VENG HUAISEN ṬANG FAN FAN

Mizoram sawrkarin MLPC Act tlawh chhana zu zawrh a tum chian tákah khán Aizâwl khawpui chhûnga vêng hrang 19 - Khatla, Upper Republic, Mission Vêng, Bethlehem Vêngthlang, Tuikual North & South, Dam Vêng, Durtlâng, ITI, Leitan, Kulikàwn, Tuivamit, Bûngkàwn, Zonuam, Laipuitlâng, Armed Vêng South, Edenthar, Republic, Republic Vêngthlang te chuan an vêng chhûngah zu kudam emaw zu dàwr emaw awm an phal loh thu an puang chhuak a. Khâng vêng 19-te bákah khán tlâng hriat tùra puang chhuak ve kher si lo, an vêng chhûnga zu kudam leh zu dàwr awm phal lo an awm nual bawk. Khatianga vêng hrang 19-in zu kudam leh zu dàwr an vênga awm an duh loh thu an puanzàr tákah khán dàn intihre deuh te, zu zawrh châkhote leh sawrkar lama hotute chuan khâng vêngte thil tih dàn kha âtthlák an tih thu an sawi chhuak a. A âtthlák pawh chu lo ni tehrêng se, âtthlâkna ṭha leh átthlákna fing a ni tho tho.

Sawrkar chuan zû chu naktip mai March 16, 2015 (Thawhṭanni) aṭangin a zuar dâwn a. A lei hmasa tùr mi 300 hnênah permit pawh a pe fel tawh a. Amaherawhchu, vêng hrang hrangin an vêng chhûnga zu dàwr awm an duh loh thu an puan chhuah khân nghawng ṭha tak a nei. A nghawng pakhat chu zu la lûttu atân sawrkarin mi pahnih a thlang a; chûngte chu RTP Enterprise (Minister Zodintluanga chhûngte) leh SS Enterprise (Ex-PHE Minister S. Hiato chhûngte) an ni a. Khati taka zu dàwr awm phal lote au chhuah vàng kha a ni ang, sawrkar pawh zu zuartu lian (warehouse neitu) a thlan dànah a fîmkhur hle a. Presbyterian Kohhran mi leh sa chu a thlang ta lo rih phawt a; hei hi thil làwmawm tak a ni. Zu zuar chhâwng tùr pawhin mi mal thlang loin sawrkar agency ṭhenkhat - ZIDCO, MIFCO, MAMCO leh Ex-Service Association a thlang zâwk bawk a. Lêngzèm chanchinbûah fiamthu thawh nân ‘ZIDCO, MIFCO leh MAMCO te hi ZUCO an ti’ tih a ni nghe nghe kha. An hming thar atân an inhmeh tiu teu viau ang!

Ràngvamual leh Phunchawng khu MLTP Act hman lai pawha zu hmunpui a ni. Central YMA pawhin Aizâwl khawpui vêng hrang hranga Branch YMA volunteer-te hmanga zu dap rûnpui a thlákna ṭhin kha a ni a. Aizâwl khawpuia vêng hrang hrangin an vêng chhûnga zu kudam awm an phal loh thu puan chhuah nghawng bawk a ni ang, sawrkar chuan Ràngvamual leh Phunchhawng chu zu hmun nghetah a thlang ta a. Khulaia zu sa ṭhin Myanmar leh Manipur lam mite kha hmun dangah an kal ang a, sawrkar phalna ngeia zu zawrh tùr dahna hmunpui hlun a nih zui dâwn avàngin Ràngvamual leh Phunchawng chu vêng vânduaiah a ṭang zui dâwn a ni. Ràngvamual leh Phunchawngah zu duh intlar a bâng thei dâwn lo tihna a nih chu. January 22-a Vànglaini chanchinbu-a chhuah dànin zu permit dîl tawh kha 22,178 an ni a; a hnu lamah dîltu eng zât nge awm belh kan hre rih lo. Zu permit dil kha thil zahthlákah pawh a kal lo a ni ang, State Bank of India-ah phei chuan zu permit dîlten chalan an buaipui atalângin mi dangin an dàwr hlei thei lo an ti! Sawrkarin ‘zu in lo thei lo mi tlêm tê’ a tihte hi an lo tlêm vak lo a ni ang; mi tlêm tê ni se, zu zawrh hi a hlâwk dâwn si lo a. Sawrkar office lian tak pakhata thawk mi pakhat chuan zu in phalna ‘licence’ a neih chu lekin “In duh chuan ka tihsak thei che u” tiin a vai vêl an ti a; permit nei ringawt pawhin an uanpui ṭan tawh a nih chu!

Tûn hnaia chanchin langsàr tak chu Chapchàr kût hman ni March 6, 2015 (Zirtâwpni)-a Làm­muala zu rui tamzia kha a ni. Zêp rual lohin chanchinbu leh chanchin tharah puan a nih kha. Facebook leh WhatsApp lamah zu tauh lai thlate pawh hmuh tùr a awm nawk a. Sawrkar phalnaa zu zawrh ṭan hma aṭangin Làmmual chu zu in rûnpui hmunah a chang ta chu a ni. Khatiang a nih chuan Chapchàr kût hi hman zêl chi em ni dâwn? Chapchàr kût tih-kristian te chu a hnaihin a hnai lo mai! Khati taka zu rui an tam chhan kha MLPC Act hman a nih ták vàng leh Làmmualah khân uain dàwr an hawn vàng a ni ang. Police-in zu rui zawng zawng kha man dâwn ta sela, anmahni lêt tam fê an ruih avàngin an man sêng lo ang. An man chhun – buaina siam an tih mi 38 lah chuan Thana pawh lût loin PR bond-in an chhuah leh ringawt mai a. Kan han hriat zêl dànin ‘chung lam thuneitu’ aṭangin khâng mi 38-te kha Thana lût loa chhuah tùra thupêk a awm tih a ni a. Helaia ‘chung lam thuneitu’ tih hian vàna Pathian chu a kâwk pha êm lo ang a. Tu nge ni ta ang? Minister em ni? Lo ni ta se tu Minister ber nge ni? Kan va hre châk ve.

February 20-22 khân thingtlâng lamah kohhran thilah ka zin ve a. Chuta an lo sawi langsàr tak chu Mizoram sawrkarin MLPC Act a hman aṭang khân thingtlâng lamah harsatna an tawh phah nasa hle tih a ni. YMA leh VDP te an inthlah dul ta si a; zu in leh zu zuarten duh thâlin tual an lêng a; chumi nghawng chu khawtlângin an tuar ta a ni. Hmeichhe zu in pawh an pun phah hle dâwn niin an sawi. Excise Force leh Police te hian Aizâwl khawpui leh district headquarters bák chu an tuam zo dâwn si lo a. Chuvàngin thingtlâng hlei hlei hi MLPC Act tlawh chhana zalèn taka zu zawrh tuar nasa tùr chu an ni dâwn a. Minister leh sawrkar mi liante chu thingtlângah pawh kal se, an bulah eng khàwkhà an lo sawi ngam dâwn si lo a; anmahni lah zu ûm nên duhthâlin an zin ang a. Mizoram tân hian khua a vâr lo dâwn hle mai.

UPC (NE) Kohhran chuan rawngbâwltute zîngah zu in phalna (licence) nei chu an rawng­bàwlna hlihsak an tum tih chanchinbu leh chanchin tharah te kan lo hriat khân an entawn tlák hle mai. Khatiang khán Kohhran dang zawng zawng pawh hian ti ngam ta ṭheuh ila thil ṭha tak a va ni dâwn êm! Mahse thil ṭha hi kohhran pawh hian kan ti ngam tawh mang bar si lo. Chauh thu barawhah ṭawngṭai kan han rawt leh ngawt ṭhin a. Biak in pakhata lâwi, zu zawrh duh leh duh lo ṭawngṭai ho zawng kan dîl a hrang àwm êm mai, Pathian tân pawh hian chhàn thiam a har ang. Zu zawrh duhte mi ṭhenkhat lah a ṭawngṭai rei hlei hleiah an ṭang lehnghâl zêl bawk si.

MLTP Act hman chhûng khán zu chu a rêm ṭhak lo tih chu tlâng hriat a ni. Mahse zu a tawmim hle tih erawh chu tu man an phat thei lo. Khatih lai khán khawlai lèn pawh a nuam a, khualzin pawh nuam tak a ni hman tawh. Bus/Sumo driver-te pawhin zu in loh an intihhmuh hman tawh a; driver zu rui ṭhinte khalh Bus/Sumo-a chuan miin an hreh avàngin passenger neih loh hlauin driver-in zû an in loh phah a. Kawngpui dung restaurant-ah driver leh zu in mite tân pindan ril bîk awm ṭhin pawh kha a tàwp hman hial a. Tûnah erawh chuan driver zu in an tam leh sawt ang a; restaurant-ah pawh zu in mite tân pindan ril siamsak leh an ni lo ang tih tu nge sawi thei?

Tûnah hian Aizâwl vêng hrang hrangin vêng chhunga zu dàwr awm an duh loh thu an puang chhuak leh ta hlawm a. Hêng vêng huaisen ang hi lo pung zêl ula. A takin zu zawrh chu i do zêl teh ang u. Mipui tha (people force) chakzia hi sawrkar pawh hian hre thiam deuh tawh teh se. Aizâwl Chanmari Vêng hi an entawn tlâk mang e. Kohhran pâwl hrang hrang leh NGO hrang hrangte ṭangrualin an vênga zu dàwr awm an duh loh thu inthural takin an puang a. An vêng chhûngah MAMCO-in zu dàwr atân in luah tùr an biak fel titih tawh pawh in neitute chu luahtîr lo tùrin an thlêm thlu tih thu hriat a ni a. An va fakawm êm! Vêng ṭangrual leh huaisen an ni e. Vêng dang tân pawh entawn tlâk an ni. Chanmari hian fakawmna dang an nei tlat bawk. Mizoram Synod-in hlamzuih tihbo a pass hnu lawkah khân anni chuan a takin an hmang nghâl a. Synod zawh hnu rei lo têah khân nausên ni 90 tling lo pahnih an thi a. Anni chuan mitthi dâr an vua a; mâwi takin mitthi vui pângngaiin Kohhranin a vui thlap a. Kohhran chuan a tihtùr dik tak a ti mai a ni. Hêng thil ngaihtuah hian Chanmari Vêng hi an fakawm a, an huaisen dàn pawh hi vêng dang leh kohhran dang tân entawn tlák tak a ni. Vaivakàwnah Congress nu ruh tak pakhat in chu zu zawrhna tùrin buatsaih mêk niin an sawi a; Vaivakâwn mipuite hian Chanmari mipui tih dàn ang hian an do ngam ve dâwn em?

March 16, 2015 (Thawhṭanni) hi Mizoram tân ni ànchhedawng ‘Black Day’ a ni dâwn. Facebook lama mi pakhat rawt ang khân hemi ni hian zu zawrh duh lo zawngin mahni inah PUAN DUM târ tùrin lo ruahman ila ṭha tùr a nia; a nachâng kan lo hre tlai deuh a ni. A thei thei chuan mahni kawtah PUAN DUM târ ila. Ràngvamual leh Phunchawnga zu kudam te, zu zuar chhâwng tùr ZUCO pali – ZIDCO, MAMCO, MIFCO & Mizoram Ex-Service Association office te pawh mak ti taka en kual a ṭha lo’ng maw?