KAN CHI-AI HMA LUTUK DEUH ṬHIN

Tûnah hian 2015 kum bulah kan awm mêk a; kum dangah pawh hetiang hunah hian kan beisei loh thil ṭha lo leh râpthlâk tak tak a thleng leh zauh ṭhin a. Chutiang thil a lo thlen chuan mi tam tak chu an chi-ai ṭhin a. Kuminah ngei pawh Aizâwlah inthahna râpthlâk tak a thleng a; chumi avàng chuan mi tam tak chu an phili leh tawh a. Mi ṭhenkhat chuan hetianga thil duhawm lo leh râpthlâk thleng ta chu khawvêl a tàwp dâwn hnai a ni ang tiin an lo mangang titih hman leh tawh bawk a. Khawvêla thil thleng maksak leh râpthlâk tak a lo awm avànga khawvêl tàwp mai tùr anga ngai táwk hi mi eng emaw zât an awm leh mai ṭhin. Hetiang ngaih dàn nei sam lutuk hote hi rinna kawngah an nghet tâwk lo a ni ang. Khawvêl tàwp hi an hlau tak tak em? Khawvêl an la thlákhlelh avàngin a tàwp mai ang tih an hlau em ni zâwk? Mi ṭhenkhat phei chuan hna an thawh ṭhat theih loh phah a. Mihring khawsak dàn tùr pângngai an hlamchhiah a; kal sualna kawng an zawh phah ṭhin.

Kan ramah harhna a thleng fo a; a châng chuan Isua lo kal lehna kan tuipui a. Chutih hunah chuan kan thusawi pawhin khawvêl tàwp hun a thlîr a; mi ṭhenkhat phei chuan khawi

aṭang maha an hriat ni bîk si loin khawvêl hi an sawi tàwp ṭêp thin a ni. Kum 1913-a harhnaah pawh a thu ken lian tak chu Isua lo kal lehna a ni a; mi ṭhenkhatin an dam laia lo thleng tùrah an ngai a. An iptepui ah lai te pawh ak chhe hman lo tùrah inngaiin sumah an dêng chhe hial an ti. Mahse an beisei leh rin ang chuan Isua chu a lo kal ta mai si lo a; tûn thlengin Isua lo kal hun chu beiseina nèn kan la nghák ta fan záwk a ni.

Isua lo kal leh rin hnaih chiam hi hmasâng Kohhran hun hmasa lamah pawh khán a lo awm tawh ṭhin. Isua zirtîrte ngei pawh khán an nghákhlel hle a ni ang, Isua vàn làwn dáwn khán, “Lalpa, tûnah em ni Israel-te hnênah ram i pêk leh dáwn?” tiin an zâwt a. An zawhna kha thil dang ni loin a lo kal leh hun tùr chungchâng a ni tih Isua chhànna aṭang khán a lang chiang hle. Isuan an hnênah, “Pain a hun leh ni, ama thû thûa awma a ruat chu, nangni lo hriat tùr a ni lo e” a tih hmiah mai (Tirh 1.7). A lo kal leh hun tùr chu Pa (Pathian) chauh lo chuan Fapa (Isua) pawhin a hre lo. Heti taka chianga Isuan a sawi chung hian a lo kal leh hun tùr, ni leh thla thlenga lo hriat tum ni àwm tak hi an awm leh ṭhin. Chutiang chuan kal sualna a thlen fo.

Kohhran din tirh kum zabi hnihnaah khân Isua lo kal leh hun chungchânga thil dik lo lian tak pakhat chu Montanus-a zirtîrna kha a ni. Montanus-a chu Phrygia ram mi a ni a, Kristiana a inleh hma chuan Grik-ho pathiannu Cybele-i puithiam a ni. Kum zabi 2-na laiah khán a zirtîrna hi a ṭhang chak viau a ni ang, Kohhran Pate zînga mi Tertulian-a meuh pawh amah zuitute zîngah telin an sawi. A zirtîrna chu ‘zàwlnei rawngbàwlna thar’ (new prophecy) an ti hial nghe nghe a. Montanus-a chu ‘tih-êna awmte’ (illuminati) an tih hruaitu a ni. Thupuan bua Jerusalem thar kha Phrygia ram, Asia Minor, tûna Turkey-ah khuan Isuan rawn din dâwnin an ngai a. Phrygia ram Pepuza tlângah chuan New Jerusalem rawn din tùra ngaiin Isua lo kal lehna an nghák thlàwn tawh a ni. William Miller-a (1782 –1849), Baptist preacher, a hnua Seventh Day Adventist dintu anga sawi theih pawhin Isua lo kal leh hun tùr chu March 21, 1883 leh March 21, 1884 inkâr niin a chhût a; mahse chutih chhûng chuan a lo kal ta si lo a. A han chhût nawn a, October 22, 1884 a ti leh a, a hote nèn vàn làwn kawr nèn Isua lo kal tùr nghákin daipâwnah an va kal khâwm a; mahse an nghák thlàwn leh ta tho a ni.

Mizoramah pawh hian thuhriltu ṭhenkhatin Isua lo kal lehna hi an sawi hnai leh thut ṭhin. Hmânah Ireland ram Armagh Bishop Ussher-a (1581–1656) chuan Genesis bu-a thlahtu hmasate kum aṭanga chhûtin Pathianin khawvêl a siam kha BC 4 niin a lo chhût chhuak a. A chhût dàn tak phei chuan Pathianin khawvêl a siam zawh hun kha BC 4, October 26, zîng dâr 9 tih a ni. John Lightfoot-a erawh chuan khawvêl ziam zawh hun chu BC 4, October 23, zîng dâr 9 niin a sawi ve thung. An hre chiang bal bal khawp mai; a dik lêm hlei lo ná a! An chhût dàn zui hian kum 1701 aṭang khán English Bible (AV/KJV)-ah Genesis bung khatna sîrah hian ‘4 BC’ tih an dah a. Scofield Reference Bible, orginal edition-ah pawh khán dah a ni. Hemi chhût dàn avàng hian mi ṭhenkhat chuan khawvêl hi kum 6000 ral hunah chuan tàwp tùrah an ngai a. Kum 2000 lo thlen dâwn te khán mi tam tak an chi-ai a, thu dik lo vawrh darh a tam hle kha; computer-in 2000 piah lam a hmu thei lo an ti vêl a nih kha.

Mizoramah ngei pawh Myanmar aṭanga lo kal thuhriltu lâr ve tak pakhatin kum 1993 tàwp lama a sermon-ah khán kum 1994-a khawvêl tàwp mai tùr lam hawi zâwngin thu a sawi kul kul a. Kei pawhin a cassette ka ngaithla a, ka hre chiang khawp mai. French mi, hrilhlâwkna lo puang ṭhintu Nostradamus-a (1503–1566) hrilhlâwkna chu dik ngei tùrah ngaiin a sawi chhuak hial a. Mahse a thusawi chu a lo la thleng dik si lo; amah ngei pawh Myanmar-ah chuan kohhran pakhat hruaitu a ni ta a. Khatih laia ‘Rev.’ tih la hlawh lo kha tûnah chuan ‘Rev.’ tih a ni tawh a; chu chauh ni loin doctorate degree pawh khawi aṭangin emaw ni a dawng tawh bawk a, ‘Rev. Dr’ tih a ni tawh nghe nghe a. Mizoramah pawh a lamṭang eng emaw zât an la awm reng a. A sawi ang khán kum 1994-ah khawvêl lo tàwp ta sela, ‘Rev. Dr’ tih a hlawh hman hauh lo ang!

Kum 1990 hma hret khán Mizo zînga thuhriltu ṭhenkhatin Isua lo kal lehna hi an sawi hnai viau ṭhin a. An zînga pakhat phei chuan a thusawiah “Juda-ten temple sak ṭhatna tùr hmanrua an la ngah vek tawh a. Temple an sak zawh huna inthâwina tùr bawngla sen pawh an vulh tawh a; Mosia tui thuhrûk pawh an hmu chhuak tawh bawk” a ti ṭhin a ni àwm e. Chu chauh ni loin Zakaria 14.4-ah Olive tlâng khi tùr anga sawi chu ‘tûnah khi ṭan tawh’ angin a sawi bawk a ni ang. Kum 1990 September thlaah Jerusalem aṭanga ka lo haw hlimin hmun tam taka zawhna ka dawn chu, “Juda-ten temple sakna tùr hmanrua an la vek tawh tih hi a dik em? Temple-a inthâwina tùr bâwngla sen an vulh tawh em ni? Chu bâwngla sen chu i hmu em? Olive tlâng a khi ṭan tawh an tih hi a khi lai tak chu i hmu em?” tihte hi a ni. Ka chhànna erawh chu chutiang thil eng mah a awm lo tih a ni. Olive tlâng hi khi tùr pawh ni se, lo kal tùra chu a lo kal hunah khi chawp tùr a ni ang, a lo kal hmaa lo khi lâwk tùr a ni lo. Bâwng dam chhûng hi kum 15 vêl a ni ber a. Bâwngla sen hi lo vulh tawh ni se, Isua a lo la kal bawk si lo a, tûnah chuan a tar thi daih tawh ang. Juda-ten temple an sak thâwm hriat tùr a awm hek lo a, an sak leh pawh a rinawm lo bawk. Israel ram khu secular state a ni a; temple sak thar leh hi sawrkar policy a ni lo hrim hrim. Temple tlâng khu Juda-ten an awp lo a; Muslim Supreme Council hnuaia awm a la ni reng. A nihna takah chuan Juda-te tân temple tlânga làwn khu tûnah chuan thiang lo tluk a ni. Ṭahna bang chhim lama temple tlâng làwnna kawng tawntirhah khuan heti hian Hebrai ṭawng leh English-in thuziak an târ: “ANNOUNCEMENT and WARNING. ‘According to the Torah, it is forbidden for any person to enter the area of the Temple Mount due to its sacredness.’ The Chief Rabbinate of Israel” tiin.

Ni tinin Isua lo kal hun chu kan hnaih hret hret zêl a. Mahse a lo kal rin hnaih avànga chi-ai mai tùr a ni lo. Kan ramah emaw ram dangah emaw thil râpthlâk tak tak a thlen avànga lo inngaihtuah buai chiam a ṭûl hek lo. Thiamna hi a sâng tawh a, khawvêl letliama thil thlengte pawh a thlen lai la láin kan hmu thei tawh a. Hêngte hi buai phah nân hman tùr a ni bawk hek lo. Isua lo kal hun atân keimahni lo invawn thianghlim a pawimawh ber a; mahse thil dang tih ṭhulh phah nân hman tùr a ni chuang lo. Vawi khat chu thuhriltu hmingthang tak C.H. Spurgeon-a hnênah, “Naktûkah Isua lo kal dâwn ta sela, eng tin nge i lo inbuatsaih ang?” tiin an zâwt a. Ani chuan, “Zîngah ka thawh hun pângngaiah ka tho ang a. Ka ni tin hnathawh pângngai thawk tùrin ka inbuatsaih ang. Isua pawh lo kal se, ka hna thawk lai ngei hi min rawn hmu se ka duh a ni” a ti a. Hei hian Isua lo kal leh tùr hmuah dàn

ṭha min kawhhmuhah ngai ila. Sâp thufing pakhat chu, “Kum za dam tùr angin hna thawk la, naktûka thi tùr angin ṭawngṭai rawh” tih a ni a; chutiang chuan Isua lo kal leh tùr hi hmuah i tum teh zâwk ang u.