlan ni November 25-a sawn a nih bákah votes chhiar ni pawh States dang pali-a votes an chhiar tûk December 9. 2013-ah sawn a ni a; Synod Inkháwmpui láiin votes chhiar a ni ta lo a nih kha! ECI hian duh sela chuan votes chhiar ni sawn chu a harsat lo tih a chiang khawp mai! An thû thû a ni si a!

Pathianni serh chungcháng hi Mizote hian kan la urhsùn viau ṭhin a. Amaherawhchu, khawvél lo ṭhang danglam zélah hian khawsak phung a danglam tawlh tawlh a. Tûnah chuan khawvél pawh a tê tawh a, ‘global village’ an ti ta hial a! Inkal pawhnate pawh a lo awlsam ta a; khawvél hmun hrang hrangah thil tih tùr pawimawh tak tak a lo awm ṭhin bawk a. Chû vàng chuan Pathianni-a zin chhuah loh theih loh cháng emaw, Pathianni-a zin hàw loh theih loh cháng emaw a awm ṭhin. Chutiang thilah chuan kohhran pawhin ngaih thiamna chin thui tak a nei ta a; hmànlái ang khán thil tih vek hleih theih a ni tawh lo. Chuti chung chuan sakhaw mi takte chuan Pathianni bawh chhiat hi an la hreh hle reng a ni.

Pathianni serh kawngah hian kohhran hrang hrang tih dàn a inang lo thei ang. Presbyterian Church of India (PCI) hnuaiah pawh hian Khasi-ho khu chuan inkháwmpui zawh ni, Pathianni zàna hàw mai an hreh lo. Mizoram Synod mite erawh hi chuan Pathianni zàna hàw chu kan la duh ngái lo. Loh theih loh thila hàw a ṭûl a nih pawhin zàn dár 12 pelh hun an nghák kher ṭhin a ni.

Pathianni (Sunday) hi khawvél ram tak záwkin ‘chawlh ni’ atána an hman a ni a; India ram ngeiah pawh hian Pathianni-ah chuan office chawlh a ni. Parliament session pawh Pathianni-ah chuan an nei ngãi lo. Chutih lái chuan India ram pum huap exam ṭhenkhat, Civil Services Preliminary Examination te ang chu candidate nuai tam tak an nih avàngin Pathianni-a neih a ni ṭhin a. Hetiang, a bîk thilah hi chuan Kristiante pawhin kan hre thiam a; kan mite pawh an exam ve tho. Pathianni bawh chhiatnaah kan ngái hran lo. Kan duh dàn tak erawh chu Pathianni-a exam loh a ni ang a; mahse ram pum huap thil a nih avàngin hriat thiam chin neih a ngái.

Mi ṭhenkhat chuan, “Pathianni-ah Kohhran Upa kan thlang a, votes kan chhiar tho alãwm,” tiin chhuanlam dawráwm tak an rawn phawrh a. Pathianni inkháwma Kohhran Upa thlan hi Kristiante tán chuan Pathian biakna péng (part and parcel of worship) pawimawh tak a ni a; khawvél thila inthlanna leh votes chhiar nèn tehkhin chi a ni lo. Chutianga tehkhin lui tlat an awm a nih chuan Pathian biak awmzia an hriat thiam dàn a sîr hé deuh tihna a ni ang!

Mi ṭhenkhat leh chuan, “Pathianni-ah thawhlàwm kan khawnin kan chhiar tho alâwm,” an ti bawk a. Pathianni-a Pathian ram thawhlàwm chhiar chungchángah chuan kohhran mal mal tih dàn a inang vek kher lo thei a. Pathianni-a chhiar ngãi lo an awm ang a; Pathianni-a chhiar ṭhin an tam záwk maithei bawk. A enga pawh chu ni se, Pathian ram thawhlàwm leh thawhlàwm dangte hi kan Pathian biakna péng pawimawh (important elements of worship) a ni a; Pathianni-a khawnin kan chhiar a nih pawhin Kohhran chuan dàn bawh chhiatnaah a ngái lo. Chutiang bawk chuan Pathianni vawi khat chu thlài thar thawhlàwm thawh hunah hman a ni ṭhin a, inkhâwmnaah thlài tharte an rawn keng a; inkhâwm bànah tih ral nghâl a ni. Hei pawh hi Pathian biakna péng pawimawh pakhat a ni a; Pathianni-a thlài thar thawh khâwma tih ral nghâl hi kohhran chuan Pathianni bawh chhiatnaah a ngâi lo bawk.

‘Pathianni serh’ tiha ‘serh’ awmzia hi eng nge ni? Pathianni serh chungchánga ‘serh’ tih hi ‘naràn lo, danglam bîk, thianghlim’ tihna a ni. “Bible hi Kristiante lehkhabu ‘serh’ a ni,” kan tih chuan ‘lehkhabu dang ang lo, danglam bîk, lehkhabu thianghlim’ tihna a ni. Chutiang bawk chuan, ‘Pathianni serh’ chungcháng kan sawi hian ‘Pathianni hi chawlhkár ni dang áia hman dàn danglam bîk’ tihna a ni. Chawlhkár ni dangah chuan ni tin hna kan thawk a; Pathianni-ah erawh chuan ni tin hna pángngâi kan thawk ve lo. Awm handam nán leh mut bo nána hmang mai loin Pathian biaa inkháwm nán kan hmang a; ni dang angin kan hmang lo.

Chutianga chawlhkár ni dang anga kan hman loh, kan ni serh hran, danglam bîka kan hman ni ngeia Election Commission of India-in votes chhiar tùr a ti tlat hi kan hriat thiam theih loh chu a ni. Pathianni hi India ramah pawh Central leh States sawrkar tinah office kài loh ni, ‘chawlh ni’ (holiday) a ni. Parliament session emaw, State Assembly session emaw pawh Pathianni-ah chuan an nei ngãi lo! Kristian ni ve lote pawhin ni dang ang lo takin an hmang a; Pathian biakna ni bîkah erawh chuan an hmang ve lo a nih pawhin an chàwl hrim hrim. Chutiang ni taka Mizoram mi tam záwk, 87.16% zet Kristian nihna ramah, Pathian biak ni ber khera ECI-in votes chhiar tùr a ti tlat hi chu hriat thiam harsa chu a ni.

Kár hmasa Inrinni-a ka thu ziahah khán tûn thlenga Juda-ten Sabbath an serh dàn ka ziak a; an sakhaw ni serh bîk Sabbath an lák thupuizia lantîr nána ka ziah a ni. Juda-ten Sabbath an serh angin keini Kristiante hian Pathianni hi serh ve ang u kan tihna a ni lo. Juda-te zîngah pawh ngaih dàn hrang hrang nei an tam mai: Ultra Orthodox Jews, Orthodox Jews, Reform Jews, Conservative Jews, Liberal Jews tih te an ni nawk a. Chûngho zîngah chuan Sabbath chungcháng a ni emaw, an Bible (Tanakh=Thuthlung Hlui) an pawm dàn emaw a thuhmun vek bîk lo. Kum 1998 October khân Holland ramah ‘Reading the Bible from the Jewish Perspective’ tih zirin thla khat zet ka zuk awm ve a. Kan zirtîrtu pakhat Liberal Juda hruaitu lãr tak Rabbi Suddendorf chuan, “Nangni Jentail-te chuan Sabbath in serh ve thei lo,” min ti tawp mai! Chumi awmzia chu Juda-ten S abbath an serh anga serh ve tùr kan ni lo tihna a ni. Chuvàngin ‘Pathianni serh’ chungcháng kan sawi hian Juda-te Sabbath serh anga serh kan ni lo.

Thu Sàwm Pékah “Sabbath (Chawlhni) serh rawh” tih a awm a. Engkim hre vektu Pathian chuan a siam mihringte chu chau thei an ni tih a hre chiang a. Chû vàng chuan kár khata ni 6 hna an thawh chuan chawlh hahdam an mamawh a ni tih hriain ni sarihna chu ‘chawlhna ni’ tùrin a ruatsak a ni. Hebrai thumal ‘sabbath’ awmzia chu ‘chàwl’ tihna a ni. Deuteronomy 5.12-15-a Sabbath serh dàn tùr a sawiah khán Exodus 20.8-11-a mi áiin a chipchiarin a danglam deuh záwk a. Aigupta rama bãwih an nih tawh thû leh kut chak taka hruai chhuah an nih thû hre reng tùra tih an ni a; chû vàng chuan Sabbath serh tùra tih an ni (Dt 5.15).

Khawvélah Sabbath serh ṭhin mi maktaduai 20 áia tam an an awm ngei mai; mahse ram hrang hrangah an awm darh avàngin khawi ramah mah a tam ber (majority) an ni ngâi lo. Juda-te leh Seventh Day Adventist-te chu Sabbath serh langsàr zual an ni. USA-ah khuan Juda mi, Sabbath serh hi maktaduai 6 vêl an awm a; United Kingdom (UK)-ah khuan Juda mi nuai3 vél an awm bawk. USA leh UK-ah Seventh Day Adventist eng emaw zât an awm ve bawk a. Chuti chung chuan Sabbath (Inrinni) ngaih pawimawh loh vàng ni chuang loin Sunday (Pathianni) hi sawrkar hna thawh loh ni ah an hmang tho a ni. Mizoramah Sabbath (Inrinni) serh an awm ngei mai; chû vàng tak chuan Inrinni emaw, Pathianni emaw-a inthlan loh kan duh a; theih chu ni se, Inrinni leh Pathianni-ah chuan votes pawh chhiar loh ni se kan duh. Chutih lái chuan Inrinni chu mi tlém záwk ni serh a nih avànga sawrkar thil pawimawh tih ni-a hman a nih pawhin hriat thiamna chin kan nei thei a. Inrinni serhtute pawhin hriat thiamna chin an nei thei ang.

Mi ṭhenkhat chuan Bible-ah, “‘Pathianni (Sunday) serh rawh’ tih a awm lo,” tiin hnial pawtawk an rawn thawh a. “Sunday serh rawh,” tih chu awm teh suh e! Isua ringtu hmasate khán hun eng emaw chen chu Sabbath an serh zui ve a; Pathianni (Sunday) pawh hi Isua thawh leh ni a nih avàngin inpàwl kháwma Pathian biak nán an hmang a. Lalpa Zanriah pawh hemi ni-ah hian an kîl ho ṭhin. Mara ṭawng chuan Pathianni hi ‘Lalpa ni’ an ti tih thu Laiu Fachhai chuan social media-ah a rawn ziak a. Pathianni kan tih hi Thuthlung Tharah chuan ‘Lalpa ni’ tih a ni rêng a ni. Thuthlung Hluia ‘LALPA Ni’ tih erawh chu hun hnuhnunga lo thleng tùr, Juda-te chhan chhuahna ni tùra an beisei a ni thung (Is 13.6; Ezk 30.3; Joel 1.15; Amos 5.18,29, etc)!

Isua ringtute kha an lo pung zêl a, tihduhdahna an lo tuar ta a; anmahni tiduhdahtu hmasa chu Juda-te an ni. Juda-te kut aṭanga tihduhdahna an lo tuar tákah chuan Sabbath pawh serh zui duh tawh bîk loin Pathianni chu inhmu kháwma Pathian biak nán an lo hmang ta thung a. Rom lalber Constantine-a (AD 306–337) Kristian a lo nih hnûah AD 321, March 7-ah khán Sunday (dies Solis Invicti=sun-day) chu ‘chawlh ni’ atân (Roman day of rest throughout the Roman Empire) a ram chhûng zawng zawngah a puang ta a. Chuta ṭang chuan Kristiante awmna apiangah chuan Sunday hi Pathian biakna ni bîkah an hmang ta a, chawlhkár ni dang anga hmang loin an ‘serh’ (ti hrang) ta a ni.