THLARAU THIANGHLIM vrs MIHRING THLARAU

‘Thlarau Thiang­hlim’ tih hi Chanchin Ṭha lo thlen hnûa Mizo ṭawngkam thar, Thuthlung Thar aṭanga kan lák chhàwn a ni. Kristian kan nih hma khán ‘Thlarau Thianghlim’ kan sawi ngai pawhin a lang lo a; ‘thlarau ṭha’ leh ‘thlarau sual’ erawh chu kan sawi ṭhin. Mizoin thlarau kan ngaih dàn chu tak nei a nih pawhin ral leh mai ṭhin, ti deuh rii riai a ni a. Hei hian tûn thlengin kan ngaih dàn a la kaihruai thui viau a ni àwm e. ‘Thlarau chang’ kan tihte pawh ti deuh rii riai emaw nu deuh but emaw an ni duh hle; chûng mite chu mi ṭhenkhatin ‘thlarau mi’ an tihte chu an ni.

Thuthlung Hluiah ‘Thlarau Thianghlim’ tih hi Trinity-a mi nung pakhat sawi nân hman ni lo mah se a tlukpui LALPA thlarau leh Pathian thlarau tih hman a ni a; a châng chuan ‘Thlarau’ tih ringawtin hman a ni a. Pathianin ‘ka Thlarau’ tih a hmang ṭhin bawk. Thuthlung Hluiah Pathian thlarau hnathawh dàn tlângpui chu:– (1) Thlarau chuan Israel hnam hruaitute a ṭanpui ṭhin. (2) Rorêltute leh lalte hnênah finna a pe. (3) Thlarau chuan hna thawk thei tùrin zàwlneite ṭanpuiin a tihuaisen. (4) Thlarau chuan mihring nun a tithianghlim. (5) Thlarau chuan mi ṭhenkhat hnênah thiltihtheihna bîk a neihtîr ṭhin. Samsona chu Thlarauin a hun takah chakna bîk a pe a (Ror 14.6,19; 15.14); Bezalela chu biak bûk sa tùrin kawng tinrênga themthiamna a pe bawk (Exod 31.3–5). Zàwlnei sikul awm lai chuan zàwlneihoin thlarau eng emaw bîk chang ni àwm takin thu an sawi bual bual ṭhin a (1 Sam 10.11f); hetiang hi thlarau ruih thil ni loin zàwlneite khân thu chham rual an nei ṭhin a ni. Zàwlnei ṭhenkhat chuan an thu puan tihchian zâwk nân lem chana eng emaw entîr (symbolic action) an nei a. Jeremia’n bâwng nghâwngkawl a nghâwngah a bât a (Jer 27.2); Ezekiela’n lem changin Jerusalem hual a entîr bawk (Ezk 4.1f). Hêngte hi thlarau ruih vàng ni loin an thu puan a taka lo thleng tùr a lema entîrna a ni.

Thuthlung Tharah chuan ‘Thlarau Thianghlim’ tih hi Trinity-a mi nung pakhat a ni tih chiang takin a lo lang ta a. Thuthung Thara Thlarau Thianghlim hnathawh langsàr ber chu Pentikos ni-a lo thleng kha a ni a. Mihring sawi fiah thiam bák a nih avàngin Luka chuan ‘leite amaha insem darh’ angin a sawi (Tirh 2.1–4). Khawvêl hmun hrang 16 aṭanga lo kalte khân Galili mite (zirtîrte) thusawi kha anmahni ṭawng ṭheuhin a awmzia an hre thei ta mai a; chuvàngin mak an ti ta êm êm a nih kha (Tirh 2.7–11). Kha thil lo thleng kha ‘ṭawng hriat loh’ tiin an sawi ṭhin a; mahse Korinth mite hnêna lehkhathawnah Paula’n ‘ṭawng hriat loh’ a tih ang kha a ni lo. Ṭawng hriat theih, Galili mite ṭawng (Aramaik) kha hmun dang daih aṭanga lo kalte khân an awmna ram ṭheuh ṭawngin a awmzia an hre thei a ni zâwk.

Thuthlung Tharah Thlarau Thianghlim lo thlen ṭhin thu a lang ṭhin a. Chumiin a hrin chhuah leh a nghawng pawimawh takte chu:– (1) Ringtu hmasate kha missionary rilru a puttîr a, Chanchin Ṭha hril darh kawngah a pui. (2) Kohhranho nasa takin an pun phah. (3) Ringtute a tihuaisen. (4) Ringtute puitlinna kawngah a ṭhantîr. (5) Kohhranhote a tipumkhat. (6) Pathian thu hriatnaah ringtute a tiṭhang. (7) Ringtu hmasa ṭhenkhatin thil mak tihtheihna an nei. Hmun hrang hrangah Thlarau Thianghlim a thleng thei a; mahse Thlarauin an khat reng thei bîk lo a, kian hun a nei leh ṭhin.

Mizoramah hian harhna a lo thleng fo tawh a. Harhna hi Kohhranin a hlâwkpui hle ṭhin a; chutih laiin a nghawng chhuah, a chhe lam pawh a awm ve tho. Harhnain a nghawng chhuah thil duhawm lo ṭhenkhatte chu:– (1) Thlarau sem chîng an awm. (2) Mi hneh tuma lem chan thil a tel. Entîr nân – nausên lema chan tih angreng te. (3) Inenkawl leh inbuatsaih bîkna a thlen (4) Thlarau nat – a tidam theitu bîk an awm. (5) Aw chi hrang hrang – pathian âw/thlarau sual âw tih angrengte an hre ṭhin niin an insawi. (6) Ṭawng hriat loh a keng tel duh hle. (7) Inlàrna hmu tâwk an awm châwk bawk. (8) Hrilhlâwkna an uar hle bawk; an thil hrilh lâwk erawh chu a thleng dik lêm si lo. (9) Khurbîng leh interek hrang an awm duh bîk.(10) Khurh chiam te, khawng vek te, chauh ngawih ngawih te a keng tel. (11) Thil hriat theih bîkna neiah an inngai. (12) An chan ang chang lote hmuhsit leh sawisèl an chîng. (13) Kohhran inkhâwmah an duh ang anga khawsak an tum a, mahni inthununna an tlachham. (14) Biak In zahawmna pawisa loin maichàm leh pulpit te pawh an duh apiang tih nân hman an tum. (15) Kohhran kalphung leh hruaitu – Pastor leh Upate sawisèl an chîng.

Thlarau Thianghlim hnathawh chu a hming ang tak hian a ‘thianghlim’ tùr a ni. Hebrai ṭawnga ‘thianghlim’ awmzia chu ‘danglam, hrang’ tihna a ni a. Thlarau Thianghlim a nih ang ngeiin thlarau dang zawng zawng laka hrang a ni a. A hnathawh pawh a danglam a; a danglam kan tih hian a maksak zâwnga danglam ni loin a thianghlim zâwnga danglam tihna a ni. Thlarau hnathawh tih avànga nu deuh but tùra ngaih tùr a ni lo.

Mihring thlarau hnathawh pawh a awm ve bawk a. Thlarau Thianghlim hnathawh ni àwm taka sawi tam tak hi mihring thlarau hnathawh a ni thei. Bible-ah Thlarau Thianghlim hnathawh nu deuh but hmuh tùr a awm lo. Thlarau Thianghlim hnathawh chu a fîm a; hmuh pawh a nuam a; a chanchin sawi pawh a zahthlâk loh. Chutih laiin mihring thlarau hnathawh erawh chu a nu deuh but ṭhin a, a ti rii riai deuh bawk ṭhin a; ṭhenkhat chu sawi zahthlák khawpte pawh a ni. Pathian hming chhâla intihṭhaih te an chîng a. Thlarau hming chhâla thil hlauhawm pui pui lo thleng tùr sawi an chîng bawk a. Thlarau hriattîrna chhâla khawvêl sawi tàwp ṭêp te pawh an awm bawk. Kum 1950 vêlah phei kha chuan ‘thlarau dung bawh’ te, ‘thlarau vãng bawh’ te, ‘sâwn thianghlim’ te, ‘inrûl’ te, thimthama ‘dap tâwrâw’ tih te pawh a awm nawk kha. Hetiang hi chu Thlarau Thianghlim hnathawh ni loin mihring thlarau hnathawh a ni.

Mihring thlarau hnathawh hi inkai theih a ni a; mihring hian kan châk zâwng tak chu kan kai mai ṭhin. Sa pêltuten sa ringawt an ngaihtuah avàngin an ṭhiante ngei pawh sa hmuhin an hmu a, an kâp hlum palh fo; sa thlarau ringawt an chan ṭhin vàng a ni. Mihring hian ‘mak’ nih hi kan duh khawp a. Pathian thu lamah pawh hian ‘mak’ hi kan lâwm a; thil tih mak nei ṭhin ni-a kan hriat chu kan bawh nasa hle ṭhin. Hetianga mak leh danglam deuh duhna te hi mihring thlarau hnathawh a ni. Thlarau lama nausên tih angreng te hi tûn hnai thil a ni lo. ‘Fa hrin’ tihte pawh hi fa tak tak (mihring) hring si lo, nun lamah eng nge an hlâwkpui? Rinna lama sawngnàwina thlentu a ni zâwk ang em? Thlarau Thianghlim laka fa hring Bible-in a sawi awm chhun chu Mari chauh a ni (Mt 1.18,20). Paula’n Timothea chu ‘rinnaa a fa tak tak’ angin a sawi bawk (1 Tim 1.2; 2 Tim 2.2). Khatiang leh tûnlaia ‘thlarau fa hrin’ an tih hi chu thil hrang daih a ni. Mahni tih tùr ti thei lo zâwnga thlarau hnathawh kan dawng ṭhinte hi kan rin Pathian leh a Fapa Isua Krista zia nèn chuan a inrem tlat lo. Hmeichhe pakhat, ‘thlarau fa hring’ ve an tih chu a thawhpuiten a hna a thawh ṭhat vak loh thu leh kêp a ngaih nasatzia an sawi tlat! Mizoramah hian zirlaite an zirlai tibuai khawpa campaign/camping kan neihpui chiam ṭhin pawh hi Pathian thu zirtîr dàn a ni ang em? Kan entawn tùr ber Isua’n, “Ka Pain tûn thleng pawhin hna a thawk reng a, kei pawhin ka thawk ve a ni” a tih kha (Joh 5.17). Mihring thlarau – inthlahdah leh awm âwl zâwnga thawk chi kan chang ang tih a hlauhawm.

Bible-a mi Pathian thlarau chang kan hmuhte hi chuan ṭha takin hna an thawk zâwk ṭhin. Mihring thlarau chang erawh chuan âwl an ngah lutuk ṭhin a; hna thawk mang loa thlarau pâr tlàna lèn reng mai an duh ṭhin. Zirlaiten an zirlai ti hlei thei lo khawpa thlarau chang anga kan ngai hi Thlarau Thianghlim hnathawh aiin mihring thlarau chang an ni zâwk lâwng maw? Mihring thlarau changten Kohhranah leh Biak Inah an chan ang apiang lâk luh an tum phei chuan Kohhran Upa leh Pastor-ten thiam tak leh fîmkhur taka dan thiam a ṭha a. Mi mal ina an tih ang apiang hi Biak Inah lâk luh tum tùr a ni lo a. Biak In chhûng – maichàm leh pulpit leh a chheh vêl hi phuah chawp thil tihna hmunah hman loh hrâm a ṭha ang. Pathian biak inkhâwm te pawh hi kan pal sawp lutuk palh ang e. Hetih hun hi Kohhran Upa leh Pastor-te fîmkhur thiam leh huaisen ngam hun tùr a ni. Maksak deuh taka chêt duhna rilru hi mihring thlarau aṭanga lo chhuak, lansarh leh dangdai bîk nih duh vàng a ni fo. Mihring thlarau changte hi Kohhranin a ngaihthah tùr chu a ni lo a; dimdâwih tak leh hre thiam taka enkawl an ngai ang a. Hei hian an duh apiang ti tùra zuia luh chilh a kâwk lo a, kawng dik kawhhmuha kaihhruai tùr an ni. Chutiang ti tùr chuan Pastor leh Kohhran Upate pawh an huaisen hle a ngai ang.