SMART CITY

Hmân deuh lawk khân UD&PA leh FLAM buatsaih ‘Smart City Seminar,’ Assembly Conference Hall-a neih chu tel ve tùra sàwmna ka hmuh angin ka va tel ve a. Aizâwl hi India rama khawpui 100 Smart City-a siam tùr thlan chhuah zîngah a tel ve avàngin chumi kawnga inbuatsaihna ni pah fâwma an buatsaih a ni. UD&PA lam aṭanga Aizâwl tih-Smart City dàn tùr, a lem nèna an han sawi chu a ngaihnawmin a bengvàrthlák khawp mai a. An sawi ang taka tihhlawhtlin a nih chuan Aizâwl chhûnga chèn a nuam sawt ang a; tûn ai thlâwt chuan faina kawngah pawh hma chu a sâwn mawlh ang tih a rinawm.

UD&PA miten thil tih dan tùr an sawi zawh hnu chuan sawi hona neih a ni a; kei pawh a tìrah chuan ngaihmawh zâwng sawi ve ngei tuma kal ka ni náin a ding hmasaah ṭan ka tum lêm lo. Kal khâwmte zînga ngaihtuahna hmang thiam tak takin an han sawi tákah chuan ka sawi tumte pawh an hâwl tel ta zêl si a, mi sawi hnu sawi nawn ringawt tùra din ve ṭùlna a awm loin ka hria a, ka ngâwi ta rih zâwk a; tûnah hian ka rawn ṭawng chhuak ve ta a ni. Chumi ṭuma ding hmasa ber chuan tûna AMC siam ni àwm tak, Bazâr Bungkàwn leh Canteen Kual vêla kawngpui kânna tùr siam mêk chu zawh peih chi pawh a nih dâwn loh avàngin ṭhiah leh nghâl a rawt a. A ni rêng lah tak a, hetianga kawng kânna tùr kailàwn siamte hi en chian chuan duh thu a sâm vak lo. Sum tam tak sêngin an siam ngei dâwn a; nakin lawkah Zodin bula mi ang sâwn mi pângngai tân zawh zahthlâk khawpin drugs addict/ zu rui/ KS etc., tual chaina a ni ve leh mai ang tih a hlauhawm khawp mai.

Mi ṭhenkhatin an rawn sawi chhuah, tûn hmain ni tin chanchinbua ka lo ziah ve tawh chu khawpui chhûng aṭanga Workshop chi hrang hrang sawn chhuah rawtna a ni. Aizâwl khawpuiah hian Zèmabâwk aṭanga Mêlthum thlengin kawngpui dungah workshop chi hrang hrang eng zât tak awm ang maw? Workshop ṭhenkhat chu bengchheng taka hna thawhna hmun a ni a, mipui chènna nèn a inmil lo hle. Hêng workshop-te hi khawpui chhûng tibâltu a ni. Motor siamna workshop-te phei hi chuan hriak chi hrang hrang hi kawngpui dungah an tiluang ngiai nguai a, chu chuan kawng a tinâl a, tlûk sual palh pawh a hlauhawm hle a ni. Myanmar-a Tahan khuaah takngial pawh khian khaw chhûngah motor workshop hmuh tùr a awm lo. Aizâwl hi Smart City-ah kan siam dâwn a nih chuan workshop zawng zawng hi khaw pâwnah dah chhuah vek ni rawh se!

Khawpui chhûnga mipui veivahna City Bus leh Taxi-te pawh hi Smart City nèna inhmeh tùr zâwnga enkawl a ngai bawk. City Bus-te hi a tìrah thar ve vur mah se, rei lo tê-ah a ṭhing ṭhuap zêl; ṭhutnate hi saruh angin a ruh ṭhuh mai a, a nuam tâwk lo a, a fai bawk hek lo. City Bus neituten ‘customer’-te hi an duat lo chauh ni loin an hmusit emaw tih tùr a ni a; sum ringawt an duh ni berin a lang! Bus-ah hian mi tin mi tang kan chuang ngei mai; tute tân pawha chuan nuam tùra enkawl a ngai. City Bus ṭhenkhat phei hi chu tlàn zâwngin a ri ṭuah ṭauh a, kawng lakah a ṭet huk ang a, kawng dungah kan tla darh ang tih hlauhawm khawpin a ṭâwng a ni. City Bus neitute hi STA-in thunun dàn a awm lâwm ni? Chutiang bawkin taxi pawh hi fai leh thianghlim taka enkawl a ṭha a, taxi fai taka chuan a nuam bîk; a khalhtute pawh mi pângngai tak, hawihhâwm tak ni hlawm sela.

AMC a lo din khân thil pakhat an tihṭhat tak ni tùra beisei, a taka an kalpui leh ták si loh chu khawpui chhûnga ran vulh khap an tum kha a ni. He thil hi ni tin chanchinbuah ziakin AMC chungah làwmthu ka lo sawi hmanhmawh nghe nghe a nih kha. Khatih laia ka thu ziakah phei chuan kohhran zînga ‘complex’ ang deuha chêngho hian ran vulh khap hmasa se, Synod pawh hi mi entawn tùrin hmahruaituûah ṭang se tih hialin ka ziak a; mi
ṭhenkhat chhuahchhalh pawh ka tawh phah hial a ni! AMC erawh chuan a thil tum chu a bawhzui ta lêm lo a, local councils hrang hrangin nêp takin tlângau an autîr ve eih veih chauh a, ui khawlailêng han man ve khiah chu an awm mah na! Ṭhenawmte âr vulh tak ngial pawh kan hnawt sêng lo tihtih chu a ni ta! Zàrkawt erawh chuan AMC-in ran vulh khap thu a sawi hma khân vêng chhûngah ran vulh an lo khap tawh avàngin entawn tlák an ni.

Aizâwl khawpui kawngpui dungah hian vàntlâng inthiarna (public urinals/ toilets) eng emaw zât dah a ṭûl. Upper Bazar-ah hian City Bus Stand bulah tûnah hian zun in an sa thar mêk a; hetiang hi a kâr khât tâwkin kawngpui dungah siam ni se. A enkawl erawh uluk leh duhtui a ngai hle thung dâwn. Mizote hi kan mak angreng a, chowkidar takngial pawh biak ina an riah loh laia eng rau emaw chhuanlama biak ina riah tum tâwk kan awm ang deuh hian zunna hmun tùr a ni tih hre reng chung si-a zun ina êk tum hùn nguau chîng tlat te kan ni! Vàntlâng zun in/ êk in thianghlim taka vawn hi a enkawltute hna a ni. Smart City-ah chuan zun smart thiam a ṭûl ang a, êk smart thiam a ngai bawk a; hîng uih ṭuah hum hum khawpa vàntlâng inthiarna kan dah zui a nih chuan Smart City nih kan tling ngai lo ang. Lêngpui Airport zun in/êk inte pawh khu a va ṭawp tak êm! Smart City airport atân chuan a inhmeh thlâwt lo.

Kê-a kal tâwk hi kan awm reng dâwn a; thil buaithlák tak pakhat chu kê-a kalten kawngpui dunga kal smart kan thiam tâwk lo hi a ni. Footpath-a kal zîngah inkuah, inkai titih, kawng dãl, kal pelh hleih theih loh an awm ṭhin; kawngpui dunga kalten motor an hlau lo lutuk pawh hi a fel lo. Mizo driver-ho hi an thiam êm mai a, insut palh hi a tlêm zâwk a ni. Vai bâwng ang maia ngêng ngûk mai, kawngpui ata inthiar fihlîm tum loa kal ngut ngut tam lutuk hi driver-ho tân an ninawm ngawt ang. Mizote hi kan kal muang lutuk hrim hrim bawk; tihtùr neia kal hi chu dârkâr khata mêl 3 vêl anga kal tùr a ni. Lei rah chim hlau ni àwm takin kan kal ṭhem ṭhem a, kan pên hnelh hnelh ringawt hi chu a dik lo a ni. Hnam ropuiho chu an kal chak ṭhin khawp mai; ka kal muan lutuk chuan ka taksa a na vek zêl!

Tûn hnaia AMC-a hotuten Chanmari leh Châltlâng inkâr leh Bâwngkâwn leh Durtlâng inkâra kawng dung in sak phal loha humhalh chin tùr an han puang hi se bo hnûa se kawng khàr ang êm chu ni lo tùrah ngai ila. An tih tel ngei tùra mipuiin kan beisei, tûna in sak tawhte zînga ṭhiah ṭhen hial ngai tùr an khawih tel ngam lo tùr hi chu a pawi mang e! Nikhaw reiah a pawi zual tulh tulh ang. Tûn hmaa MNF sawrkar laia Bâwngkâwn leh Leitan inkâr kawng laih zauh hnu deuh khân kawngpui dung tluanah hian ram neituten pass number an târ thla thluai hlawm a; a zavai chuan mi 50 zet niin ka hria. Haflong an tih ták maia in sak a nih hnûah zawi zawiin an sak belh zêl a; tûnah chuan kawng chhak leh kawng thlang hmun tam takah in a awm ta thluah mai a. Khàma in sak huai tak tak, ‘kham huai’ ni àwm tak lah an tam tial tial! Tûna in sak sate pawh hi AMC hian ṭhiat ṭhen ngam sela chuan khua rei tlin hmain a ṭhatzia kan hria ang.

Ram hi chu sawrkar ta a ni a; sawrkar chuan mi hnêna pêk tawh pawh a chhuh thei tùr a ni dâwn lâwm ni? Sawrkarin ngam loh a nei leh bîk ṭhin hi a fel lo. In hmun inpêk lohna àwm tak takah tûn hma aṭangin Revenue Department-in in hmun lo ram an lo pe nasa lutuk kha kan tuar ta hle mai zawng a nih hi. Aizâwl Theological College (ATC)-in Centenary Building tlák lam ram kan lei lai (2002) khân in hmun inbuk thuah lo pakhat mah a awm loh avàngin a inbuk thuah ang angin kan lei ta ringawt mai a nih kha! Tûn hma aṭanga kawng leh kawng inkâr zîm tê pawh (entîr nân Chanmari kàwna mi ang te), in hmuna pe ral ṭhak duh Revenue Department kan lo nei kha a pawi teh zawng a nih hi. A titute chuan an hlawkpui lawi si ang a; thil an tihpawi tawh hnûah Pathian fakin an lâm leh duai duai thei lawi si!

Châltlâng leh Durtlâng kawng chho hi mâwi taka chei theih tùr a ni. Tûn hmain R. Thansânga (L), Agriculture Director nih lai khân Bâwngkàwn leh Leitan inkâr kawng dungah hian saron (bougainvillea) a phuntîr thluah mai a; mahse hun rei a awm hman lo, Aizâwl nu changkãng, pangpâr ngainaho nge, tute ber emaw chuan an ru zo ta thuai a nih kha! Hmânah Urban Development Ministry (New Delhi)-a Additional Secretary (hmeichhia)-in ATC a rawn tlawh ṭumin Centenary Building chung aṭangin khua kan chuan a. ATC Gate aṭangin tlák lamah kawng inkhai (hanging bridge) eng emaw chen siamin Pi Hângi Lunglèn Tlâng panna kawng siam kan lo sawipui a. Ani chuan, “Central-ah pawisa a tam alâwm, plan rawn siamtîr ta che u” a ti sam êt mai a. Khatih lai khân UD&PA mite pawh a rawn kalpuitute an ni nghe nghein ka hria. Tûnah hian AMC leh UD&PA hriatah he thil hi ka’n sawi thar hnuhnawh a ni; chutianga kawng inkhai an siam chuan khualzin hîptu pakhat chu a tling thei ve mai ang. Aizâwl khawpui hi Smart City nihtîr tumin inbuatsaih zêl phawt mai teh ang u!