ENG KAN TI NGE NI ÂW!

Kum 2001-2009 chhûng khân Silchar/ Shillong-ah PCI Executive Committee neiin kum khatah vawi 2 tal kan zin chhuak ṭhin a. Kan haw lamah driver-ten Silchar-ah petrol an thun khat vek ziah mai a; kan chhak lawk Vairêngtê-ah pawh thun tùr chu a awm ve reng tho si. “Engati nge?” ka tih chuan, “Silchar-ah petrol a ṭha zâwk alâwm,” tih chu min chhànna a ni. Hei hian phai vai, rinawm lo tak anga kan ngaih ṭhinte chu keini aiin an rinawm zâwk tih a tilang. Aizâwlah petrol pump eng emaw zât a awm a; driver pakhat chuan, “sâwta mi sâw ka pan ngat ngat ṭhin, an petrol a ṭha ber,” tiin a sawi a; petrol pump-a petrol pawlh dal nasat deuhna hmun leh nasat loh deuhna hmun a sawi zung zung thei. A awmna vênga petrol pump-a petrol, tûn hma deuha ‘a ṭha pâwl’ taka an sawi pawh chu a lo ṭha lo leh hman tawh pek a!

Tûnlaia chanchinbu leh thu thar puana kan hmuh leh hriat zin pâwl tak chu rawngbàwlna gas tihchingpen a ni tlat mai. P. L. Liandinga chhût dànin gas tihchingpen bûr kan chang hlauh a nih chuan a tlêm berah Rs 100-in kan hek tihna a ni. Central YMA meuh pawh gas tichingpen zawngin an thawk chhuak a, a tihchingpenna hmanrua nèn lam TV-ah an rawn pho chhuak a nih kha. Chûng tichingpentute chu tute nge kan tih chu Mizo bawk an ni a; an thurualpui vai tlêm tê an awm lek fang a ni. A hmahruaitu chu Mizo hlîr, Mizo hlîr. Hlim lai chuan an hlimin an harh ve phian lawi a ni mah ná! Nun khawih danglam lo hlimna/harhna tak hi chu âw....!

Tûnlaia TV leh ni tin chanchinbu-a thil langsàr tak pakhat chu Luangmuala lungalhthei rawh fîmna, M/S Mizo Carbon Product Pvt. Ltd., chungchâng hi a ni bawk. A hmuna zuk entuten an hmuh chu in ṭha taka sak leh a thawktu Silchar vai pakhat a ni mai a. Chuti chung chuan Central Transport Subsidy (CTS), maktaduai tam fê an hmu tawh a; chu chu duh tâwk ta lo chuan an la dîl leh cheu a, Mizoram sawrkara Industry Department lahin an la dîlpui ta cheu bawk. “A mak êm êm mang e” tih mai loh chu sawi ngaihna a awm lo! Duhâmin chin tâwk a nei lo a; kil tinah, hawina lamah apiangah dik lo taka tih duhtu an kuh ṭûn zêl. He lungalhthei rawh faina neitute chu tu nge han ti ila, ‘tûna Minister chak tak ni-a an sawi ṭhin nupui laizâwn, Africa rama awm ta a lo ni reng a nih hi’ an ti leh zêl tawh bawk si! WhatsApp lamah a neitu (Proprietor: Dr. Margaret M. Vârte) thlalâk chuanna licence (Aizâwl, the 31st August, 2012) nèn lam hmuh tùr a awm a, dâwt mai a nih a rinawm si lo. Meghalaya-a Khliehriet aṭanga lungalhthei metric ton 3,690 zet, truck 363 phurh kha Cachar aṭangin truck 222 chauhin a phur ta mai hi an truck hman a lian bîk em ni? Truck 141-in a inthlau ta a nih chu! Vairêngte checkgate-ah documents an tifel vek tihte hian ngaihtuah a tithui mang e! Intlawn lungàwi tawnna thil mak a thleng a ni lo maw?

Mizoram CM-in hmàn deuhah khân, “Compensation hnam kan ni,” a ti em ni kha? Kan duh lo viau ná a, a thusawi fuh pâwl tak a ni lo maw? Hawina lam apiangah corruption hlîr, corruption hlîr hmuh tùr a awm si. Serlui B project, Vairêngte jungle warfare training cente, Tuirial hydel project, Bairabi–Sairãng rêl kawng, KMMTTP emaw, khawiah pawh thil pawimawh tih dâwnin siam puitlinna daih titih zângnadawmna pêk hmasak a ngai zêl mai te hi; hei lo liama ‘compensation hnam’ a awm leh theih chuang dâwn em ni? Eng laiin nge ram an lo neih tih pawh hriat loh laiin pass an lo hum far thei zêl a. Hmun ṭhenkhatah chuan Mizorama computer hman hma daiha siam ni si, computer-a chhut ni tlat bawk si, rapchunga rèp un chawp, tihbalh hlui chawp ni âwm tak pass-te pawh a awm kha le! A makin a râpthlâk e. Hei hi ‘râpthlâk’ hmanna tùr dik tak a ni dâwn lâwm ni ka nau K.L Lian?

Bazar-ah thlai hnah han lei ila, anhnah têl ṭha tak ni-a lang kha in kan thlenpui meuh chuan a kârah a chhia an lo zep leh tlat ṭhin a; mahni thil leiah lungâwi loin âr mawng ang maiin kan phun kan phun mai zawng a nih hi! Sa lei dâwnin duh lai tak kan han kâwk ve bawk a, a sâttuten pan êm êmin an han hlai a, “Ka duh leh lo,” ti dâwn ila, min sât tel duh mai ang tih kan hlau deuh roh tawh si. An themthiam lailêng teh asin! Kum 1962-ah, China râl len lai khân India sawrkarin Defence of India Rules (DIR) a siam a, DIR hmangin ram buai lai khân mi tam tak min tàntîr a nih kha. DIR sût hnûah Unlawful Activities Prevention Act (UAPA–1967) an hmang leh a; DIR hnuaia tângte kha UAPA hnuaiah min transfer a; DIR hnuaia tûk tin breakfast-ah ‘aṭa kan butter tah’ dawng ṭhin khân UAPA hnuaiah chuan ‘kurtai tah’ kan dawng ta thung a. UAPA sût hnûah Maintenance of Internal Security Act (MISA–1971) an siam leh ta a. Mizo chauhin ‘MISA’ tih chu sa chhe lai sawi nân kan hmang; sa kan leiin, a sa chhe lai chu a bûk tihtlin nân min belh hnawk ṭhin a, tûn thlengin MISA tih a nih phah ta. Sawrkarin MISA pawh a sût leh tawh a ni lâwm ni? Mizo sa zuartute erawh chuanMISA an la hmang zui zêl; Mizoram chiah hi MISA la hmang zui awm chhun kan ni!

Pathian thu pawh kan sawi hnem na rawh e; Pathian thu chu eng anga ṭha pawh sawi mah ila, tu mahin zawm an tum miau si loh chuan tih ngaihna tak pawh a awm lo. Pathian thu sawi chawlh lailâwk ‘holiday’ hi hmang chhin ta ila, eng tak thleng ang maw? Thu ṭha kan infah mawlh mawlh a, bengin kan ngaithla a, kan thinlung arawngah a lût tak tak si lo. Kan hlim leh làmna hmun piah lamah kan nunin a tak ram a thleng zo si lo. Kèlkàng pawhin min kàng fai thei si lo! Bible-a Thlarau Thianghlim changte chu an nun a danglam nghâl ṭhin a nih hi maw. Campaign/camping/crusade kan ti; tih loha hleih pawh kan nei tawh lo. Biak in duh tâwk loin Vânapa Hall/Làmmual nèn lam kan luah ṭhin. Thing bul tam tak hi bengngawng biaka Pathian kan auhna hmun a ni. Zin chhuah nikhua lahin khaw daiah kan ṭawngṭai hmasa ziah; hetiang taka ṭawngṭai tam ram hi khawvêl hmun dangah a awm ve lo ang. Mahse kan thêng kan thãwngah Pathian thu a lût tak tak si lo. Pathian thu hi intihhlimna ‘enjoyment’ ah kan hmang a ni ber lo maw?

Kum 1959 mautàm laia Thanpuii Pa thu ziah tâwi tê ‘Kan Mizia’ kha kan duh lo viau nâ a; tûn thlengin Mizo zia chu a lo phawk fuh ber mai. A thu ṭhenkhat han la chhuak ila, “Ṭhenawm khawvêngte hmangaih hle anga lang si, a rûka an chhiatna zawng ruai si, ‘Ka mei rap se, chu ila’ ti ṭhah.... Kristian inti si, Krista mizia rêng rêng zir duh lo mi... vàntlâng ngaiha mawi tùr chauha sakhaw ngaihsak mi, a tâwi zâwngin, ‘Rilru fai si loa puan chang tivârte,’ kan ni.... Mahni hlâwkna tùrah chuan mi bum hlum ṭhak pawh hreh lo, mi rinawm anga lan tum ṭheuh, mahse tehna leh bûkna dik pawh hmang duh miah lo... Thamna hi a bawlhhlawh e tia iak iak si, tham chîng ber bawk si... Taksa, rilru leh thlaraua hausa inti hle si a, a enga kima pachhe ngawih ngawih zâwk kan ni. Tichuan a suak vek kan ni a, hmaithinghâwng kan vuah ṭheuh a ni,”a tih kha (J. Malsàwma, Zo Nun, 1979:129–130). Mi hetiang kan nih chhan ber chu Pathian kan ṭih loh vàng a ni. Pathian ṭih chuan sual a hua a, a kalsan ṭhin (Thuf 8.13; Job 28.28). Sual kalsan a duh tâwk mai lo a, thil ṭha a ti ṭhin (Sam 34.14). Thil ṭha lo kan tih chhûng chuan Pathian kan ṭih lo tihna a ni ang.