Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

BUHFAI NO KHAT EI ṬHEUH ṬHEUH!

Mi pângngai chuan Bihar chanchin tlâng-pui kan hre ṭheuh àwm e. Kum 2005 hma lam khân India ram State ṭawp ber thlang ta ila, pakhatna a ni loh pawhin pahnihna chu a ni bîk hauh lo ang tih tùr khawpa ṭawp a ni. Mi sual rual rorèlna hmun ‘goonda raj’ emaw ‘jungle raj’ emaw tiin an sawi ṭhin. Rêla zin mite tân Bihar tlàn tlang khu thil nuam lo leh huphurhawm tak a ni ṭhin. Bihar zau zâwng chu 94,163 square kms a ni a; mihring chêng chu 10,38,04,637 an ni. Mizoram nêna khaikhin chuan Bihar zau zâwng chu Mizoram lêt 4.46 lai a ni a; mihring pawh Mizoram lêt 102.17 zet an ni. Bihar-ah district 38 a awm a, Mizoramah district 8 a awm.

Bihar-ah kum 2005 aṭangin Nitish Kumar-a chu Chief Minister (CM) a ni a; kum 2014 India ram inthlanpuiah an party an chêt chhiat avàngin a bâng zawk a; mahse rei lo tê-ah Chief Minister-ah a lo kîr leh a. Kum 2015 inthlanah pâwl dangte nèn ṭang rualin CM-ah a ṭang leh ta a. Nitish Kumar-a hi Jat lo nei mi Kurmi hnam a ni a; Kurmi tih chu lo neitu (agriculturist) tihna emaw lei lettu (ploughman) tihna emaw a ni. Vaiho zîngah chi ṭhaa sawi tùr a ni lo a; Indian Constitution-ah Other Backward Classes (OBC) zîngah telh an ni. Mizoram CM nèn khaikhin dâwn chuan Lal Thanhâwla chu Mizo lal hnam Sailo a ni a; a hmêl aṭangin ‘lal hnam’ hmêl pu, a awmna apianga lang lûr mai a ni.

Bihar CM Nitish Kumar chu March 1, 1951-a piang, zirna lamah Bihar College of Engineering (tûnah NIT, Patna) aṭangin 1972 khân BSc (engineering) zir zo a ni a; Bihar State Electricity Board-ah a lût ve phawt a; rei lo tê-ah politics-ah a zuang lût ta zâwk a. Jay Prakash Narayan-a hnung zuitu a ni. Central sawrkarah Railways, Surface Transport leh Agriculture Minister a ni tawh. Atal Bihari Vajpayee sawrkarah Railways Minister a nih laiin Gaisal train disaster avàngin a bâng a; Railways Minister a nih laiin thil tam tak a siam ṭha hman a ni. Mizoram CM Lal Thanhâwla ve thung chu May 19, 1942-a piang, ama insawi
ṭhin dànin ‘Zàrkawt tlangvâl ve mai,’ zirna lamah Scottish Church College (Kolkata) leh Pachhûnga University College (Aizâwl)-a zirin BA pass a ni. Politics a luhchilh hmain Assam Co-Operative Apex Bank-ah Assistant hna a thawk tawh a. Nitish Kumar-a chu a vawi khatnaah ni 7 chauh a CM hman a, Central Minister tùrin a kal ta a; tûnah CM a nih vawi 5-na chu November 25, 2015 aṭangin a hmang mêk a. Nitish Kumar-a CM nih chhûng hi vawiin April 9 chhiar telin ni 3,509 a ni a; Lal Thanhâwla pawh vawi 5 CM ni tawh, vawiin thlenga CM a nih chhûng chu ni 7,116 a ni. Lal Thanhâwla CM hun chhûng hi Nitish Kumar-a CM nih chhûng aiin ni 3607-in a tam zâwk a. Tu nge mahni State hmasâwnna thlen nasa zâwk tih erawh chu mi pângngai chuan hriat theih a ni ang.

Nitish Kumar-a Chief Minister vawi khatna (2005–2010)-ah pawh khân nasa taka hmasâwnna a thlen hman a; goonda raj tih ṭhin kha State râlmuangah a siam hman a. Nitish Kumar-a
ṭhianpa, engineering a zirpui Arun Sinha chuan lehkhabu, “Nitish Kumar and the Rise of Bihar’ (Viking, New Delhi, 2011) tih a ziak a. He lehkhabu chhiar apiangin Nitish Kumar-a CM a nih ṭum khatnaa Bihar danglam chakzia an hre thei ang. Bihar hi tûn hma zawng kha chuan ṭha leh thei ngai tùr pawha ngaih harsa khawpa bawlhhlawh a ni a; mahse kum 5 chhûngin a ram hmêl a danglam hman hle a ni. Nitish Kumar-a’n term khatnaah chauh pawh thil a thlâk danglam thei a nih chuan hruaitu berin an zir chuan dinhmun beidawnthlâka ding tawh pawh chhan chhuah theih a la ni tih a chiang hle a ni.

Nitish Kumar-a hi Central-ah Minister pawimawh tak a nih bákah Bihar CM pawh hei chen a ni tawh náin ram dang a tlawh tam vak lo tlat nia. Ram dang a tlawh tawhte chu Singapore, Thailand, Cuba (Havana), Russia (Moscow), Australia, France (Member of Indian Parliamentary Delegation & IPU Conference), Switzerland, United Kingdom (as Railways Minister), Japan (as Agriculture Minister) a ni. Ram dangah khualliana a ṭan emaw kan hre lo a; Bihar-ah Chief Guest nih châng chu a nei zeuh zeuh mah ná! Lal Thanhâwla’n ram dang a tlawh zât hi kan hre lo a; Nitish Kumar-a aiin tlawh tam zâwk fê tùrah ngai ila. Amaherawhchu, ram dang tlawh tam emaw Chief Guest-a ṭan tam emaw hi State hmasâwnna a ni lêm lo! Nitish Kumar-a nupui Manju Kumar Sinha (died 15.5.2007) khân a dam laiin a pasal a zui ngai vak lo emaw ni, a hmêl hmuh tùr a awm ngai lo; Mizote phei chuan Manju-i chu eng ang hmêl pu nge a ni tih pawh kan hre lo ang.

Thil mak tak chu Nitish Kumar-a hi Kristian pawh ni si lo, Bihar-a zu khap bur duhtu a ni ta tlat mai hi a ni. Bihar khawpui Patna-ah khuan kum 2011 chhiarpuiah khân mihring 1,683,200 zet an awm a; Mizoram aiin 6,67,200 zetin an tam zâwk a nih chu. Khuti taka mihring tamna State-ah khuan Nitish Kumar-a sawrkar chuan April 6 aṭang khán zu khap burna dàn a hmang ta hmiah mai le! Zu an khap ták avànga sawrkarin chhiah a hloh tùr chu kum khatah chêng maktaduai 5,000 aia tlêm lo a ni a. Nitish Kumar-a’n zu chhiah hloh tùr chungchânga zawhna chu, “Khawtlâng nun leh chhûngkua chhandam tumin zu kan khap a, zu chhiah kan hmuh ták loh tùr hi chànnaah ka ruat lo. Zu mana sum tam tak sêng ṭhin khân an sumte chu chaw ṭha lei nân an hmang tawh thung ang a; zu avànga hrisèlna chhe tawhten hrisèlna ṭha zâwk an nei thei ang a. Chhûngkaw tam takin zu an retheihpui ṭhin hi a reh tawh ang a; zu avànga chhûngkaw buaina leh thihnate pumpelh a nih theih nân kan khap a ni” a ti (Hindustan Times/ Times of India, Patna, April 6, 2016).

Mizoramah chuan rorêltute chu Kristian, mahni awmna kohhrana rawngbâwltu pawimawh tak ni deuh ṭheuh, ṭhenkhatte phei chu Kohhran Upa ni hialte chuan hneh takin Assembly House-ah MLPC Act an pass thung a; nasa takin, ṭhenkhat phei chu an ṭap ta mai dâwn emaw tih tùrin zu zawrh an sawimawi hlauh thung a. “Zu buaipui hnam awm chhun kan ni” tih leh “Zu in lo thei lote hnênah zu ṭha in tùr kan pe dâwn” ti-a Mizoram CM a au chhuah laiin Bihar CM chuan, “Khawtlâng nun leh chhûngkua chhandam tumin zu kan khap” a ti thung. Mizoramah chuan sawrkarin Police-ho zu a zawrhtîr laiin Bihar-ah chuan police sâng tam tak chu khawlaiah ding tlarin zu in lo tùra an intiam bákah zu khapna dàn chu fel tak leh khauh taka lek kawh an intiam bawk a; Patna khawpuiah chuan Police DGP, PK Thakur-a hoin military parade ground-ah zu in lo tùrin an intiam a. Mizoram MLA-ten an ṭawngkam thiamna zawng zawng sâwm khâwma Assembly House-a zu zawrh an sawimawi laiin Bihar MLA 243-te chu Assembly House-ah ngei zu nghei tùrin an intiam thung.

Sawrkar hriatpuia foreign zu dàwr special taka hawn rih an tum pawh Bihar nuhoin an phal loh avàngin khap bur zîngah telh leh a ni a; Mizoramah erawh chuan nu changkânghoin zu zawrh hi an duh zâwk emaw tih tùr a ni a. Anthurium Festival-ah phei chuan beer an free sale hial a, tlangvâl pakhat mi pângngai pha zân lo thlengin beer an lei phah a; festival hmanpuitu Minister meuh pawh beer ûm lek chhuakin a ding peu âl thlalâk chu facebook-ah pawh hmuh tùr a awm a! Zu khap burna dàn hi Nitish Kumar-a political agenda lian ber leh Bihar hmeichhiate hrehawm tuar chhan chhuah nâna hmanraw pawimawh ber pakhat a ni a. Mizoramah hmeithai 65% chu zu vàng a ni tih leh hmeichhe mâk chhiat tâwk 64% chu zu vàng bawk a ni tih hmuh chhuah ni mah se hmeichheho hian zu zawrh hi an do vak lo emaw tih tùr a ni.

WhatsApp leh facebook-a thil sawi honaah hmeichhe tam takin zu zawrh an pawisa lo tih an sawi a. Tûnah phei chuan nulate pawhin zak map loin zu an lei ta par par mai a; zu dàwra zu lei ṭhin nula leh tlangvâlte hi chîk taka thlìr chuan ‘zu in lo thei lo’ hmêl an pu hauh lo. Hmân ni lawk chapchâr kût ni-a tleirãwl tê tê, mipui kalna step kawng lûn lai taka zu thli lai leh in lai video, WhatsApp-a kan dawnte kha CM leh Excise Minister hian dawng ve tak maw? Bethlehem Vêng YMA hruaituten an vêng chung, Làmmual chhuah lam bûng hnuai leh a pangpèr phei vên hautakzia an sawi tihte hi dâwt a ni àwm si lo a; hmeichhe pheikhawk inkhing lo bun 50 zet leh kekawrtê eng emaw zât an chhar thu Rev. Jh. Za Hluna’n Vànglaini-a a rawn ziahte kha thu râpthlâk a tling! A ziaktu ngei pawh zu zawrh tirha sawrkar lamṭang, sawrkarin a tih tùr a tih tâwk loh avànga buma awmah inngaia a zah thu rawn puang chhuak hial a nih kha!

March 16, 2015 aṭanga sawrkar phalnaa zu zawrh ṭan a nih khân Public Sector Undertaking (PSU)-ho chu vêng ṭangrualin an do hneh deuh ták zêl avàngin tûnah chuan sawrkarin tih dàn a thlák ta thung a. Pathian ṭihna pawh nei mûmal lo leh mahni mihringpuite pawh pawisa lote hnênah zu zawrh phalna a pe ta sup sup a. Biak in leh school bul hnai pawh engah mah an ngai lo a; Excise Department-a officer pakhat hnênah, “Engati nge biak in leh school aṭanga zu dàwr hlat zâwng hi COTPA Act tih angin metre 100 tal pawh in tih loh?” ti-a ka zawh chuan, “Biak in leh school a tam lutuk a, a tih tak tak theih loh” tiin min chhâng a. Tûnah chuan biak in aṭanga metre 50 pawh tling loa zu zawrhnaah chuan biak in compound-ah zu bûr ruak kan chhar ta fo mai a nih hi!

Zu chhiah ît lo chu a takin an hriat khawp mai. Nitish Kumar-a chuan, “Zu chhiah ka duh lo” (I do not want revenues from alcohol) a ti hmak ngam a; kan ram hruaitute erawh chuan, “Zu chhiah ît vàngin kan zawrhtîr lo” ti chung siin chhiah an hmuh tawh chin pawh hmai uang takin an sawi thung si. Nitish Kumar leh Manik Sarkar (kawmthlang Tripura CM)-te hnathawh dàn en hian rualawh a na ṭhin mang e! State khat hruaitu ṭheuh ṭheuh, Chief Minister ṭheuh ṭheuh, patling
ṭheuh ṭheuh hi inan loh theih tak a ni a. “Buhfai no khat ei ṭheuh ṭheuh” tih ngawt chi pawh a ni hauh lo. CM ṭheuh ṭheuh pawh an lo inthlau êm mai!