Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

ṬAWNG THIAM LEH HMAN DIK A ṬÛL

April 27, 2016-ah khân I&PR Auditorium-a Mizo Academy of Letter (MAL) Foundation Day hmannaah ka va tel ve a. Chawhnûah chuan thupui pahnih - (1) Ṭawngkam dik leh dik lo chungchâng leh (2) Ṭawng thlûk dàn dik leh dik lo chungchâng sawi ho a ni. Pakhatna hi R. Vànramchhuanga’n a sawi hawng a; pahnihna hi Rozâma Chawngthûin a sawi hawng ve thung. Lunglei lam ṭawngkam han hawh ila, “sawi hona hlung tak kan nei” tih tùr a ni ang. MAL chu Mizo ṭawng hman dàn dik chungchânga kawng sâttu ber pakhat a ni a. Chuti chung chuan hun serh hmangtu Evan Lalchhuanmawia Sailo (Executive Committee Member) chuan hun a hman rei loh teh rêng nèn
ṭawngkam dik tâwk lo pali ngawt a hmang hman a. A hman dik loh pakhat chu ‘Israel’ ti loin ‘Isarel’ a han ti a; thuhril ṭhin tân phei chuan ‘Isarel’ tih hi a chi tawh loh; Silchar tih aia Hringchàr, Kolkata tih aia Kulkhut tih ang vêl a ni. Ani chauh hian Isarel a ti a ni lo, Pastor leh Kohhran Upa tam tak pawh hian Isarel zuk la ti tlat a! “Israel-ten an hnâwla an paih hnu kha” (KHB No. 96:4.3) tih pawh hi ‘Isarel-ten an hnâwla an paih hnu kha” ti hi a tam zâwk an la ni mai thei!

Evan Lalchhuanmawia Sailo (EC Member)-in hun serh hmangin Pathian thu a chhiar zawhah chuan “kan han thu chhiar ták” a ti nghâl kau mai chu MAL member pung khàwm nèn chuan a inhmeh vak lo a; a ṭawngkam chu kim biai siin a thu indawt dàn erawh a dik si lo; “thu kan han chhiar ták” tih tùr emaw “kan han chhiar ták thute kha..” tih tùr emaw a ni ang. A dawtah chuan, “a thu kan tihrîk tákte kha..” a ti bawk a. Pathian thuhriltuten ‘tihrîk’ tih hi an hmang fo a, thu hi bâwng ṭhi anga tihrîk chi a ni lo, a sawia sawi chi a ni zâwk! A ṭawngṭaiah chuan, “I hnênah làwm thu kan hrilh a che” a ti bawk a. Ka bulah Upa C. Sângzuala, Mizo ṭawng hman dàn dik ngaina tak chu a ṭhu ràn mai si a, lo chhinchhiah ve tak maw? Ani hian “I hnênah làwm thu kan hrilh a che” tih hi a ngaithei dèr si lo. “I hnênah làwm thu kan sawi e” tih a nih loh vêk chuan “I hnênah” tih tel loin, “Làwm thu kan hrilh a che” tih tùr a ni ti-a sawi mai pawh duh tâwk loa ziaka dah tawh a ni! Hetah hian “dah tawhtu” tih a chákawm angreng a, mahse “tu’ tel lo hian a dik tho avàngin ka telh lo lui ngat a ni. Tûnlai hian “tu” hi kan uar mah mah ta a, Bible-ah pawh “sumdâwngtu” tih lo awm hlauh hi en ṭhat huna paih vat chi a ni a. Rokûnga hlaa “Sumdâwngtuin a sum zawng zawng kalsan a ṭûl tawh ang” (KHB No. 465:2) tiha “sumdâwngtu” tih pawh hi a dik lo, sumdâwng tih a tâwk.

Thil dangah pakai ta daih ila; tûn hnaiah Chief Minister-in, “Infiamnaa a sâng ber thleng tùrin ṭawng a pawimawh” tiin Champhaia a sawi kha a dik hle a ni. CM hian Mizo ṭawng hman hi a duhtui angreng fû a, Mizoram Assembly House-ah meuh pawh intipa takin, “Ka nupui” tiin a hmang lui ngat a, “Kan nu” tih hi chu a duh ve miah lo; hmun pakhata a sawinaah chuan, “Nupuite hi inṭâwm tùr a ni lo!” a ti nghe nghe! Amah hi ṭawngkam thiam a ni lêm lo mai pawh a, ṭawng a duhtui hi a fakawm khawp mai. Mizoram Assembly session kha ka lo thlîr ve zauh zauh ṭhin a, an ṭawng muang lutuk ṭhin kha awm hmunah ka lo hah phah ve tlat. Thusawi hun an nei tam si lo, an han pehhêl kual vêl khanglâng ṭhin a, an ehh leh uhm chhûng a rei a, an ṭawng rang mang bawk si lo. Chu bákah chuan ‘an sawi duh kha’ sawi ta mai lo ni àwm takin “chu pawh chu ka sawi duh a” an ti vek mai a; sawi duh neiin an tàwp tlâng ta a ni ber mai.

Hmân ni lawkah khân Lalpêkhluan (Jeje-a) FPAI Indian Player of the Year (2016) chawimawina a dawng a. Hemi chungchâng hi fb lama mi nghal
ṭha ve tak Hriata Chhangte-in a sawi zuinaah chuan ‘Jeje-a pawh pêt goal ringawt thiam a ni lo a, a khelhpuite nèn harsatna nei loin Hinglish hmangin a titi thei’ tih lam hawiin a ziak a; Hinglish a tih hi Hindi leh English a tihna a ni. Hriata Chhangte sawi hi a dik khawp mai; India ramah kan awm ta sâ sâ, ṭhalaite chuan Hindi thiam tum ngei tùr a ni. Tûn hma aṭang khân Mizo ṭhalaite, India ram hmun dangah hna thawk tùrin an kal tawh ṭhin a; tûnah phei chuan Mizoram Youth Commission bul tumin mi eng emaw zât an kal bawk a. Mizo ṭhalaite tâna thil pawimawh tak chu Hindi leh English thiam kawp a ni. Miin ṭawng an thiam loh chuan an zahawm tùr angin an zahawm tâwk lo thei a; an tân chêt sual palh pawh a awl bîkin a rinawm. Anmahni chhawrtute pawhin an lo zuam sual thei a; duh loh khur thûk chhe takah an lût palh thei ang.

Education Reforms Commission Mizoram-ah khân tum hauh lohin Member-ah min rawn ruat ve teh tlat a; mahni chem kalna lam ni ta lo chu ka ṭangkai lo kher mai. Ṭawng thiam tam ṭhatzia erawh chu ka hriat chian lehzual phah. Khatih laia Education Secretary, Ms Esther Lalruatkimi kha Nagpur khawpuia lehkha zir, Hindi leh English chu Mizo ṭawng aia maha thiam nâl zâwk tih tùr a ni a. Delhi aṭanga Member pathum, kan hotute nèna an han titi tak tak kha chu ngaihthlâk nuam tak a ni. Hindi-a an ṭawng leh a kip a kâwiin a hre vek bawk si a; an tân khân hmeichhia tê tê ti-a hmuhsit ngawt theih a ni lo. Ms Esther-i kha a thlen chinah chuan a invai kaw thei viau zêl niin Education Department-a officer lian pakhat chuan a sawi. A chhan chu ṭawng a thiam ṭha a, dak thei satliah ni loin a ṭawng hman a zahawm a, a ṭawng aṭangin ngaihsàn mai tùr chi a ni ve tlat! Kan ram hruaitute pawh hi English leh Hindi thiam ṭha tak ni vek sela chuan Central Minister dàwr nuam an ti sawt ang. Mi ṭawng hriat kim hleih theih loh avànga, “I beg your pardon” ti deuh fo chung chuan thil ropui an sawi chhuak mang lo ang; chu a chhapah mahni duh ang an la sawi hlei thei lo a nih phei chuan ‘nai tak a ni’ tih ang lek an ni ang. Officer rau rauah ṭawng bah chut chut ai chuan ṭawng kal zaih mai chu a lan dàn aṭang ringawt pawhin an ngaihsànawm deuh zâwk. Hmân kumah khân Mizoram Synod hruaitu pakhatin Zokhawtharah biak in a han hawng a ni àwm e, Zokhawtharho chuan, “A hrawk a hnâwng ṭha mang e!” an lo ti a. MLA-ho pawh hi Zokhawthar ṭawngkam ang deuh hian hrawk hnâwng ṭha tak ni vek sela, tûn ai chuan an debate a kal chak ang a, an thu ngaihthlák pawh a nuam zâwk ang. Amaherawhchu an kâ a kal deuh a nih pawha ‘Joker’ ang ziazânga nuih hum humna thlen kher erawh a ṭha lo ni mai loin House a tizahawm lo!

Kohhran hruaitu Pastor leh Upate tân pawh mahni pianpui ṭawng dik taka hman thiam hi a pawimawh hle. Tûnah phei chuan mi tam takin, “Upa leh Pastor-te hi Mizo ṭawng tichhetu an ni” an ti bâwng bâwng tawh a; mahse hei hi a pawm vek theih chuang loh ang. Assembly House-a MLA-ho thusawi ngaihthlák aṭangin an ṭawngkam dik lo kha kohhran hruaitute aṭanga an lák chu a ni bîk hauh lo ang tih a rin theih a. Kohhranah hian ṭawngkam dik hman erawh chu a ṭûl tak meuh a; Presbyterian, Baptist, UPC, Salvation Army, etc-te hi tu mah an danglam chuang lo. Bible chhiarna, ṭawngṭaina, Secretary thupuanna, zaipàwl ngaihthlâkna leh thusawi ngaihthlâknate min neihpui tlut tlut hlawm vek. Kan ṭawngṭaiin, “I hnênah làwm thu kan hrilh a che” tih hi engati nge kan bànsan theih thlâwt loh le? “I hnênah” ti-a bul kan ṭan chuan “a che” ti-a a tàwp tùr a ni lo, “I hnênah làwm thu kan sawi e” tih a tâwk a. Mahse ṭawngṭai zawng zawng 95% aia tam mah hian a dik lo zâwk hi an tih dàn a ni tlat lawi si. Tûnlaia Pastor leh Kohhran Upate pawhin an hman uar tak pakhat, ‘khawngaihthlákawm’ tih pawh hi a tàwpa ‘awm’ tel lo hian hmang ila, a dik zaih mai! Kan thu khàr nân chuan Kohhran hruaitute tân pawh Mizo ṭawng thiam ringawt a tâwk lo; kohhran hian zàr zawm apui a ngah tawh a, Mizo ṭawngin a daih lohna hmun a tam tawlh tawlh a. Kohhran hruaitute chu English leh Hindi thiam nâl tak ni thei se, tûn ai hian an zahawm sawt ang. English an thiam nâl tâwk lo a nih pawhin ṭawng lettu hman hreh lo sela; khawvêl mi ropui tam tak hian ṭawng lettu an nei ṭhin.