Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

REMNA leh MUANNA

Kum 30 a lo liam ta reng mai, kum 1986 July thlaah khân zân khat chu United Theological College (UTC), Bangalore-a pindan pakhatah UTC hotute phalnain Mizohoin ramhnuai ata MNF lo hâw video kan en a. Kan zîngah chuan Prof. F.S. Downs-a pawh a tel ve; ani chu Church History-a kan zirtîrtu, North East lam chanchin ngaihven tak a ni. MNF-ho ramhnuai aṭanga an lo hâw video han hmuh zet chuan rilru a khawih hle a; an hmêl lah chu chaw kawpuar pawh ei mûmal lo tih takah ‘a ṭha’ han tih ngam rual a ni si lo. Kawng lakah an hotupa Pu Zoramthanga’n thu a sawi pap pap ṭhin a; tûnlai ṭawng takin a kâ a kal bawk a, duh tâwka thu a sawi chu thiam ve tak a ni. Chumi hnu kum khat lekah chuan BD zir zoin Aizâwlah kan lo hâw a, chutih lai chuan MNF sawrkar a ding tawh a; Pu Zoramthanga pawh Education Minister a ni a, tûna Chief Minister awmna tlângah khian a awm tawh a. Khatih laia a chanchin an sawi dangdai deuh tak pakhat chu Suakchhûnga Gas Agency aṭangin Gas bûr a pu chho tih kha a ni. Kum khat zet lo ral hman tawh a nih avàngin ramhnuai aṭanga an lo chhuah lai ngaihtuah chuan an hmêlte pawh a lo maih deuh hmak tawh a; chutianga hmêl an put theih chhan chu indo ṭhinte inkârah ‘Remna leh Muanna’ awm tawh vàng a ni.

Kum 1986 hma lam zawng kha chuan inthlan dâwn apiangin Political Party zawng zawngin an manifesto-ah thil pakhat an zeh tel ṭhin chu ‘Remna leh Muanna’ a ni. Kum 1986 June 30-ah India sawrkar leh MNF-in inremna thuthlung an ziah ták hnûah erawh chuan eng party mahin an manifesto-ah ‘remna leh muanna’ an telh ngai ta lo a ni àwm e; a insualate ber an inrem tákah chuan ‘remna leh muanna’ a awm taah an ngai a ni ang. Amaherawhchu, kan ram dinhmun hi Bible-in ‘remna’ a tih (Heb. shalom) awmzia aṭanga thlìr erawh chuan remna leh muannain hmun a la chang tlêm hle si a ni.

Bible-in ‘remna’ (shalom) a tih chu ‘buai awm lo’ ringawt hi a ni ve lo. Hebrai
ṭawnga shalom awmzia tak chu ṭawngkam pakhat maia dah theih a ni lo. Shalom chu Hebrai Bible (Tanak)-ah vawi 397 hman a ni a; shalom lehlinna Grik thumal ‘eirene’ chu Thuthlung Tharah vawi 91 hman a ni a; chûng zînga vawi 24 chu Chanchin Ṭha bûah hman a ni. Shalom awmzia chuan a fûn tam êm êm a:– ‘thlamuanna, muanna, remna, inremna, famkimna, puitlinna, damna, inngeihna, himna, damna, hlimna, ṭhatna, inṭhianna, hlawhtlinna, hnianghnârna, hausakna, intodelhna’ tihnate a ni thei vek a. Taksa, rilru, thlarau, thinlung, hnathawh, inkûngkaihna, sum leh pai, hrisêlna kawnga thlamuanna famkim sawina a ni. Ṭawngkam khat leka dah hrâm dâwn chuan
‘ṭhattlànna’ (welfare) tih tùr a ni ang.

Politics thilah a insualate ber an inrem chuan remna a awm tih theih a ni ang a; mahse kan ramah hian remna tak a awm si lo. Mi hausa leh rethei inthlauhna a nasa tual tual a. Mi hausate hausakna sâng tual tualin an in leh lo a ropui tawlh tawlh a; Aizâwl khawpui dai vêla an thlâm tluk pawh mi retheiho chuan kan nei zo lo. Kan ram mi hausate in chhûng thuamnate chu London leh New York-a Sâp leh Arab mi hausate neih aiin a nêp chuang lo. Mahse chûngho chu thlamuang takin an awm chuang bîk lo a; an sofa set-te chu dûp ṭha hle mah se nuamsain an ṭhu hman lo a, an âwngphahte chu ruh nâ damna tih khawpa ṭha pawh ni mah se an muttui phah chuang lo. Synod Moderator Rev. R. Lalengkima Valedictory Sermon (1995)-ah, “Kan in a inhnaih tual tual a, kan thinlung a inhlat tual tual; kan khum a dûp nuam tawlh tawlh a, kan mu tui lo tulh tulh si; kawngkâ leh thingrem kalhna a rinawm tawlh tawlh a, himin kan inhre chuang lo,” a tih kha a dik tawlh tawlh zawng a nih hi!

Kan ramah tual thi an tam hle reng a; a khât tâwkin mi ruang an chhar fo bawk a. Insual buai an awm deuh reng a; chhûngkaw tihbuai avànga mahni fate ngei Jail-a dah lût an tam tual tual. Hlimpui vànglai tak pawhin Thana leh Jail a la ruak ngai lo a; ruah ahnehin Central Jail-ah tûn hma aiin mi tâng an tam zâwk an ti. Tûk tin chanchin thar puanah zàn lama buaina awm loh lai a la awm lo. Kohhran duh dàn hnâwlin sawrkarin MLTP Act hnâwlin MLPC Act & Rules a siam a; “zu rui kan khuahkhirh dâwn” tiin ‘thlamuanna thu lem’ min tiam a. Zu lei dàn rangkachak an siam chu an han hmang ta ngei a, mahse a ni leh a thla ral hmain an dàn chu pal zûtin a duh duhin zu an lei thei a ni titih ta mai. Tûnah phei chuan Liqour Card chu thil chuangtlai mai a ni ṭan titih tawh ang. A tîra zu zuar tùra an tihte Public Undertakings (ZUCO)-hoin mipui vàntlâng dodàlna avànga zu an zawrh hleih theih ták loh avàngin vêng hrang hranga Pathian pawisa lo leh mihring hlau loho chu zu an zawrhtîr ta thung a. Chu bákah Excise Minister enkawl ngei Police-ho chuan zu zuk zuar a! British imperialist hun laia siam IPC changchàwiin hmànlai Mizo tlâng chîl dân hnâwl a ni tawh laklawh si. Tûnah chuan pawisak nei lohoin nuam an leng a ni ta ber a; an duhna hmun apiangah zu an in ta vêl mai mai a; World Bank Road an tihte chu zu inna kawngpui, zu in duh nula leh tlangvâl nuam tàwlna hmun a chang ta.

Sikret zawrh khapna dàn COTPA-ah chuan biak in leh sikul aṭanga metre 100-ah sikret zawrh khap a nih laiin MLPC Act & Rules-ah chuan metre zât an bithliah duh tlat lo a. Excise Officer pakhatin, “Mizoramah chuan biak in leh sikul a tam êm alâwm,” a ti ringawt a. COTPA dàn aṭanga teh pawhin biak in leh sikul chu a tam ve tho lâwm ni? ‘Kristian State’ ti hial khawpa ram hruaituten an sawi ṭhin ramah ngei hian biak in hnaih taka zu dàwr awm pawh an pawiti lo; biak in aṭanga zu dàwr hlat zâwng tùr chu Excise Minister sawi dàn apiang ni tùrin an dah emaw ni? An mi duhsak zâwngten zu zawrhna tùr in an neihna hmun azirin an sawi hlain an sawi hnai mai dâwn ni àwm tak a ni! Biak in hnaiha zu zawrhna hmunah chuan biak in chheh vêlah zu bûr ruak chhar a ni ta fo mai zawng a nih hi!

Hospital hrang hrangah zu vànga damlo an lût tam tual tual tih hi Hospital aṭanga thu dawn a ni a; an thih chhan erawh chu ‘zu vàng’ tih a ni ngai lo thung. Thih tawh hnu thlengin lem kan chang a; Mizoram hi ‘thih chhan’ dâwt sawi tamna ber ram a ni hial lo’ng maw? Thu tak puanzàr duh lohna ram, politics aṭanga thlîra ‘remna leh muanna’ awm tawhna ram ni si, a taka ‘remna tak’ awm si lo kan ni miau alâwm! Sawrkar meuh pawhin a police-te zînga zu sehho tâna ‘camping’ hmun hnih hmun thuma a buatsaihna hi ram dang awm ve maw? An mangan tàwpah Pathian lo chu pan tùr an hre lehlawi si lo. Chuti chung chuan an thihin, “zu vànga thi an ni lo” an la ti ṭuah hum bawk si. An thu leh ui beng hi hlin tùr alawi a awm lo a ni ber. Sawrkara thawk psychiatrist pakhatin, “Tûn hma khân min râwntu tam ber chu drug addicts an ni a; tûnah erawh chuan zu in avànga buaite hi min râwntu tam ber an ni ta,” a tih chuan ngaihtuah a tithui khawp mai.

Mizoramah remna leh muanna awm lohzia tilang chiangtu tak chu hawina lam apiangah thil dik lo hmuh tùr a awm hi a ni. Engkim mai hi tihchingpen loh ahleih a awm lo. Zângnadawmna lák tam duh luat avàngin ram pass kan tichingpen a; hmân ni lawka computer-a siam, tihhlui chawp kan chîng a. Petrol lah tihchingpen ‘adulterated’ bawk a ni a. Bâwnghnute lah tui pawlh loh ringawt pawh chi hnih chi thum a awm. Lawi sa, sai sa anga zawrhna ram, khawvêla ‘misa’ nei awm chhun kan ni ang. Gas tihchingpen dàn ZONET-in a rawn tihlante khân Mizote rinawm lohzia a tichiang hle. Gas hi a bûra sem loin electric connection anga inpêk dàn hi sawrkarin ngaihtuah vat teh se. Kan kawmthlang Tripura-ah pawh an ti thei a, kan kohhran Field Secretary Quarters-ah pawh chutiang gas connection chu an thlun zawm tawh.

Chawngkhûm dàn tlâng huat loh ti ila, ‘chiahpuam’ tihte kha sum ûm luatzia tilangtu a ni a; tûnah ‘khehpuam’ an ti leh tawh! Sumdàwnna kal tluang pângngaiah chuan kum hnih khat lekah len thûr thûr chu thil harsa tak a ni ang; chutih laiin khehpuam avànga hausate chu ‘lian tual tual’ an ni ringawt. In hmun lo ram to tak takin an lei a, chûngah chuan in ropui tak tak an sa zung zung a, ‘an motor-te pawh police-in check loh tùr an ti’ tihte hi a dik a nih ngai chuan a va râpthlâk êm! Hetiang boruak kârah hian ‘remna leh muanna’ tak chu kan nei thei ngang lo a nih hi! “Rorèlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se,” (Amos 5.24) tih hi office bang leh kalkawng dunga târ mawi mai mai atân chuan a uiawm lua; a taka chantîr a hun tawh.