CHINBÀWR

Kum 1930 vêlah khân RL Kâmlala chu Aizâwl aṭangin Durtlângah a riak chho a; amah ngaisângtute nèn a hla phuah an sa a, an tui hle mai a, ni eng emawti a châm zui ta nghe nghe a. RL Kâmlala hla kutziak chu an chilh khâwm a, ‘Chinbàwr’ an ti a. Tûn ṭumah hian thupui pakhat chauh thlùr bing loin thil chi hrang hrang tàr lan ka duh a, ka thupuiah pawh ‘Chinbàwr’ ka tih phah a ni.

KHAWI LAI NGE AIZÂWL NI TA?: Tûnlai chuan han zin ila, khaw pâwn fê aṭangin “Chumi khua chu i lo thleng ta” tih intâr hmuh tùr a tam ta hle; mahse chu laiah chuan mêl ban an dah chuang lo. Hmân ni-ah Chanmari-a TT Arts Screen Printing dàwr kawtah lungphun thar tak pakhat ‘Aizâwl 0’ tih lo awm thar chu ka hmu thut a. He lungphun hi a lian lo: a sàn lam inches 42, a vâng lam inches 22, a chhah lam inches 10 a ni. Tuten nge Chanmari-ah ‘Aizâwl 0’ tih phun ta mai tih ka ngaihtuah zui ta rauh rauh a. Tûn hma aṭangin Aizâwl tih chhiar
ṭanna chu Aizâwl DC Office ep-ah, Dâk Inpui bul a ni ṭhin. Chuta ṭang chuan Mizoram hlat zâwng teh a ni a: hmàr lamah Durtlâng Mel 5 tih leh chhim lamah Thingdawl Mêl 8 tih pawh chu lai hmun aṭanga teh a ni. Dâk Inpui bul aṭang hian Silchar te, Lunglei te, Champhai te chu mêl chuti zât tih vek a ni. Aizâwl lai tak hi hriat hlei theih loh khawpin vêng hrang a tam ta a. Dâk Inpui aṭanga a lai ni pha hauh lo, Electric Vêng piahah ‘Aizâwl Vênglai’ a awm ringawt maite pawh hi Champhai Vêngthlang thlanga ‘Champhai Vênglai’ awm ang vêl a ni. Vênghlui kohhran aṭanga indang kohhran chuan ‘Aizâwl Kohhran’ an inti a. Anni hi Aizâwl hming putu deuh ber chu an ni ta mai. Tûn ataka Chanmari-a ‘Aizâwl 0’ tih ták mai hi thil ṭûl lo tak a ni a. Aizâwl District awptu DC Office ep, Dâk Inpui bulah hian he lungphun hi sawn leh ta zâwk sela. Aizâwl DC hian ‘Aizâwl 0’ dinna sawn lo ni ta hi pawmzamin a uipui tui lian thlir mai mai dâwn em ni?

AADHAAR CARD: Miten an sawi Aadhaar Card hian thil buaithlâk tak a thlen tlat mai! Sakawlh number ni-a ngaitute ngaih dàn hi chu eng mah loah ngai ila. Aadhaar Card neih hrim hrim hi thil ṭûl tak pawh a ni. Hmân deuha kan hriat dàn kha chuan Supreme Court-in mi tin neihtîr vek kha ṭûl ti lo angin thu chhuah kha a ni a; tûnah chu Supreme Court bawk chu nge ni, mi tin tâna loh theih loha neih tùr ang maiin Gas Agent leh Bank-ah Aadhaar Card copy theh luh a ngai an ti khauh leh ṭung tawh lawi si! Kan vênga Aadhaar Card an siamtîr lai kha ka ni tin hna avàngin ka tihtîr hman ve lo a. Chumi hnûah la ti ve lote tân tiin Aadhaar Card titute an lo kal dâwn an ti a; kei pawhin kan hnathawhna hmun aṭangin kan pan tak ṭâng ṭâng a; mahse dâr 12 thleng kan nghah pawhin an lo kal thei si lo, “Lo kal tùra chu in ni nge mi dang kan la ngai ang?” tih tùr pawh awm ta lo chu ka kalsan leh ta nge nge a. Nikum (2015) August 4-ah khân DC Office-a a buaipuitute hnênah ṭhian pakhat nèn kan va kal a; engkim kan va tifel ve ta a. Mahse eng mah chanchin hriat zui a awm ta si lo. Tûna Gas Agent leh Bank-a a copy theh luh a ṭûl an tih tákah chuan ka ṭhianpa nèn bawk chuan July 13 khân kan va ngaihven a. A thawktu zînga kan hmel hriatten min han buaipui a, kan thu dawn ni ta chu, “An generate lo a, a thara thla lâk leh a ngai,” tih a ni ta. Kan thiam loh ni hauh loah kan buai leh ta a ni. Tûnah thlalatute lah chu an awm si lo; thu kan hriat rûk dàn chuan an titau niin an sawi leh nghâl a. Kan tân phêngphehlepa khua a tlai zo leh ta!

MPLC ACT ENNAWNTU TUR: Mizoram sawrkar chuan MLPC Act Review & Evaluation Committee a din ta a. Excise & Narcotic Minister leh Parliamentary Secretary-in an ho dâwn tih a ni. Member-ah chuan sawrkar mi chiang sa 9 leh pâwn lam mi, a ṭhen chu sawrkar hnathawk lai tho 17 an awm. Tûna sawrkarna changtute hian term hmasa aṭang tawh khân eng rilru nge an put âw tiin ka ngaihtuah vang vang ṭhin. Kohhran sawisêla bei bei chung siin eng committee emaw an din hian kohhran mite an hnûk lût lui zêl anglawi bawk si a. Education Reforms Commission Mizoram, Ethics Committee leh Mizoram Planning Board-ahte Kohhrana thawk lai leh pension tawhte an ruat tawh a. Presbyterian Pastor pension pakhat erawh chuan Planning Board member atâna an ruat chu a hnâwl a ni. Tûnah pawh ordained Minister 3, SA Officer 1, Kohhran Upa 7 (pêm Upa pakhat telin) a ruat tel a; mi dang chu eng nge an nih sawi ngai loah dah ila. Kohhran Upate erawh chu ‘Upa’ an nihna târ lang loin thil danga an nihna tàr lan a ni thung. Kohhran ngai pawimawh anga lang si hian a takah ngai pawimawh si lo a nih theih a. Pastor leh Kohhran Upate hian MLPC Act ennawnnaah an ngaih dàn dik tak sawiin sawrkar duh dàn kalh ta sela, an thu chu an ngaih pawimawhsak tak tak ang em? An ngaih dàn chu member tam zâwk ngaih dàn ni lo sela, eng chen nge awmzia a neih theih ang? An ngaih dàn chu pal zûtin sawrkar duh dànin thil kalpui ta sela, “Pastor leh Kohhran Upate pawh an tel a, an remtihnaa ti kan ni” an ti lehlawi si ang em? Pastor leh Kohhran Upate dinhmun hi a âwk-âi hle lo’ng maw? An zînga mi ṭhenkhatte phei hi chu tûn hma aṭanga ni tin chanchinbua zu zawrh sawi mawitu langsâr takte an ni lehnghâl a; hêngho
aṭang hian thu lai beisei ngam a ni ang em? MLTP Act hlawhtlin leh hlawhtlin loh chhuitu ‘expert committee’ a din ang lek khân MLPC Act Review & Evaluation Committee hi kalpui a ni lo ang tih tu nge sawi thei? A nih loh vêk leh he Committee hian ‘zu zawrh hi a ṭha lo’ ti ta sela, inthlan dâwn hnaiah vote zawn nân sawrkar hian MLPC Act & Rules hman hi a sût leh thut si ang a; mipui hriat rengna lah tâwi bawk si, a ngai tê bawk hian vote an hmu leh chur chur mai lo’ng maw?

DISTRICT THAR SIAM: June 26, 2016- chawhma dâr 11-a District Re-organisation Committee ṭhu khâwm chuan District thar pali - Hnahthial, Khawzâwl, Saitual leh Kamalanagar District siam tùrin a rêl a ni àwm e. An ruahman ang hian district thar an siam dâwn rau rau a nih chuan Kamalanagar tih aiin Chawngte tih ni zâwk sela; Mizo hming vek hmang rawh se. Mizoramah district a tam tawh nèn kan la duh tâwk lo fo hi chu a mak ngawt mai! Mipui lah hian district ngen kan intihhmuh a; tûnah pawh North Vànlaiphai District siam ngen a ni leh tawh a. Mizoram mihring hi phai rama district pakhat mihring pawh zât lo kan nih laia District tam tak neih kan duh tlat mai hi sawrkar tân chuan hekna hlîr a ni. Mizoram sawrkar leh a officer-te hi efficient tâwk sela chuan tûna District awm tawh sa pawh hi sawi khâwm ṭhen leh hial zâwk àwm a ni! District Re-organization Committee-in Zone 2-a Mizoram ṭhen an tipuitling lo kha a làwmawm hle.

Mizoram sawrkar hian hnathawkte siam len nân thil tê a ngaina a ni ang. Department khata khung khâwm theih hi a sem darh chiam zêl! Tûn hnaiah Industry Department leh Trade & Commerce chu inchhùn fin tùrin a ti tih thãwm kan lo hria a; hei hi thil làwmawm tak a ni. Mizoramah hian Department pakhata awm ṭhin ṭhen darh a tam ta hle. Agriculture Department hnuaia awm ṭhinte chu department tênau eng emaw zâtah ṭhen darh an ni a. Education Department hnuaia awm ṭhin pawh eng emaw zâtah ṭhen darh a ni bawk. Department ṭhen têt a nih chuan hotu lian an tam a, sawrkar tân hekna hlîr a ni. Department ṭhen têt hian kan efficiency a hniamzia a lantîr bawk.

KA HUANAH KÊL A LÛT! Mi pakhatin ka chanchin a ziahnaah, ‘Pathian thu zir lo chuan Bible thu hi hrilh fiah ve lo tum suh u...” ti angin min chhuah a. Hetiang tak hi chuan ka sawi ngai lo. Pathian thu hrilh fiah tùr erawh chuan a lo chhuahna background chhui a ngaih thu hi ka sawi ṭhin; chutiang ngaihtuah miah loa duh duha an pawt fân hi a dik lo ka ti a ni. Vànglaini chanchinbu (18.7.2016)-ah Luka 7.33-34 sawi fiah dàn pawh kha chhût chian a ngai khawp mai. Isua lo lâr ta viau kha sawisêl tâwk an awm a, ‘chaw heh mi, uain heh mi’ tih a hlawh a (Lk 7.34). Isua kha ramhuai zâwl leh mi sualten an bâwm a, chumi avàng chuan Pharisai-te leh dàn hretuten an sawisêl a; amah dotute sawi chhiatna ṭawngkam kha Isuan a sawi chhãwng mai a ni. ‘Uain heh mi’ a intihna a ni lo. Ka sawi tawh ṭhin, ka sawi leh bawk ang, Juda-te chaw rinpui ber (staple diets) chu ‘chhang leh uain leh hriak’ a ni; Mizoten eng lai mahin ‘zu’ hi kan chaw rinpui zîngah sawi tel a ni ngai lo. An chaw rinpui a nih avàngin Isuan uain a in ṭhin ngei mai, mahse khawi laiah pawh uain a ruih chhiatpui thu Bible-ah a lang lo. Kana khua tui uain-a a chantîr kha ‘alcohol awm lo chi’ tiin kan sawi ngai lo. Paulan Timothea chu damdawia uain hmang zeuh zeuh tùra a tih pawh ‘lu hai theih lohna angin’ kan sawi ngai hek lo. Mizoin, “vawih lo inpuh mah a nâ” kan ti a; sawi loh pui insawitîr hi thu ziak ṭhin pângngai ve tân chuan tih loh a ṭha hle. Juda-te uain in dàn ber chu ‘uain no hnihah tui no thum’ an pawlh ṭhin; chutiang chuan chaw an einaah an in ṭhin a, ruih chhiat theih pawh a ni lo. Mizote zu in dàn ber erawh chu ruih duh vàng a ni; ruih theih miah loh se an in duh hauh lo ang! Zu zawrh loh kan duh avàngin kan hnamin a hniam phah lo a, zu zawrh sawimawia ruih chhiatpui ṭhin hi kan hniamzia tilangtu a ni zâwk!